शान्ति मिसनमा महिला सैनिक बढाऊ : राष्ट्रसंघ

राजनीतिक तहबाटै कूटनीतिक लबिइङ हुन सके उच्च पदमा सहभागिता बढ्ने 
चन्द्रशेखर अधिकारी

काठमाडौँ — संयुक्त राष्ट्रसंघले शान्ति मिसनमा सहभागी मुलुकलाई महिला सैनिकको संख्या बढाउन आग्रह गरेको छ । नेपाललाई समेत यस्तो आग्रह गरिएको जानकारी सैन्य अधिकारीले दिएका छन् । 

ती अधिकारीका अनुसार अब नेपाली महिला सैनिकले अधिकृतस्तरमै सहज पहुँच पाउने अवस्था बन्दैछ । अहिले पनि अधिकृत तहमा सहभागिता रहे पनि पर्यवेक्षक तहमा पोस्टिङको अवसर जुटेको छैन । स्टाफ कलेज गरेका महिला अधिकृत नहुँदा यो अवस्था आएको ती अधिकारीले जनाए ।

Yamaha


नेपालले कुल सैनिक संख्याको १० प्रतिशतसम्म शान्ति मिसनमा पठाउन सक्ने जानकारी राष्ट्रसंघले औपचारिक रूपमै गराइसकेको छ । यो अनुपातमा खटाइए अहिलेको तुलनामा दोब्बरभन्दा बढी हुन्छ । अहिले ४ हजार ८ सय २९ सैनिक शान्तिसेनामा खटाइएका छन् । राष्ट्रसंघले १० हजारसम्म पुर्‍याउन सकिने धारणा औपचारिक रूपमै सार्वजनिक गरेको थियो ।

शान्तिसेनामा अहिलेसम्म १ हजार ९४ महिला सैनिकले सहभागिता जनाइसकेका छन् । अहिले १ सय २९ जनाको सहभागिता छ । अधिकृत तहका भने एक दर्जन पनि सहभागी छैनन् ।

एक दर्जन मुलुकमा विभिन्न २३ मिसनअन्तर्गत नेपाली सैनिक खटिएका छन् । सन् १९५८ देखि हालसम्म ४२ मुलुकका मिसनमा १ लाख २० हजार २ सय ७ नेपाली सैनिकले काम गरिसकेका छन् । यस क्रममा ६३ जनाले ज्यान गुमाएका छन् भने त्यति नै संख्यामा अंगभंग भएको तथ्यांक छ ।

प्रधानसेनापति राजेन्द्र क्षत्रीले कुल संख्याको १० प्रतिशत विश्व शान्ति मिसनमा पठाउन सकिने अवस्थामा राष्ट्रसंघमा महिलाले थप अवसर पाउने जानकारी दिएका छन् । उनले त्यसका लागि महिला सैनिकको वृत्ति विकासमा सेनाले ध्यान दिइरहेको पनि स्पष्ट पारे ।

‘सरकारबाट १० प्रतिशतसम्म शान्तिसेनामा पठाउन सकिने स्वीकृति प्राप्त भएपछि प्रक्रिया अघि बढाइएको छ,’ एक सैन्य अधिकारीले भने, ‘मध्यअफ्रिकामा नेपाली सेनाको माग भइसकेको छ, छिट्टै पठाउने तयारी छ ।’

राष्ट्रसंघको मागलाई ध्यानमा राखेर नेपाली सेनाले महिलाको उपस्थिति बढाउने भएको छ । सैन्य भर्ना प्रक्रियामा पनि महिलाको संख्या बढाउँदै जाने योजना सेनाको छ । राष्ट्रसंघमा अधिकृतस्तरमा जान प्रतिस्पर्धा हुने कारण महिलाले त्यसका लागि तयार बनाउन उत्तिकै आवश्यक रहेको एक अधिकारीले जनाए ।

कमान्ड तथा स्टाफ कलेजको तालिममा पहिलोपटक अधिकृत तहकी एक महिला सहभागी भएकी छन् । सात जनाले प्रतिस्पर्धा गरेकामा एक जना सेनानी सुलोचना पौडेल मात्र छनोट भएकी हुन् । शिवपुरीस्थित सैनिक कमान्ड तथा स्टाफ कलेजमा वैशाखदेखि २५ औं ब्याजमा पौडेल तालिममा छिन् ।

नेपालले लगातार अधिकृतस्तरमा पनि आफ्नो उपस्थितिअनुरूपको सहभागिता खोजिरहेको अवस्थामा राष्ट्रसंघले महिलाको सहभागितामा जोड दिएको हो । तर नेपालमा अधिकृत तहका महिला ४ सय पनि छैनन् । ४ हजार ६० महिला सैनिक रहेकामा ३ सय ७० हाराहारी अधिकृत तहका रहेको सैनिक प्रवक्ता सहायक रथी गोकुल भण्डारीले बताए ।

उनीहरूको वृत्ति विकास भए राष्ट्रसंघमा राम्रो अवसर पाउने सैन्य अधिकारीको भनाइ छ । १० वर्ष सैनिक सेवा पूरा गरी ३६ वर्ष उमेर ननाघेका सैनिक अधिकृतले उक्त कोर्सका लागि तीनपटक प्रतिस्पर्धा गर्न पाउने र छानिएपछि सेनामा माथि जान सक्छन्, शान्ति मिसनमा पनि अवसर पाउँछन् ।

सन् १९९२ मा स्थापना भएको उक्त कलेजबाट हालसम्म ६३ विदेशीसहित ९ सय २२ जनाले उक्त अध्ययन पूरा गरिसकेका छन् । अमेरिकी, चिनियाँ र भारतीय सैनिक एकै स्थानमा एउटै कोर्समा रहने आर्मी कमान्ड एन्ड स्टाफ कलेज हो । सैनिक रणनीतिका अतिरिक्त नेतृत्व विकास, शान्तिसेना परिचालन, सैनिक कूटनीति, विपद् व्यवस्थापन र मानव अधिकार पालनाजस्ता विषयमा प्रशिक्षण दिइन्छ ।

सेनाले शान्ति मिसनका लागि कमान्डर र अधिकृत तहका पदसमेत माग गरिरहेको छ । कूटनीतिक लबिइङ नपुग्दा उदाउँदा शक्ति र पुराना शक्तिराष्ट्रले नै अधिकृत र कमान्डर पदमा वर्चस्व राख्छन्, नेपालले निकै कम अवसर पाउने गरेको छ । नेतृत्व तहमा नेपाली सेनाले एक/दुइटा पदमात्र पाउने गरेको छ । सल्लाहकार पदमा त लामो समयदेखि वञ्चित छ । राजनीतिक नेतृत्व तहबाटै ‘कूटनीतिक लबिइङ’ हुन सके त्यस्ता पद पाउन सकिने दाबी सैन्य अधिकारीको छ ।

तत्कालीन प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले गत असोजमा राष्ट्रसंघीय महासभालाई सम्बोधन गर्दा यसबारे सुरक्षा परिषद् सदस्य मुलुकको ध्यानाकर्षण गराएका थिए । दोब्बर सेना पठाउन सकिने भएपछि उच्च पदमा पनि त्यसैअनुसार संख्या बढने विश्वास सैनिक अधिकृतको छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ १९, २०७५ २१:४१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सुन तस्करीको नयाँ रुट नाथुला

नेपालले कडाइ गरेपछि अन्तरदेशीय गिरोहले सुन तस्करीका लागि सिक्किमको नाथुला मार्ग प्रयोग गरेको हो ।
पर्वत पोर्तेल

काँकडभिट्टा — नेपालमा साढे ३३ किलो सुन तस्करी र सनम शाक्य हत्यामा संलग्नहरू पक्राउ परेपछि संगठित सुन तस्कर गिरोहले वैकल्पिक मार्ग प्रयोग गरेको छ ।

नेपालमा उच्च तहका प्रहरी अधिकृत नै समातिएपछि र पछिल्लो समय सीमा क्षेत्रमा समेत कडाइ थालिएपछि अन्तरदेशीय गिरोहले चीन–भारत व्यापारका लागि १२ वर्षअघि सञ्चालनमा आएको सिक्किमको नाथुला मार्ग प्रयोग गरेको हो । भारत, सिलिगुडीमा शुक्रबार बरामद ३२ किलो सुन नाथुला हुँदै चीनबाट भित्रिएको भारतको केन्द्रीय राजस्व गुप्तचर विभागले दाबी गरेको छ ।

भारतीय प्रहरीलाई उद्धृत गर्दै भारतीय सञ्चारमाध्यमले जनाएअनुसार सुनसहित प्रवीण समराव फदम, धनाजी साहेव राव बाबर र अक्षय हरिदास पक्राउ परेका छन् । तस्करीमा संलग्न तीनै जना महाराष्ट्रका बासिन्दा हुन् ।

उनीहरूले कम्मरमा बाँधिएको विशेष किसिमको पेटीभित्र सुन लुकाएर महाराष्ट्र लैजान लागेका थिए । भारतीय गुप्तचर विभागको दाबीअनुसार तस्करले विगतमा नेपाल हुँदै सुन भारत पुर्‍याउँथे तर नेपाल सरकारले कडाइ गरेपछि वैकल्पिक मार्ग रोजेका हुन् ।

भारतीय सुरक्षा निकायले नाथुला मार्गबाट पहिलोपटक सुन तस्करी भएको दाबी गरेको छ । भारतीय सुरक्षा अधिकारीलाई उद्धृत गर्दै सिलिगुडीबाट प्रकाशित अखबारले जनाएअनुसार यसअघि चीनबाट भुटानको बाटो हुँदै भित्रिएको सुन गुप्तचरले बरामद गरेको थियो । २०१५ को मे अन्तिम साता बागडुग्रा विमानस्थलका अध्यागमन अधिकारीले तीन किलो सुनसहित चण्डीगढका अंकुर सोनी र अमित बर्मालाई पक्राउ गरेका थिए ।

अधिकारीहरूले सुन तस्करले बैंककबाट ल्याएको सुन बागडुग्रा हुँदै दिल्ली पुर्‍याउन खोजेको बताएका थिए । पक्राउ परेकामध्ये बर्माको ट्राभल हिस्ट्री केलाउँदा उनले बारम्बार बैंकक–बागडुग्रा उडान गरेको भेटिएको थियो ।

स्रोतका अनुसार पश्चिम बंगालको दोस्रो ठूलो सहर सिलिगुडी सुन तस्करीको ‘ट्रान्जिट’ हो । सिलिगुडीमा सुन संकलन गरेर भारतको अन्य सहरमा पठाइन्छ । भारतबाट सिंगापुरलगायत देशमा समेत सुन तस्करी हुने गरेको भारतीय सञ्चारमाध्यमले दाबी गरेका छन् ।

गत वर्ष भारत, चीन र भुटानको त्रिदेशीय विन्दु दोक्लममा भारत–चीन द्वन्द्वपछि केही समय अवरुद्ध बनेको नाथुला मे १ बाट सञ्चालनमा आएको थियो । जुन ११ देखि कैलाश मानसरोवरको यात्रासमेत खुल्ने अधिकारीहरूले बताएका छन् । ‘सिल्क रुट’ को रूपमा बहुचर्चित नाथुला नाका करिब ४४ वर्षपछि सन् २००६ जुलाई ६ तारिखदेखि सञ्चालनमा आएको थियो ।

भारत–चीन युद्धअघि नाथुला हुँदै भारतले डटपेन, घडी, अन्न, सुती कपडा, खाने तेल साबुन, भवन निर्माण सामग्री आदि चीन पठाउँथ्यो । उताबाट रेशम, सुन, चाँदी, बहुमूल्य पत्थर आदि ल्याउँथ्यो । हाल भारतले फलाम, नुन, पशुजन्य पदार्थलगायत ४५ वटा वस्तु चीन निर्यात गर्दै आएको छ । चीनले भारततर्फ ऊन, हर्बल, इलेक्ट्रोनिक उपकरणलगायतका वस्तु पठाउँदै आएको छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ १९, २०७५ २१:३२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT