महानगरका सडक : नाम मात्रको व्यवस्थापन 

विद्या राई

काठमाडौँ — त्रिपुरेश्वरमा फुटपाथ र सडक अवरुद्ध हुने निर्माण सामाग्री तथा फोहोर पदार्थ थुपारेको भन्दै काठमाडौ महानगरीय प्रहरीले दुईजनालाई नियन्त्रणमा लियो ।

त्रिपुरेश्वरमा सडक र पेटीमा अवरोध आउने गरी थुपारिएको निर्माण सामाग्री । तस्बिर : विद्या राई/कान्तिपुर

केहिदिन अघि देखि थुपारेको पदार्थ नहटाएपछि प्रहरीले बुधबार ११ बजे उनीहरुलाई नियन्त्रणमा लिएको नगरप्रहरी महाशाखाका प्रहरी नायब उपरीक्षक विष्णु जोशीले बताए।

फोहोर पदार्थ एक टिपरजति छ। उनीहरुलाई सोधपुछ गर्दा यसबारे थाहा नभएको बताए। जोशीले दुवैको भनाईलाई उद्धृत गर्दै भने, ‘दैनिक ज्यालामा काम गर्छौ, नयाँ काम पाएर आएका हौ, काम दिने मान्छेले यहि भेट हुने फोन भनेको थियो, ऊ आइनपुग्दै नियन्त्रणमा लिनुभयो।’

उनीहरुले काम दिने मान्छे,कार्यालको ठेगाना र नियमसम्बन्धि अनविज्ञ रहेको जवाफ दिएका थिए। प्रहरीले जिम्मेवार व्यक्ति पत्ता लाग्ने आँकलनले उनीहरुलाई नियन्त्रणमा लिएको थियो। पत्ता नलाग्ने भएपछि उनीहरुलाई छाडिदियो। फोहोर पदार्थ जस्ताको तेस्तै थुप्रिएको छ।

महानगरीय प्रहरीले चौपाया नियन्त्रण लिएको भोलीपल्टै त्रिपुरेश्वर खण्डको सडक पेटीमा भेटिएको गाई। तस्बिर : विद्या राई/कान्तिपुर

यसैगरी प्रहरीले गत मंगलबार महानगरका सडकमा जथाभावी छोडिएका ३७ वटा चौपायाहरुलाई नियन्त्रणमा लियो। पेप्सीकोला देखि सोल्टीमोड र एयरपोर्टदेखि लाजिम्पाटसम्मको सडक खण्डमा भेटिएका चौपाया महानगरीय प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको थियो।

सडकहरु अवरोधरहित, स्वच्छ, स्वस्थ, सुन्दर राख्ने महानगरपालिकाको नीति तथा कार्यक्रम अनुसार बाधक पक्षहरुलाई नियन्त्रणमा लिने गरेको छ। महानगरपालिकाको आदेशमा महानगरीय प्रहरीले स्थलगत रुपमा कारबाही गर्दै आएको छ। ‘ सडक अवरुद्ध गर्ने र अवरोध गर्न लगाउने सबैलाई ठाउँका ठाँउ कारबाही गर्दै आएका हौँ, गर्दैछौँ र गर्नेछौँ,’ प्रहरी नायब उपरीक्षक जोशीले भने।

वर्षेनी यस्ता कार्यक्रम गरेपनि प्रभावकारी भने नभएको सर्वसाधारणको गुनासो छ। ‘सडकका पेटीमा ढुगां, माटो जतापनि थुपारेकै हुन्छ, नअटिनटि मान्छे, वस्तुभाउ उस्तै हुन्छन्,’ बल्खुका श्याम श्रेष्ठले भने। सडक पेटीहरुमा यात्रुहरुलाई हिँड्न अवरोध पुग्नेगरी पसल राख्न पाइदैन। तर महानगर नजिकैको आरएनएसी अगाडि पसल राखिएका हुन्छन्।
चौपाया जथाभावी छाडिदा पैदल यात्रुहरुलाई पेटीमा हिड्ँन असहज हुन्छ। सडकमा सवारी साधनहरुलाई आवतजावत गर्न कठिन हुन्छ। दुर्घटनाको जोखिम पनि उत्तिकै हुने गरेको छ। जथाभाबी छोडिएका चौपायाले सडक र फुटपाथमा दर्गन्ध र फोहारे फैलने गरेको छ।

प्रहरीले नियन्त्रणका कदम पटक पटक चालेपनि दीर्घकालिन प्रभाव भएको पाइदैन। जस्तो त्रिपुरेश्वरकै निर्माण सामाग्री र फोहोरको सन्दर्भमा पनि नियन्त्रणमा लिइएकाहरुले अनविज्ञ बताएकै आधारमा छाडिए। कसले थुपार्‍यो भन्ने थप अनुसन्धानपट्टि प्रहरीले ध्यान दिएन।

चौपायाहरु बेलाबेला नियन्त्रणमा लिएको भोलिपल्टै फेरी सडकमा भेटिन्छन्। कहाँबाट आउँछन्, कसले छोड्छन् भन्ने थप सोधीखोजी न त महानगरले गर्छ न त प्रहरीले नै। सडक पेटीका पसल र सामान जफत गरिन्छन्। भोलीपल्ट उस्तै हुन्छ। सर्वसाधारणमा चेतनाको कमी र अटेरीपनाले गर्दा सबैलाई चित्तबुझ्दो कार्यान्वयन गर्न नसकेको प्रहरी नायब उपरीक्षक जोशी बताउँछन्।

कार्यान्वयन निकायको काम आखाँमा छारो हाल्ने सरह भएकाले दीर्घकालिन प्रभाव नदेखिएको सर्वसाधारण बताउँछन्।

प्रकाशित : जेष्ठ ३१, २०७५ १४:५१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

शरीरमा पसिना किन आउँछ ? 

डा. ललित कुमार मिश्र

काठमाडौँ — शरीरबाट पसिना निस्किनु एक स्वभाबिक प्रक्रिया हो । यसले शरीरको तापक्रमलाई सन्तुलनमा राख्दछ र स्वच्छ वायु शरीरमा पुर्‍याउँछ । पसिनाको माध्यमबाट शरीरभित्र भएको बिकार बाहिर आउँछ । शरीरबाट पसिना निस्केन या कुनै कारणवस पसिना भित्रै रोकिन गयो भने जसको फलस्वरुप कैयौं प्रकारका शारीरिक रोगहरु उत्पन्न हुनसक्छ । 

अतः शरीरलाई स्वस्थ्य राख्नको लागि पनि शरीरबाट पसिना निस्किनु अत्यन्त आवश्यक छ । यसैले मानिस अचेल पसिना आउनेगरी साईक्लिङ, व्यायाम, जगिङ्, मोर्निङवाक या जिममा गएर पसिना निकाल्ने गर्दछन् । तर कहिलेकाहिँ आवश्यकता भन्दा बढीमात्रामा तथा बिनाकारणबस शरीरबाट पसिना आउनथाल्छ । बढी पसिना आउनलाई चिकित्सा विज्ञानमा हाईपरहाईड्रोसिस अर्थात अत्यधिक पसिना आउनु भनिन्छ । एक तथ्याङअनुसार विश्वको कुल जनसंख्याको करिब दुईप्रतिशत मानिसहरुमा हाईपरहाईड्रोसिस भएकोअनुमान गरिएको छ । सामान्यतः महिलाहरुको तुलनामा पुरुषहरुलाई धैरै मात्रामा पसिना आउने गर्दछ ।


पसिना के हो ?
छालाको भित्री सतहमा अवस्थित स्वेट ग्रन्थिबाट पसिना बन्दछ । यो ग्रन्थिको काम भने शरीरको तापक्रमलाई नियन्त्रणमा राख्नु हो । अत्यधिक गर्मीका कारण छालालाई डढ्नबाट जोगाउनुका लागि स्वेट ग्रन्थिले छालाको माथिल्लो सतहमा नुनयुक्त पानी (पसिना) उत्पन्न गर्दछ। जसलाई पसिना भनिएको हो । पसिना आफैंमा गन्धरहित हुन्छ । शरीरबाट निस्केको पसिनाको स्वाद प्रायः नुनिलो हुन्छ ।

पसिना कसरी आउँछ ?

शरीरमा पसिना आउनका विभिन्नकारणहरु छन् । वंशानुगत कारणले पनि बढी पसिना आउँछ । गर्मीमा धेरै शारीरिक श्रम गर्नु, खेलकुदको अभ्यास वा व्यायाम बढी गर्नु, तेलयुक्त मसालादार खाना बराबर खानु, कब्जियत हुँदा पनि पसिना बढी आउँछ । यसबाहेक कुनै शारीरिक रोग भएमा जस्तैः मलेरिया, टाइफाइड, डेंगु, ज्वरो, छातिको टिबी, रगत दुषित हुनु, एनिमिया, मानसिक तनाव, चिन्ता, घबराहट, डर, भय, आघात र कडा ज्वरोको कारण पनि बढी पसिना आउँछ । अन्य कारणहरुमा- तातो पेयपदार्थ पिउनु, खैनी, गुट्खा, काँचो सुपाडी तथा नशालु पदार्थको सेवनगर्नु । यसैप्रकार शरीरिक रुपले अत्याधिक मोटोहुनु तथा थाइराइड ग्रन्थि शरीरको ईम्युनो सिस्टमको कारण बढी सक्रिय भयो भने पनि व्यक्तिलाई धैरै पसिना आउने हुन्छ ।

शरीरमा पसिना आउने स्थानहरु

हुन त पसिना शरीरको जुनसुकै ठाँउमा पनि धेरै-थोरै आउनसक्छ । तरपनि पसिना आउने खास ठाँउहरु हाम्रो शरीरमा यसप्रकार छन् । जस्तैः हत्केला, खुट्टाकापैताला, काखी, फिलाको काप यी भागहरुमा प्रायः पसिना बढी नै आउने गर्छ । यसबाहेक टाउको, निधार, माथिल्लो ओठ, पिठ्यु, पेट तिरपनि पसिना आउँछ । कारण के हो भने स्वेटग्रन्थिहरु शरीरको भित्री भागमा-हत्केला र खुट्टाको पैताला तिर बढी मात्रामा हुन्छन । ति स्वेटग्रन्थिहरु अतिसक्रिय भएपछि बढीपसिना आउँछ ।

पसिनाको गन्धः शरीरबाट निस्केको पसिना यदि वाष्पिकरण (वाफ) भएर जान सकेन भने पसिना गन्हाउन थाल्छ । शरीरको बाहिरी भागमा मृत छालाको पत्र हुन्छ, धैरेपसिना आउनाले छालाको पत्रलाई ओसिलो बनाउँछ । ओसिलो ठाउँमा ब्याक्टेरियाहरुले हुर्किने अनुकुल वातावरण पाउने हुँदा त्यहाँ चाँडै दुर्गन्ध उत्पन्न हुन्छ । साथै पसिना सुकेपछि व्यक्तिले लगाएको लुगामा विभिन्न प्रकारका सेतो, पहेलो, रातो, कालो, टाटेपाटे पसिनाका दागहरु बस्न थाल्छ । कतिपय व्यक्तिको पसिनामा दुर्गंन्ध पनि धैरै हुन्छ । मुख गन्हाउने व्यक्ति वा शरीर गन्हाउने व्यक्तिलाई आफैंबाट दुर्गन्ध आउँछ भन्ने थाहा हुँदैन । सँगै बस्ने, सँगै हिँडने सहयात्रीलाई त्यो दुर्गन्ध खपिनसक्नु हुन्छ । जसको कारणले गर्दा व्यक्तिले सार्वजनिकस्थल, सभा-गोष्ठि र साथीभाइ माँझमा बस्दापनि लज्जित हुनुपर्ने अवस्था हुन्छ । यस्तै गर्मीमा अत्यधिक पसिना निस्किने कारणले कतिपयलाई दैनिक कामकाज गर्नको लागि समेत अप्ठ्यारो हुन्छ । यसअर्थ बढी पसिना आउनेले नियमित रुपमा आफ्नो शरिरको सरसफाईमा ध्यान दिएन भने किटाणुहरु हुर्किन पाउँछन् र जीऊ चिलाउनुका साथै घाउखटिरा आउने हुन्छ।

विषेशगरी पैताला, काखी, कास र हत्केलामा बढी पसिना आउने भएकाले शरीरका यी अगंहरुको सरसफाईमा बढी ध्यान दिनुपर्छ । सरसफाइको लागि महँगो साबुनको जरुरत पर्दैन । साधारण खालको नुहाउने साबुन र पानी नै प्रर्याप्त हुन्छ ।

बढी पसिना आउन नदिन के गर्ने ?

शरीरमा बढीपसिना आउन न दिनका लागि सबभन्दा राम्रो उपाय हो शरीरलाई शीतल राख्नु हो । यसको लागि घाम चर्किएको बेला घाममा ननिस्किने, दौडधुप र व्यायम कम गर्ने, शीतलमा बस्ने, नियमित नुहाउने, सरसफाइमा विशेष ध्यान दिने, पानी प्रशस्त मात्रामा खाने, आफ्नो खानामा हरियो साग-सब्जीकासाथै दही, मही, तथा मौसमअनुसारको पानीयुक्त फलफूलहरु तरबुजा, खरबुजा, काँक्रो बढीमात्रामा खाने, नरिवल पानी पिउने, चिया, कफि, बरफको सेवन नगर्ने, राति अबेरसम्म नबस्ने, धैरे बेर भोको नरहने, बढी मसालादार खाना नखाने, खानामा लसुन, अदुवा , गोलमरीचको प्रयोग कम गर्ने र प्याजको मात्रा बढाउने गरियो भने अत्याधिक आउने पसिनाको मात्रालाई घटाउन सकिन्छ ।

केही मानिसहरु बढी पसिना आउने डरले पानी कम पिउने गर्दछन् । यो राम्रो होईन, पानीको मात्रा शरीरमा कम भयो भने डिहाईड्रेसन हुनसक्छ । यी सबै उपायहरुलाई मनन गरी अपनाइयो भने केही हदसम्म बढी पसिना आउने समस्यालाई घटाउन सकिन्छ । उपर्युक्त विधिको पालन गर्दा पनि शरीरमा पसिनाको मात्रा सामान्य भएन भने चिकित्सकको सल्लाहमा औषधिको सेवन गर्नुपर्छ ।

उपचार
होमियोप्याथिक चिकित्सा विधिमा आवश्यकता भन्दा बढीमात्रामा तथा कुनै कारण बिना नै शरीरबाट पसिना आउँछ भने यस अवस्थामा रोगीलाई उसको रोग लक्षण अनुसार प्रयोग गरिने केही होमियोप्याथिक औषधिहरु निम्नलिखित छन्ः

(१) यदि आँखा बन्द गर्ने बित्तिकै पसिनआउँछ भने ब्रायोनिया, कोनियमको प्रयोग लाभकारी हुन्छ ।
(२) यदि जाडो भएर शरीरमा पसिना आयो भने नक्सभोमिकाको प्रयोग गर्नुपर्छ ।
(३) टाउको बाहेक शरीरको अन्य खुल्ला भएको भागमा पसिना आउनु यस्तो लक्षणमा रोगीलाई थुजा नामक औषधिको सेवन गराउनु पर्छ ।
(४) यदि कुनै कारणबिना नै अनुहारमा पसिना बढी आउछ भने यस्तो अवस्थामा रस टक्स या सिकेलिकोर औषधिको प्रयोग गर्नु लाभदायक हुन्छ ।
(५) यदि रोगीलाई ब्युँझेको अवस्थामा मात्र पसिना आउँछ भने यस्तो लक्षणमा सेम्बुकस नामक औषधिको सेवन हितकारी हुन्छ ।
(६) यदि शरीरमा लुगाले ढाकेको भागमा मात्र पसिना आउँछ भने बिरामीलाई एकोनाईट, बेलाडोना, चायना आदि औषधिको सेवन गर्नुपर्ने हुन्छ ।
(७) यदि पसिना शरीरको देब्रेभागतिर मात्र बढी आउँछ भने पल्साटिला, पेट्रोलियमको प्रयोग गर्दा लाभदायक हुन्छ ।
(८) शरीरको जुन भागपट्टि फर्केर सुत्दा त्यही भागमा बढी पसिना आउँछ भने यस्तो लक्षणमा ब्रायोनिया, नक्सभोमिका, जिकंम आदि औषधिहरुको प्रयोग बढी फाइदाजनक हुन्छ ।
(९) यस्तै जतापट्टि फर्केर रोगी सुत्छ त्यस भागमा पसिना न आउनु, उसको विपरित भागमा पसिना आउनु यस्तो अवस्थामा बेन्जोईक एसिड, थुजा, सेनिकुल्ला नामक औषधिमध्ये लक्षणअनुसार कुनै एकऔषधिको प्रयोग गर्नुपर्ने हुन्छ ।
(१०) यदि निदाएको बेला मात्र पसिना आउनु र ब्युँझिएपछि हराउनु अर्थात नआउनु । यस प्रकारको लक्षणभएका रोगीलाई कोनियम नामक औषधिको प्रयोग हितकारी हुन्छ ।

उपरोक्त होमियोप्याथिक औषधिहरुको प्रयोग आफ्नो नजदिकको कुनै प्रशिक्षित योग्य तथा अनुभवी चिकित्सकसँग परामर्श लिइ गरेमा लाभदायक हुने छ । अस्तु ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३१, २०७५ १४:२९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्