सशस्त्र द्वन्द्वको प्रभाव: मानसिक रोगी बढे

कान्तिपुर संवाददाता

मकवानपुर — जिल्लामा सशस्त्र द्वन्द्वको समयमा प्रभावित क्षेत्रका स्वास्थ्यचौकीमा मानसिक रोगी बढेको पाइएको छ । वाग्मती गाउँपालिकाका स्वास्थ्यचौकीमा सयभन्दा बढी मानसिक रोगीले उपचार गराइरहेका छन् ।

साबिकको फापरबारी गाविस सशस्त्र द्वन्द्वमा बढी प्रभावित मानिन्छ । यस क्षेत्रमा सुरक्षा फौज र माओवादी लडाकुबीच पटक/पटक झडप भएका थिए । ‘फापरबारी स्वास्थ्यचौकीमा बर्सेनि २५ देखि ३० मानसिक रोगी आउने गरेका छन्,’ चौकी प्रमुख लक्ष्मण साहले भने, ‘नियमित उपचारका निम्ति सय मानसिक रोगी चौकीमा आउने गरेका छन् ।’ नियमित आउने रोगीलाई चौकीले प्रत्येक बिहीबार उपचार गर्ने व्यवस्था मिलाएको उनले बताए । अन्य नयाँ रोगी पनि दैनिकजसो आउने गरेका छन् ।


स्वास्थ्यकर्मीका अनुसार यहाँ उपचार गर्न आउने मानसिक रोगीमा युवायुवतीको संख्या धेरै छ । मानसिक रोगीहरूमा तर्सिने, चिच्याउने, झोक्राएर बस्ने, हीनताबोधले ग्रसित, पागलपन र छारेरोगी छन् । द्वन्द्वमा कसैका आफन्त मारिएर, दुई पक्षको झडप आफ्नै आँखाले देखेर तथा तत्कालीन विद्रोही तथा राज्य पक्षबाट दिएको यातनाकै कारण पनि मानसिक रोगीको संख्या धेरै देखिएको हो । फापरबारी स्वास्थ्यचौकीमा ललितपुर, काभ्रे, सिन्धुलीका दक्षिणी तथा मकवानपुरको पूर्वी भेगका मानसिक रोगीहरू उपचारका लागि आउने गरेका छन् । मकवानपुरको सुदूरपूर्वी क्षेत्र र ललितपुर, काभ्रे र सिन्धुलीका दक्षिणी भेग द्वन्द्वबाट प्रभावित क्षेत्र मानिन्छन् ।

Yamaha


द्वन्द्वबाट प्रभावित क्षेत्रका बासिन्दाले मानसिक तनाव, पीडा भोग्ने र द्वन्द्वको प्रत्यक्षदर्शी पनि भएकाले अन्यको तुलनामा यहाँका बासिन्दा बढी प्रभावित देखिएको समाजशास्त्रका प्राध्यापक वीरेन्द्र साह बताउँछन् । ‘शान्ति प्रक्रिया सुरु भएपछि द्वन्द्वग्रस्त क्षेत्रका बासिन्दामा क्रमश: मानसिक रोग देखापर्ने गर्छ,’ उनले भने, ‘यो संसारभरि नै देखिएको प्रवृत्ति हो ।’ जिल्लामा ३ गाउँपालिकाका ७ स्वास्थ्यचौकीमा मानसिक रोगीको उपचार गरिन्छ ।

तर फापरबारी स्वास्थ्यचौकीबाहेक अन्यमा मानसिक रोगीको चाप नभएको जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय प्रमुख रामचन्द्र पाठक बताउँछन् । ‘द्वन्द्वग्रस्त क्षेत्र भएर होला फापरबारी स्वास्थ्यचौकीमा मानसिक रोगीको चाप धेरै छ,’ उनले भने, ‘द्वन्द्वबाट प्रभावित क्षेत्रमा यस्तो समस्या लामो समयसम्म देखापर्छ ।’

प्रकाशित : वैशाख १९, २०७५ ०७:१७
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

सशस्त्र द्वन्द्वको प्रभाव: अझै मेटिएन पीडा

दुर्गालाल केसी

दाङ — घोराही बर्गद्दीकी भौनी चौधरीले २०५८ मंसिर १३ को दर्दनाक घटना कहिल्यै भुल्न सक्दिनन् । श्रीमान्, ससुरा र देवरका साथै खेतमा धान दाइरहेका ११ जना थारू किसान मारिएको उक्त घटनाले सधैं झस्काइरहन्छ । ‘त्यो घटना केही गरे पनि भुल्न सकिँदैन । हरेकपटक खेतमा पुग्दा रुँदै काम गर्नुपर्छ,’ उनले भनिन्, ‘सरकारले त्यो घटना भुल्न सकिने गरी कुनै न्याय पनि दिएको छैन । अहिलेसम्म हाम्रा आफन्तको बिनागल्ती हत्या गर्नेलाई किन कारबाही भएको छैन ?’

माओवादी आरोपमा सुरक्षाकर्मीद्वारा मारिएका ती थारू किसानका परिवारको अवस्था अहिले दयनीय छ । कतिका श्रीमती र बालबालिका डिप्रेसनको सिकार भएका छन् । कतिका श्रीमान् मारिए, श्रीमतीले दोस्रो विवाह गरे, बालबालिकाकाको बिचल्ली छ ।


अभिभावक नभएका कारण बालबालिकालाई पढ्न समस्या भएको छ । ‘हामीलाई पढाइलेखाइमा निरन्तरता दिन कठिन भएको छ । बुबा मारिएपछि संरक्षण गर्ने कोही छैन,’ बर्गद्दीकी मीना चौधरीले भनिन्, ‘पढ्न नै समस्या भएपछि उक्त घटनाले झनै रुवाउँछ । सधंै त्यही घटनाले तर्साइरहन्छ ।’ पीडित थारू किसानका परिवारले न्याय पाइने आशामा सबै सरकारी निकाय धाइसके तर कतैबाट पनि न्याय पाएनन् । धेरैलाई शान्ति प्रक्रिया टुंगिएको थाहा छ तर उनीहरूको मनमा शान्ति आउन सकेको छैन ।


धेरैका आँखा ओभाएका छैनन् । अर्काको जमिन जोतेर खाने निर्दोष किसानलाई हत्या गर्नेहरूलाई कारबाही हुनुपर्ने उनीहरूको माग छ । न्यायका लागि अदालत धाउँदा पनि न्याय नपाएको उनीहरूको गुनासो छ । २ छोरा गुमाएकी जुगरी चौधरीले पुनरावेदन अदालत तुलसीपुरमा दायर गरेको रिटमा सुनुवाइ गर्दै अदालतले उक्त घटनाबारे तत्काल अनुसन्धान गर्न जिल्ला प्रहरी र सरकारी वकिल कार्यालयलाई आदेश गरेको थियो । अदालतको आदेशपछि पनि प्रहरी र सरकारी वकिलले त्यस घटनाबारे केही अनुसन्धान नथालेको पीडितहरूको गुनासो छ ।


‘अदालत पुग्दा पनि न्याय पाइएन । अदालतको आदेश पनि पालना भएको छैन,’ उक्त घटनामा मारिएका सोङरा चौधरीकी श्रीमती पुण्याले भनिन्, ‘दोषीलाई कारबाही हुनुपर्छ । दोषीलाई कारबाही नभएसम्म हाम्रो मनले शान्ति पाउँदैन ।’ जिल्लामा सेनाबाट माओवादीको नाममा सर्वसाधारण मारिएका यस्ता ठूला घटना ५ वटा छन् । घोराहीको बेलुवामा ९, तुलसीपुरको फूलबारीमा ६, दंगिशरणको गोल्टाकुरीमा १२ र तुलसीपुरको पहरूवामा ८ जना मारिएका छन् । विद्रोहीबाट पीडितहरूको पनि अवस्था उस्तै छ । बर्गद्दीकै द्रौपदा न्यौपानेका पति २०६१ मा मारिए । द्वन्द्वपीडितका नाममा हुने हरेक कार्यक्रममा उनलाई रुवाइन्छ तर मनमा शान्ति कहिल्यै मिल्दैन । घोराहीकी चुमा आचार्य पनि श्रीमान्को खोजीमा भौंतारिन थालेको १५ वर्ष भइसक्यो । द्वन्द्वकालमा बेपत्ता भएका श्रीमान्बारे अहिलेसम्म उनले केही खबर पाएकी छैनन् । ‘प्रशासनमा जाँदा श्रीमान् हराएको प्रमाण के छ भनेर उल्टै दु:खी बनाउँछन्,’ उनले भनिन्, ‘हाम्रो पीडामाथि पीडा दिने काम भइरहेको छ । श्रीमान्को खोजी गरिदिने र बालबालिकालाई केही राहत दिनेमा कोही जिम्मेवार छैनन् ।’

प्रकाशित : वैशाख १९, २०७५ ०७:१७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT