सुन तस्करी र हत्या मुद्दा : अदालतमा थुनछेकको बहस हुँदै

माधव घिमिरे, विनोद भण्डारी

विराटनगर — संगठित सुन तस्करी र हराएको भनिएको अवैध ३३ केजी सुनको खोजीका क्रममा सनम शाक्यको मृत्युसम्बन्धी मुद्दामा थुनछेकको बहस सुरु हुँदैछ ।

प्रतिवादीहरुको बयान बुधबार सकिएपछि बिहीबारबाट थुनछेकको बहस सुरु भएको हो । बहसका लागि सरकारतर्फबाट सरकारी वकिल अनि प्रतिवादीका तर्फबाट विभिन्न जिल्लाका कानुन व्यवसायीहरुले तयारी गरेका छन् ।

Yamaha


बुधबार साँझसम्म प्रतिवादीतर्फबाट बहस गर्ने भनेर अदालतमा नाम दर्ता (वकालतनामा) गर्नेको संख्या ४४ पुगेको छ । बिहीबार थप कानुन व्यवसायीले वकालतनामा दर्ता गराउने भएका छन् । सरकार पक्षबाट बहस गर्न जिल्ला न्यायाधिवक्ताको कार्यालयका वकिललाई सघाउन सरकारी वकिलहरुको समूह बनाइएको छ । समूहमा उच्च अदालत विराटनगरका सहन्यायाधिवक्ता चिरञ्जीवी पराजुली, उपन्यायाधिवक्ता हिमालय त्रिताल, जिल्ला न्यायाधिवक्ता पुण्यप्रसाद पाठक, सहायक न्यायाधिवक्ताद्वय पदमप्रसाद वस्ती र रोहितकुमार पोखरेल छन् ।

यो मुद्दाका ६३ प्रतिवादीमध्ये प्रहरी नियन्त्रणमा रहेका ३० जना अभियुक्तको बयान अदालतले लिइसकेको छ । जिल्ला न्यायाधीश नारायणप्रसाद शर्माको रोहबरमा उनीहरुको बयान लिइएको हो । अदालतमा बयानका क्रममा कतिपय अभियुक्तहरुले प्रहरीले अभियोगपत्रमा उल्लेख गरेको बयानभन्दा फरक विवरण भनेका छन् ।

पूर्व उच्च प्रहरी अधिकारीलगातले भने पहिलेकै बयान दोहोर्‍याउँदै आफूहरुमाथि लगाइएको आरोप अस्वीकार गर्दै आएका छन् । प्रहरी नियन्त्रणमा रहेका ३० जनाबाहेक मुख्य अभियुक्त भनिएका चूढामणि उप्रेती गोरेसहित ३३ जना फरार छन् । जिल्ला न्यायाधिवक्ताको कार्यालयले गत साता १७ अर्ब १ करोड ८० लाख ७१ हजार ४ सय १३ रुपैयाँ ९० पैसा बिगो माग दाबी गर्दै उनीहरुविरुद्ध जिल्ला अदालतमा ‘आपराधिक समुह स्थापना र सञ्चालन गरी सुनको अवैध कारोबार गरेको, अपहरण तथा शरिर बन्धक र कर्तब्य ज्यान’ मुद्दा दर्ता गरेको थियो ।

कानुन व्यवसायी एवं अदालतका अधिकारीहरुले यो मुद्दामा तस्करी गरिएको भनिएको ३३ किलो सुन हालसम्म कहाँ छ भन्ने पत्ता नलागेकाले अदालतसमक्ष बलियो प्रमाणको अभाव हुने बताएका छन् । ‘राज्य र मातहत निकायले सुन कहाँ छ भन्ने पत्ता लगाएर अदालतसमक्ष प्रस्तुत गर्नुपर्छ’ एक कानुन व्यवसायीले भने, ‘यसले मुद्दा स्थापित गरी अभियोग प्रमाणित गर्न धेरै सहज हुनेछ ।’

Esewa Pasal

प्रकाशित : वैशाख २७, २०७५ ११:३६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

‘फलाम खानी’मा सडक

‘फलाम खानी छ भन्ने कुरा त सबैलाई थाहै थियो, यसको संरक्षण र उत्खननका लागि कसैले चासो दिएनन्’
वसन्तप्रताप सिंह

बझाङ — बझाङको तल्कोट गाउँपालिकामा पर्ने भोपुर रुवातोला सडकको बयालधार खण्डमा फलाम खानी फेला परेको छ । सडक निर्माणको क्रममा डोजरले खन्दा ठूलो परिमाणमा फलामका टुक्राहरू यत्रतत्र छरिएका छन् । सडक खन्ने क्रममा निस्किएका फलामे ढुंगाहरू ठूलो मात्रामा सेती नदीमा समेत खसेको स्थानीयले बताए ।

बझाङ तल्कोट गाउँपालिकाको बयालधार क्षेत्रमा सडक खन्ने क्रममा देखिएको फलामको खानी र फलामे ढुंगाहरू । तस्बिर : वसन्तप्रताप

चैनपुर– ताक्लाकोट सडकमा पर्ने साबिक सुनिकोट गाविसको सेरागाउँदेखि धमेना गाविसको कँुवर गाउँ सम्मको करिब ३ किमि क्षेत्रमा ठाउँठाउँमा फलाम जस्तै ढुंगाहरू भेटिएका हुन् । जताततै फलाम भेटिए पनि यसबारे कसैले वास्ता नगरेका कारण सडक निर्माणको क्रममा ठूलो परिमाणमा ती ढुंगा सेती नदीमा खसेको स्थानीय धनबहादुर कठायतले बताए ।

साबिकको धमेना गाविसमा पर्ने बयालधार डाँडामा रहेको फलाम खानी करिब ६५ वर्ष पहिला प्रयोगमा थियो । खानीबाट कच्चा फलाम निकालेर यहाँका स्थानीय लुहार समुदायले आफ्नै परम्परागत सीप प्रयोग गरेर प्रशोधन गर्थे । त्यसबेला फलाम प्रशोधन गरेर निर्माण गरेका कृषि औजार, विभिन्नखाले हतियार र घरायसी प्रयोगका लागि बनाइएका भाँडाकुँडा हालसम्म पनि स्थानीयले प्रयोग गर्ने गरेको पाइएको छ ।

खानीबाट फलाम झिकेर आफैं प्रशोधन गरेका तल्कोट गाउँपालिका १ भाटगाउँका थोल्या कामीका अनुसार खानी प्रयोग गरेबाफत लुहार मुखियाले तत्कालीन बझाङ राज्यलाई तिर्नुपर्ने कर तिर्न नसकेपछि खानी प्रयोगमा बन्देज लगाइएको थियो । ‘मेरै हातले फलाम झिकेर ल्याएर पगाल्ने र भाँडाकुँडा बनाउने काम गरेको छु,’ ८० वर्षीय उनले त्यो बेलाको फलाम प्रशोधन गर्ने प्रविधिको चर्चा गर्दै भने, ‘एउटा भट्टी हुन्थ्यो । त्यसमा फलामे ढुंगालाई फुटाएर साह्रो गोल (बाँझको मुढा बालेर बनाइएको कोइला) मा राख्नु पथ्र्यो । चारै तिरबाट छालाको खलाँती (आरनमा आगो फुक्ने चिज) ले चार जनाले धुनु (फुक्नु) पथ्र्याे । एक जनाले लामो सनासोले फलाम चलाइराख्नु पथ्र्यो । फलाम तातिएपछि पग्लेर भट्टीको तल राखिएको भाँडोमा चुहिन्थ्यो । त्यसैलाई आरनमा पिटेर चाहेको सामान बनाउने गरिन्थ्यो ।’ यहाँको फलाम एकदमै गुणस्तरीय भएको र आयातित फलामभन्दा सजिलैसँग चाहिएको कृषि औजार, हतियार वा भाँडाकुँडा बनाउन सकिने खालको रहेको उनको भनाइ छ । त्यो ठाउँमा फलाम खानी छ भन्ने कुरा यहाँका सबैलाई थाहा भए पनि त्यसको संरक्षण र उत्खननमा कसैले वास्ता नगर्ने गरेको स्थानीय बताउँछन् । ‘फलाम खानी छ भन्ने कुरा त सबैलाई थाहै थियो,’ सुनिकोटका कृष्णबहादुर थापाले भने, ‘यसको संरक्षण र उत्खननका लागि कसैले चासो दिएनन् । हामीले पनि के काम लाग्ला र ? भनेर वास्ता गरेनौं । सडक खन्नेहरूले पनि मतलव गरेनन् ।’

भूगर्भविद्हरूको टोली बझाङ आउँदै
यता खानी तथा भूगर्भ विभागका उपमहानिर्देशक तथा खनिज सम्पदा महाशाखाका प्रमुख रामप्रसाद घिमिरेले बझाङमा फलाम खानीको सम्भावना रहेको यस अघिका अध्ययन प्रतिवेदनले देखाएको भए पनि कुन ठाउँमा कति मात्रामा फलाम छ भन्ने विस्तृत अध्ययन भइनसकेको बताए । जेठको पहिलो सातातिर भूगर्भविद्हरूको टोली बझाङ आउने र अहिले देखिएको फलाम खानीका विषयमा अध्ययन गरिकन आवश्यक निर्णय लिइने उनले बताए । उनले भने, ‘कति मात्रामा फलाम डिपोजिट छ भन्ने अध्ययन भइसकेपछि उत्खनन गर्ने वा नगर्ने भन्ने निक्र्योल गर्छाैं । अहिले नै केही भन्न सकिन्न ।’

प्रकाशित : वैशाख २७, २०७५ ११:२९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्