दरबार क्षेत्रका विद्यालय पुनर्निर्माण अन्योल

लीला श्रेष्ठ

भक्तपुर — भूकम्पले क्षतिग्रस्त पद्म माविमा अध्ययनरत विद्यार्थी अस्थायी टहरामा पढ्न बाध्य छन् । भूकम्प गएको करिब ३८ महिनासम्म पनि क्षतिग्रस्त विद्यालय पुनर्निर्माणको टुंगो नलागेको पद्म माविका प्रधानाध्यापक राम हाडा बताउँछन् ।

सरकारले यसलाई नमुना विद्यालयमा समेत छनोट गरेको छ ।


१९८१ मा स्थापित विद्यालयको राणाकालीन भवन क्षतिग्रस्त छ । विश्व सम्पदामा सूचीकृत भक्तपुर दरबार स्क्वायर परिसर (९९ चोक) भित्र पर्ने उक्त विद्यालयको स्वरूपकै कारण पुनर्निर्माणमा कठिनाइ भएको जिल्ला आयोजना कार्यान्वयन एकाइ शिक्षा (डीएलपीआईयू) ले जनाएको छ । ‘ठेक्कामार्फत निर्माण हुनुपर्ने जिल्लाकै एक मात्र नमुना विद्यालय स्थानीय तहबाट नक्सा पास नहुनाले बन्न नसक्ने अवस्था उत्पन्न भएको छ,’ डीएलपीआईयू भक्तपुर प्रमुख देवकुमार बरालले भने ।

Yamaha


छनोट गरिएका नमुना विद्यालयलाई दातृ निकायले अत्याधुनिक प्रविधि जडित आवासीय नमुना विद्यालय बनाइदिने घोषणा गरेको छ । छनोट भएका विद्यालयको भौतिक संरचना र कक्षा/कोठा व्यवस्थापन शिक्षण सिकाइ गर्न तालिम हल, अडिटोरियम हल, संगीत प्रशिक्षण कक्ष, विज्ञान प्रयोगशाला, पुस्तकालय, सूचना तथा सञ्चार ल्याब, चमेना गृह, प्राथमिक उपचार कक्ष र छात्र/छात्राको शौचालय, इन्डोर/आउटडोर खेलमैदान निर्माण गर्ने लक्ष्य छ । विद्यालयमा सुविधा सम्पन्न पुस्तकालय, ई–लाइब्रेरी, इन्टरनेटसहित कम्प्युटर, फोटोकपी मेसिन, विषयगत र अन्तरविषय पुस्तकहरू, जर्नल, पत्रपत्रिकाको व्यवस्था गर्ने जनाएको छ ।


दरबार क्षेत्रकै विद्यार्थी निकेतन माविको अवस्था पनि दयनीय छ । क्षतिग्रस्त रातो स्टिकर टाँसेको भवनमा विद्यालय प्रशासन, लेखा, कम्प्युटर ल्याबलगायत सञ्चालित छन् । विद्यार्थी अस्थायी टहरोमा पढ्न बाध्य छन् । ‘भवन अभावका कारण अतिरिक्त क्रियाकलाप गराउन कठिन छ,’ प्रधानाध्यापक सर्जनी जोशीले भनिन्, ‘विद्यालय पुनर्निर्माण अनिश्चितजस्तै भएको छ ।’ २००४ मा स्थापित विद्यालय पुनर्निर्माणका पेस गरेको नक्सा नगरपालिकाले अध्ययनका लागि राखेको उनले बताइन् ।


त्यस्तै, दरबार क्षेत्रकै शारदा माविको अवस्था पनि उस्तै छ । भूकम्पका कारण क्षतिग्रस्त तीनतले भवनको दुई तला भत्काएको रातो स्टिकर टाँसेको भवनमा प्रशासन, पुस्तकालय, कम्प्युटर ल्याब, लेखा, प्रशासन सञ्चालित छ । भवन अभावका कारण नर्सरी कक्षासमेत क्षतिग्रस्त रातो स्टिकर टाँसेकै भवनमा सञ्चालन गर्नुपरेको विद्यालयका प्रधानाध्यापक रोशनराज तुईतुईले बताए । भूकम्पपछि दाताको सहयोगमा निर्मित अस्थायी टहरामा अध्यापन गराउँदै आएको उनले बताए । २००९ मा स्थापित विद्यालय पुनर्निर्माणका लागि नगरपालिकामा नक्सापास प्रक्रिया थालेको जनाएको छ ।


भूकम्पको धक्काले क्षतिग्रस्त भक्तपुर दरबार क्षेत्रका तीनवटै विद्यालय पुनर्निर्माण अन्योलमा परेको छ । नगरपालिकाले सम्पदा क्षेत्रमा पुनर्निर्माण गर्दा सम्पदा सुहाउँदो संरचना निर्माण हुनुपर्ने भन्दै नक्सापासमा ढिलाइ गरिरहेको विद्यालय प्रशासनले जनाएको छ । ‘नगरपालिकाकै मापदण्डअनुरूप डिजाइन गरी नक्सा पेस गरेका छौं,’ पद्म माविका प्रधानाध्यापक हाडाले भने, ‘दुईपल्ट नक्साको डिजाइन पेस गर्दा पनि नगरपालिकाले नक्सापासमा ढिलाइ गरेको छ ।’ नक्सापासमा ढिलाइ हुँदा पुनर्निर्माण थप अन्योल भएको उनले बताए । दरबार क्षेत्रभित्रका पद्म र विद्यार्थी निकेतन मावि पुनर्निर्माणका लागि सर्भे तथा डिजाइनको सम्पन्न भइसकेको तर, नक्सापासका कारण गत आर्थिक वर्षमै परियोजना सम्पन्न भएको डीएलपीआईयूले जनाएको छ । ‘नगरपालिकाले नक्सापासमा गरेको ढिलाइले दरबार क्षेत्रका ३ विद्यालयको पुनर्निर्माण अन्योल भएको हो,’ डीएलपीआईयू प्रमुख देवकुमार बरालले भने, ‘आगामी आवका लागि पुन: प्रस्ताव गरेका छौं ।’


नगरपालिकाले भने सम्पदा क्षेत्रभित्र पर्ने संरचना निर्माणमा ध्यान दिनुपर्ने जनाएको छ । ‘विश्व सम्पदा क्षेत्रभित्रका संरचना निर्माणमा अन्य क्षेत्रको जस्तो सहज हुँदैन,’ नगरप्रमुख सुनील प्रजापतिले भने, ‘९९ सय चोकभित्रका संरचना निर्माणमा अध्ययन, उत्खनन हुन आवश्यक छ ।’ भूकम्पले क्षतिग्रस्त विद्यालय पुनर्निर्माणका लागि सम्पदालाई असर नपर्ने गरी नक्सा ल्याउन निर्देशन दिएको र पेस भएका नक्साको अध्ययन भइरहेको उनले बताए ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : असार ८, २०७५ १०:०३
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

टहरामा भेल

सडक निर्माणमा लापरबाही
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — रातको २ बजे, दर्के झरी पर्दै थियो । जेठ १६ गते सुन्ताखानमा जस्ताको टहरामा सुतेका सन्तोष गौतमको शरीरमा चिसो पानी खन्याए जस्तो भएपछि आँखा खुल्यो ।

सेतो गन्जी लाएर सुतेको आफ्नै हिलाम्मे शरीर देखेर एकछिन त अक्क न बक्क भए, के भएको भेउ नै पाएनन् ।


तुरुन्तै आमाबुबालाई उठाए । माथिबाट आएको भेलले उनको परिवार बस्ने टहरा छोपिसकेको थियो । होचो टेबलमाथिको ल्यापटप, चामलका बोरा, सुकाउन भनी राखेको बेसार र अदुवा सबै भिजिसकेको थियो । कपडा, ओढ्ने ओच्छ्याउने, किताबकापी, गरगहनासमेत हिलाम्मे भयो ।
उक्त घटना सडक बनाउने क्रममा ठेकेदारको लापरबाहीले भएको भन्दै गौतम क्षतिपूर्ति दिलाइदिन विभिन्न सरकारी निकाय धाइरहेका छन् । बुधबार जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौंमा भेटिएका उनले भने, ‘नयाँ सडक निर्माणका क्रममा पटक–पटक भन्दा पनि पानीको उचित निकास नबनाएकाले यो परिस्थिति आएको हो । नगरपालिकाले ठेक्का लगायो, त्यस क्रममा भएको यो घटनाको क्षतिपूर्ति ठेकेदारले दिनुपर्छ ।’ एमएस्सी पढ्दै गरेका गौतमको परीक्षा नजिक आउन थालिसक्यो तर त्यो दिन भएको घटनाको क्षतिपूर्ति माग्न वडा कार्यालय, नगरपालिका, जिल्ला प्रशासन, गृह मन्त्रालय सबैतिर धाउँदै दिन बितेको छ ।


उनका बुबा लक्ष्मीराज गौतमले जेठ २८ मा जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौंमा ठेकेदार अमर कन्स्ट्रक्सनबाट जिउधनको सुरक्षा गरी क्षतिपूर्ति भराई पाऊँ भनी निवेदन दिएका छन् । बर्खाको मौसममा बन्दै गरेको गोकर्ण तारेभीर सडक निर्माणका क्रममा पानी निकासबारे आफूसहितका स्थानीयले पहिले पनि भेल आउने घटनाबारे जानकारी गराउँदा पनि ठेकेदारले नसुनेको उनले बताए । माथितिरको प्लटिङ, बर्खामा पानीको बहाव, पुरानो नालाको चौडाइ आदिबारे स्थानीय जानकार भएकाले पटक–पटक ठेकेदारलाई ढल ठूलो बनाउन भनिरहेका थिए । तर नबनाएकाले माथितिरको सबै भेल घरमा पसेर क्षति भएको गौतमले बताए । ढाडफेदी तारेभीर सडक मर्मत तथा स्तरोन्नति शीर्षकमा यस वर्ष नगरपालिकाले २० लाख रुपैयाँ बजेट छुट्याएको छ । वडा ३ ले क्षतिपूर्ति दिलाउन आवश्यक सहयोग गरिदिन नगरपालिकालाई पत्राचार गरेपछि नगरले प्रहरी वृत्त बौद्धलाई जेठ २३ मा पत्र लेखेको छ । तर प्रहरीले छलफलका लागि बोलाउँदा ठेकेदार पक्षबाट कोही नआएको गौतमको भनाइ छ ।


टहराको बास उनको बाध्यता हो । २०७२ को भूकम्पले झन्डै २० वर्षअघि बनाएको घर बस्न नहुने बनाइदिएपछि ३ जनाको परिवार टहरामा बस्दै आएको थियो । पुरानो घरलाई गोठका रूपमा प्रयोग गर्दै आएकामा अहिले त्यही घरले परिवारलाई ओत दिएको छ । कहिले भत्किने हो भन्ने त्रास हुँदाहुँदै पनि बस्नुपर्ने बाध्यता रहेको गौतम बताउँछन् ।


निजी आवास निर्माण अनुदानबापत पहिलो किस्ता ५० हजार रुपैयाँ बुझेका उनको टहराको केही मुनि नयाँ घरको डीपीसी गर्ने काम हुँदै छ । पैसा अभावले पिलर हालेर छोड्ने भनेको घरमा ६ लाख रुपैयाँ सकिसक्यो । ‘त्यस रात त पानी निकाल्दैमा, सरसामान निकाल्दैमा बिहान भयो,’ गौतमले भने, ‘चामल पनि सद्दे थिएन, प्लास्टिकमा राखेको केही चामल जोगिएको रहेछ । त्यही पकायौं ।’

प्रकाशित : असार ८, २०७५ १०:०३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT