नयाँ पाठ्यक्रम लागू नगर्न लबिइङ

सुदीप कैनी

काठमाडौँ — केही निजी विद्यालय सञ्चालक र पाठ्यपुस्तक प्रकाशकले कक्षा ११ को नयाँ पाठ्यक्रम तत्काल कार्यान्वयन नगर्न प्रधानमन्त्री र नेताहरूलाई भेटेर लबिइङ थालेका छन् ।साउनबाट पढाइ हुने कक्षा ११ मा नयाँ पाठ्यक्रम लागू हुँदै छ ।

शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयले तयार पारेको राष्ट्रिय पाठ्यक्रम प्रारूप पारित भई कार्यान्वयनको अन्तिम चरणमा छ । निजी प्रकाशक र विद्यालय सञ्चालकले त्यसलाई रोक्नलाई दबाब दिएका हुन् ।

नेपाल पुस्तक तथा स्टेसनरी व्यवसायी महासंघ, नेपाल पुस्तक बिक्रेता तथा प्रकाशक संघ र उच्च शिक्षालय तथा माध्यमिक विद्यालय संघ (हिसान) ले मन्त्रालयदेखि प्रधानमन्त्री कार्यालय तथा सत्तापक्षीय दलका नेताहरूलाई दबाब दिएर पाठ्यक्रम कार्यान्वयनमा ढिलाइ गर्न खोजेका हुन् ।

निजी प्रकाशनहरूले पुराना पाठ्यपुस्तक आफूहरूले बेचिसकेपछि मात्र नयाँ पाठ्यक्रमअनुसार पढाउन माग गर्दै शिक्षामन्त्री गिरिराजमणि पोखरेललाई ज्ञापनपत्र बुझाएका छन् । २०७६ को शैक्षिक सत्रबाट मात्र लागू गर्नुपर्ने माग उनीहरूको छ ।

तर, पाठ्यक्रम केन्द्रले नयाँ पुस्तक छापेर २०७५ साउनबाटै पढाइ थाल्न अनिवार्य विषयको पाठ्यक्रम तयार पारेको छ । ‘यसै वर्षबाट अनिवार्य विषयहरू नयाँ पाठ्क्रमबाट पढाउने तयारी छ,’ केन्द्रका एक अधिकारीले भने ।

निजी विद्यालय सञ्चालकले शिक्षामन्त्री पोखरेल भारत भ्रमणमा रहेका बेला प्रधानमन्त्री केपी ओलीलाई नै भेटेर नयाँ पाठ्यक्रम लागू नगर्न लबिइङ गरेको स्रोतले बतायो । उनीहरूको लबिङइकै कारण सरकारले प्रारूप पारित भइसकेको दुई साता बितिसक्दा पनि पाठ्यक्रमको अन्तिम दस्तावेज सार्वजनिक गरेको छैन ।

पाठ्यक्रम विकास तथा मूल्यांकन परिषद्बाट स्वीकृत भएपछि कार्यान्वयनमा आउने पाठ्यक्रमलाई मन्त्रालयको निर्णय वा मन्त्रिपरिषदको स्वीकृतिका नाममा अल्झाएर राखिएको छ ।

हिसानका वरिष्ठ उपाध्यक्ष युवराज शर्माले नयाँ पाठ्यक्रमबारे प्रधानमन्त्रीको ध्यानाकर्षण गराएको बताए । नयाँ पाठ्यक्रमअनुसार पठनपाठन गराउन विद्यालयमा भौतिक पूर्वाधार, शिक्षक, शैक्षिक अवस्था पर्याप्त नरहेको हिसानको तर्क छ । एक वर्ष तयारी गरेर आगामी वर्षदेखि लागू गर्दा उपयुक्त हुने शर्माले जिकिर गरे ।

निजी विद्यालयले आफ्नोभन्दा सामुदायिक विद्यालयका समस्या देखाएर पाठ्यक्रम कार्यान्वयन रोक्न चलखेल थालेको शिक्षा क्षेत्रका विज्ञहरूको भनाइ छ । ‘सामुदायिक विद्यालय केही बोलेका छैनन्, पाठ्यक्रममा झिनामसिना कमजोरी देखाएर निजी विद्यालय सञ्चालकले रोक्न खोजेका छन्,’ शिक्षाविद् मनप्रसाद वाग्लेले भने । उनले नयाँ पाठ्यक्रममा रहेका नकारात्मक पक्षलाई सरकारले सुझावका रूपमा स्वीकार गर्नुपर्ने बताए ।

नयाँ पाठ्यक्रममा गणित र विज्ञान विषयलाई कमजोर पारिएको विज्ञहरूले बताएका छन् । नेपाल प्राध्यापक संघले विद्यालय शिक्षाको राष्ट्रिय पाठ्यक्रम प्रारूपका विषयमा गरेको छलफलमा उनीहरूले गणित र विज्ञान क्षेत्रलाई कमजोर पारिए देशको विज्ञान प्रविधि क्षेत्र नै पछाडि पर्ने तर्क गरेका हुन् ।

त्रिवि गणित विभाग प्रमुख केदारनाथ उप्रेतीले विद्यालय तहको पाठ्यक्रमले उच्च तहमा विद्यार्थीलाई विज्ञान पढ्न रोक्ने उल्लेख गरे । प्रा. वासुदेव काफ्लेले विद्यालय तहको पाठ्यक्रम उच्च शिक्षासँग जोडिने खालको हुनुपर्ने जनाए ।

नेपाल गणित समाजका अध्यक्ष टंकनाथ धमलाले जीव विज्ञान समूहका विद्यार्थीले पनि कक्षा ११ र १२ मा गणित पढ्नुपर्ने व्यवस्था गर्न माग गरे । विषयबारे शिक्षामन्त्रीलाई ज्ञापनपत्र बुझाएको संघका अध्यक्ष रामेश्वर उपाध्ययले बताए ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३०, २०७५ २०:१८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

आज राति दुई बजेदेखि अधिकमास समाप्त

रासस

काठमाडौँ — जेठ १ गते मंगलबार बेलुकी पाँच बजेर ५३ मिनेटदेखि सुरु भएको अधिकमास बुधबार राति दुई बजे समाप्त हुने नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिले जनाएको छ ।

अधिकमास भन्ने शब्दले सामान्यभन्दा बढी भएको महिना बुझिन्छ । जेठ १ गते मंगलबार बेलुकी पाँच बजेर ५३ मिनेटसम्म औँसी तिथि थियो । बेलुकी पाँच बजेर ५४ मिनेटमा शुक्ल प्रतिपदाको आदिमदेखि अधिकमास सुरु भई आज राति औँसीको अन्त्य अर्थात् राति दुई बजेसम्म रहेको समितिका अध्यक्ष एवं धर्मशास्त्रविद् प्रा डा रामचन्द्र गौतमले जानकारी दिए ।

अधिकमास परेकाले जेठ महिनाभर नित्य र नैमित्तिक कर्म गरिए पनि कुनै कामना राखेर गर्ने कर्म भने भएन । बुधबार राति दुई बजेपछि कामना राखेर गरिने कर्म गर्ने बाटो शास्त्रीय रुपमा खुलेको उनले सुनाए ।

सूर्यको गतिकलाका आधारमा गणना गरिने मानलाई सौरमान भनिन्छ । तिथिका आधारमा गणना गरिने मान चान्द्रमान हो । १२ महिनाको एक वर्ष हुन्छ । एक वर्षमा १२ सौरमास र त्यति नै संख्यामा चान्द्रमास हुन्छन् । कहिलेकाहीँ एक वर्षमा १२ सौरमास भए पनि चान्द्रमासको संख्या १३ हुनपुग्छ । त्यस्तो समयमा एकै चान्द्रमास दुईपटक देखापर्छ अथवा चान्द्रमासको पुनरावृत्ति हुन्छ । त्यसरी पुनरावृत्ति भएर नित्यभन्दा बढी भएको चान्द्रमास नै अधिकमास भएको बताउनुहुन्छ वाल्मीकि विद्यापीठ ज्योतिष विभागका उपप्राध्यापक पुरुषोत्तम भट्टराई ।

सामान्यतया सौरमास र चान्द्रमास सँगसँगै हुन्छन् । एक चान्द्रमासमा लगभग साढे उनन्तीस दिन र एक चान्द्रवर्षमा ३५४ दिन हुन्छन् भने सौरवर्ष लगभग ३६५ दिनको हुन्छ । यसरी हेर्दा एक वर्षमा सौर र चान्द्र वर्षबीच ११ दिनको अन्तर पर्न आउँछ । दुई वर्षमा यो अन्तर बढेर २२ दिन र तीन वर्षमा ३३ दिन हुन पुग्छ । तसर्थ तेस्रो वर्षमा सौरमासको संख्या १२ भए पनि चान्द्रमासको संख्या १३ हुन्छ । त्यो बढी भएको तेह्रौँ मास नै अधिकमास हो । तीन वर्षमा एक चान्द्रमास बढी भएर अधिकमास पर्दछ ।

अधिकमास पर्दा एक चान्द्रमासमा एउटा पनि सूर्य सङ्क्रान्ति पर्दैन । एउटा पनि सूर्यसङ्क्रान्ति, नभएको चान्द्रमास नै अधिकमास हो । धर्मशास्त्रमा सूर्यसङ्क्रान्तिरहित मासलाई अशुद्ध वा दोषयुक्त मानिएको हुनाले यसलाई मलमास पनि भनिन्छ । त्यस्तै कहिलेकहीँ एउटै चान्द्रमासमा दुईवटा सूर्यसङ्क्रान्ति पनि पर्छ । त्यस्तो दुईवटा सूर्यसङ्क्रान्ति, परेको मासलाई क्षयमास भनिन्छ । क्षयमास पर्दा अगाडि र पछाडि गरी दुईवटा अधिकमास पर्दछन् ।

करिब एक हजार ५०० वर्ष अघि बराहमिहिरको पालादेखि शुरु भएको सूर्य सिद्धान्त आधार मानिने पञ्चाङ्ग गणना पद्धतिअनुसार फागुनदेखि असोजसम्ममा अधिकमास पर्छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३०, २०७५ २०:०३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्