द्रुतमार्गमै काम सुस्त

मोहन शाही

डोटी — दिपायल–बिपीनगर–धनगढी द्रुतमार्गको ट्रयाक खोल्ने काम रोकिएको छ । वन कार्यालयसँग सम्बन्धित कानुनी प्रकृया पुर्‍याउन नसकेपछि निर्माण रोकिएको हो । साविकको सडकभन्दा निकै छोटो मानिएको द्रुतमार्ग निर्माणमा भइरहेको ढिलासुस्तीप्रति स्थानीयले भने तीव्र असन्तुष्टि ब्यक्त गरेका छन् ।

पाँच महिना अघि दिपायल–बिपीनगर–धनगढी द्रुतमार्गको ट्रयाक खोल्न लागेको स्काभेटर  । तस्बिर : मोहन शाही/कान्तिपुर

द्रुतमार्ग निर्माण भएमा डोटी, अछाम र बाजुराका स्थानीयलाई अहिलेको भन्दा १ सय २ किलोमिटर यात्रा छोटिनेछ। द्रुतमार्गयोजनाका डिभिजन प्रमुख राजेन्द्रप्रसाद शाहले स्विकृतिका लागि पेस गरिएको फाइल वन मन्त्रालयबाट अगाडि बढ्न नसकेको जानकारी दिए।

‘काम सकेर फाइल मन्त्रालयमा पठाइसकेका छौं,’ शाहले भने, ‘मन्त्रिपरिषद्‌मा निर्णयार्थ पेश हुन नसकेको बारेमा केही बुझ्न पाएका छैनौं।’ मन्त्रालयका सहसचिव चन्द्रमान डंगोलले मन्त्रालयसम्म फाइल आइपुगेको र अगाडि बढाउने प्रकृयामा रहेको जानकारी दिए।

स्रोतले भने मन्त्रीपरिषदबाट यथाशीघ्र गर्नु पर्ने निर्णयका लागि स्थानीय तहबाट राजनीतिक दबाब जान नसक्दा फाइल अघि बढ्न नसकेको बतायो। ‘अनेकौं स्वार्थ जोडिएका छन्,’ स्रोतले भन्यो, ‘इच्छाशक्ति हुने हो भने त फाइल जिल्लाबाट जाने बित्तिकै फटाफट निर्णय भएर यो असारभित्र ट्रयाक खुलिसक्नु पर्ने हो।’

द्रुतमार्गलाई सबै राजनीतिक पार्टीले चुनावी एजेण्डा बनाउँदै आए पनि काम गर्दा आएका बाधा हटाउन भने सक्रियता देखाएका छैनन्। सडकलाई अझै छोटो बनाउन सुरुङ मार्ग बनाउनुपर्ने मुद्दा भने उठाउन थालेका छन्।

सडक निर्माणमा भइरहेको ढिलासुस्तीले स्थानीयमा रोष छ। काम सुरु भएको ११ वर्ष बितिसक्दा पनि ट्रयाक खुल्न नसकेको भन्दै उनीहरुले गुनासो ब्यक्त गरे। ‘ट्रयाक खुलेको छैन, खोई कहिलेसम्म गाडी गुड्लान्,’ डोटी गडसेराका ध्वज देउबाको गुनासो छ, ‘हरेक नेताले छिट्टै सडक बन्छ भनेर गफ दिन्छन। ढिलासुस्तीले गर्दा हामीले भने आश मार्न थालिसक्यौं।’

प्रदेश ७ का मुख्यमन्त्री त्रिलोचन भट्टले भने मन्त्रीपरिषदबाट रुख कटानी आदेश चाडै निर्णय हुन लागेको जानकारी दिए। केन्द्रिय बजेटबाट दु्रतमार्ग बन्न लागेको जानकारी दिदै उनले मन्त्रीपरिषदबाट निर्णय गराउन आफुले समन्वय गरेको दाबी गरे।

२५ किलोमिटर ट्रयाक अझै खुल्न नसकेको योजना कार्यालयका प्राबिधिक महेश बिकले जानकारी दिए। निर्माण कार्य तिब्र पार्न कैलाली र डोटी दुबै जिल्लाको दुई छेउबाट छुट्टाछुट्टै ५ वटा स्किम बनाएरण् काम थालिएपनि स्थानीयको बिबाद र वन क्षेत्रको कानुनी झन्झटले निर्माण कार्य सुस्त हुदै गएको गुनासो प्राविधिकहरुको छ। डोटीको बिपीनगरमा ०७३ मंसिरमा छुट्टै डिभिजन कार्यालय समेत स्थापना गरी उक्त सडकलाई बझांङको चैनपुर–ताक्लाकोट सडकसंग जोड्ने तयारी समेत सरकारले गरिरहेको छ।

किन भयो विवाद?
सडक क्षेत्रमा परेका रुखहरुको कटानी आदेशबारे सडक र वन कार्यालय विभाजित छन्। सडक योजना कार्यालयले डोटी क्षेत्रको सडकमा पर्ने १ हजार ६१ रुख काट्न अनुमती लिन नसकेको हो।

यसअघि काठमाडौंको एभरेष्ट कन्सल्ट्यान्सीले गलत रिपोर्ट तयार गरेपछि वन र सडकबिचको दुरी बढेको छ। वातावरण प्रभाव मुल्यांकन (इआइए) मा एभरेष्टले ६ सय २० वटा रुख मात्र काट्नु पर्ने भन्दै अधुरो प्रतिबेदन पेश गरेको थियो।

सोही रिपोर्ट अनुसार मन्त्रीपरिषदबाट कटानी आदेशका लागि निर्णय गरिएको थियो। तर ३ हजार देखि ३ हजार ५ सयसम्म रुख काटनुपर्ने देखिएको जिल्ला वन अधिकृत बद्री कुमार कार्कीले जानकारी दिए। ‘इआइए गर्दा कन्सल्ट्यान्सीले वनका प्रतिनिधी पनि लगेको भए यथार्थ बिबरण आउथ्यो। त्यसो भएन। अहिले भने जिल्ला तहबाट वनक्षेत्रमा पर्ने रुखहरुको संख्या पहिचान गरी पठाइसकेका छौं,’ उनले भने, ‘वातावरण मन्त्रालयले यसअघिको इआइए संशोधन गरी अर्को पुरक इआइए पठाउन माग गरेको थियो, त्यो पनि पठाइसकिएको छ।’

डोटीबाट सडक क्षेत्रमा पर्ने १ हजार ६१ रुख काट्न अनुमति लिनु पर्ने बाध्यता छ भने कैलालीमा झण्डै २ हजार रुखहरुका लागि अनुमति लिनु पर्ने देखिएको छ। चार महिना अघि ट्रयाक खोल्न काम सुरु गरिए पनि स्थानिय सामुदायिक वनहरुले प्रकृया नपुर्‍याएको भन्दै काम अघि बढ्न दिएका छैनन्। अनुमति नपाउँदा डोटी क्षेत्रमा पर्ने गड्सेराको कोलाखान देखि भूमीराजमाण्डौको सलेनासम्म पर्ने तीन सामुदायिक वन र एक राष्ट्रिय बन क्षेत्रमा ट्रयाक खोल्ने काम रोकिएको छ।

स्थानीयनै बिभाजित
आफ्नो अनुकुलका गाउँ र ठाउ भएर ट्रयाक खन्नुपर्ने माग राख्दै स्थानीय बिबादमा उत्रेका छन्। त्यसैले पनि सडक निर्माणमा बाधा पुगेको छ। दु्रतमार्गलाई चाँडो जोड्न डोटीको उत्तरी क्षेत्र राजपुर र दक्षिणी बिपीनगरबाट ट्रयाक खुल्दैछ।

कैलालीमा पनि धनगढी र सहजपुर गरी दुवै छेउबाट ट्रयाक खोल्ने, चौडाई बढाउने काम भइरहेको छ। तर डोटीको राजपुरबाट सुरु गरिएको ट्रयाक गड्सेराको चौकीमा पुगेर रोकिएको छ। गड्सेराका चौकी र बोगटाका स्थानियबिच बिबाद आउँदा काम रोकिएको हो। चौकीबाट गड्सेराकै पिपलसेरामा जोड्ने प्रयास भएपनि बोगटाका स्थानीयले आफनो गाउँ भएर कफलतडी लैजानु पर्ने माग गरेका छन्।

प्रकाशित : असार ८, २०७५ २०:१०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

चेपाङ मार्ग बन्ने कहिले?

रमेशकुमार पौडेल

चितवन — चेपाङ मार्गले पुर्वपश्चिम महेन्द्र राजमार्गको भण्डारा र पृथ्वीराजमार्गको मलेखु मात्रै जोडैन चितवन, धादिङ र मकवानपुरको विकट पहाडी क्षेत्रमा बस्ने अल्पसंख्यक आदिवासी समुदाय चेपाङको घर आँगनमा विकास पुर्‍याउन पनि मद्दत गर्छ ।

भण्डारा–मलेखु चेपाङ मार्गमा बसहरुसमेत चल्न थालेका छन् । तर सो सडक स्तरोन्नतिको काम भने निकै सुस्त गतिमा भइरहेको छ । तस्बिर : रमेशकुमार पौडेल 

तराईलाई राजधानी जोड्ने वैकल्पिक मार्गसमेत बन्न सक्ने उक्त मार्गको ट्रयाक खुलेको वर्षौ हुँदा पनि सडकको स्तरोन्नतिको काम अधुरै छ ।

भण्डारा–मलेखु चेपाङ मार्गको दुरी ६३ किलोमिटर छ । ट्रयाक खोल्ने काम ६ वर्षअघि नै पुरा भएको हो । ट्रयाक खोल्ने काम सकिएपछि भरतपुरको डिभिजन सडक कार्यालयका तत्कालिन इन्जिनियर गौतमकुमार श्रेष्ठले स्तरोन्नतिको काम चाडै पुरा हुने बताएका थिए ।

नारायणगढ मुग्लिन सडकलाई फराकिलो बनाउने बेलामा त्यो बाटो बन्द गरेर चेपाङ मार्गबाट गाडी चलाउने उनको भनाइ थियो ।

तर नारायणगढ मुग्लिन सडक पहिलाको भन्दा दोब्बर फराकिलो बनाउने काम लगभग सकिदा चेपाङ मार्गको स्तरोन्नतिको काम कछुवा गतिमा चलेको छ । चेपाङ मार्गमा भण्डारादेखि २२ किलो मिटरसम्म गत वर्षदेखि यात्रु ओसार्ने बस चल्न सुरु भएको छ । वर्षा लागेपछि त्यो पनि बन्द हुन्छ । कालोपत्रे गर्ने काम चार किलो मिटर जति पुरा भएको छ ।

भण्डारा मलेखु चेपाङ मार्ग चीन र भारतलाई जोड्ने छोटो दुरीको सडक मार्ग केरुङ रसुवागढी ठोरी मार्गको एउटा खण्ड भएको डिभिजन सडक कार्यालयका डिभिजनल इन्जिनियर धर्मेन्द्र झाले बताए । त्यसैले यो राष्ट्रिय महत्वको सडक मार्ग पनि हो । तर महत्व जे जस्तो भए पनि काममा सक्रियता बढ्न नसकेको देखिन्छ ।

भण्डारा बजारदेखि तल चितवन निकुञ्जको आडमा रहेको प्यारीढापसम्म चेपाङ मार्ग पुगेको छ । त्यहाँदेखि साढे चार किलो मिटर दुरी अर्थात भण्डारादेखि उत्तर चौकी डाँडाँसम्म कालोपत्रे पनि भएको छ । ६३ किलो मिटरमध्ये २३ किलो मिटरमा कालोपत्रे गर्ने काम सुरु भएको हो । तर आउँदो असोजसम्म ११ किलो मिटरसम्म कालोपत्रे सकिने अधिकारीहरुको आँकलन छ ।

चेपाङ मार्गको कुल दुरीमध्ये ४० किलो मिटर चितवन तर्फ र २३ किलो मिटर धादिङमा पर्छ । धादिङतर्फ १२ र चितवन तर्फ ११ किलो मिटर कालोपत्रे गर्ने काम सुरु भएको हो । चितवन तर्फको कालोपत्रे यो हिउँदमा सकिने अवस्था रहे पनि धादिङ तर्फ काम सुस्त भएको डिभिजन सडक कार्यालयका डिभिजनल इन्जिनियर धर्मेन्द्र झाले बताए ।

‘१२ किलो मिटर कालोपत्रे हुनु पर्ने धादिङमा अहिलेसम्म आठ किलो मिटरसम्म मात्रै सडक फराकिलो बनाएको र त्यसमध्ये तीन किलो मिटरमा मात्रै ग्रभेल राखेको जानकारी छ । एक किलो मिटरमा कालोपत्रे गर्ने काम यो वर्ष सकिने अवस्था छ’ डिभिजनल इन्जिनियर झाले भने । सन्तोषी रौताहाले निर्माणको ठेक्का लिएको काममा ढिला भएको विषय प्रशासनमा जानकारी गराएको झाले बताए ।

गाडी भने चल्छन् :
लगभग १० वर्षअघि सडक खन्न सुरु भएसँगै स्थानीयहरु उत्साहित थिए । बाटो खन्दै जाँदा गाडी पनि चल्न थाले । छ वर्षयता नियमित रुपमा जीपहरु चल्न सुरु भएको भण्डारा मलेखु चेपाङ मार्गमा गत वर्षको जेठदेखि बससमेत चल्न सुरु भएको हो । तर साना ठुला जे जस्ता गाडीहरु हुन वर्षा सुरु हुनुभन्दा अघिसम्म चल्ने हुन् ।

भण्डारादेखि २२ किलो मिटर पर येउरेलीटारसम्म दुईवटा बस चल्छन् । जीपहरु भने येउरेलीटारदेखि अझै पर पुग्छन् । बसभन्दा जीपको संख्या पनि धेरै नै छ । गाडी नचल्दा चितवनको पहाडी क्षेत्र लोथर, कोराकका बासिन्दाहरु कम्तिमा पाँच घण्टा पैदल हिँडेर भण्डारा आउँथे ।

घरलाई चाहिने नुन तेल, मसला किन्न भण्डारा वा महेन्द्रराजगमार्गमा रहेको लोथर बजार नै पुग्नु पर्ने बाध्यता थियो । दुख बिमार परे भण्डारा नै पुग्नु पर्दथ्यो । गाडी नचल्दा ठुलो आपत थियो भन्छन लोथर हात्तीढापमा गाडी कुरेर बसेका तात्राङ गाउँका धर्मसिंह तमाङ । पैदल हिँडा लोथर खोलै खोला हिँडेर राजमार्गमा पुग्ने गरेको उनले बताए ।

‘खोला बढेका बेलामा चिप्लो उस्तै । सय ठाउँभन्दा बढी पटक एउटै खोला तरेर भण्डारा पुग्नु पर्दथ्यो । खोला बढेर तर्न नमिल्ने हुँदा पाखाबाट हिँडा झनै लामो बाटो हुन्थ्यो । बाध्यता परे मात्रै हिड्ने गर्दथ्यौं’ धर्मसिंहले भने । लोथर कालिटारका जमानसिंह चेपाङले सात घण्टा हिँडेर भण्डारा जानु पर्ने बाध्यता बस चलेपछि दुई घण्टामा झरेको बताए । कोराक आँपपानी नजिक भेटिए बिर्खबहादुर तमाङ । उनी गाउँबाट खसी बोका बटुलेर भण्डारामा बेच्ने काम गर्दै आएका छन् । जीप र बस चल्न थालेपछि आफ्नो व्यपारमा सुविस्ता भएको उनले बताए । ‘बाटो बनेर गाडी चल्न थालेपछि बाख्रा पालेर हुर्केपछि बेच्ने काम गर्न थाले । बाटोबाट हामीलाई फाइदा नै भएको छ’ तमाङले भने ।

भण्डाराबाट येउरेलीटारसम्म चल्ने ग १ ख ७१४४ नम्बरको बसका चालक आत्माराम तमाङ केही ठाउँमा बाटो निकै अफ्ठ्यारो भएको बताउँछन् । ‘सवै ठाउँमा पिच भए राम्रो । नभए केही ठाउँमा बटो अति साँघुरो छ त्यहाँ पनि चौडा बनाए हुने । गाडी चलेपछि यात्रुहरु राम्रै पाइराखेका छौं । बाटो पनि राम्रो बनाउनु पर्‍यो’ चालक आत्मरामले भने ।

भण्डारादेखि १५ किलो मिटर थाकलटारसम्म सडक ठिक ठिकै भए पनि त्यसपछि अप्ठ्यारो पहाडी खण्ड सुरु हुन्छ । जहाँको बाटो फाराकिलो बनाउने जिम्मा पाएको काष्टमण्डप निर्माण कम्पनीले बाटो नै फराकिलो बनाउन रोकेको डिभिजनल इन्जिनियर झाले जानकारी दिए । सवैको ध्यान पुग्ने ठाउँभन्दा निकै भित्र अल्पसंख्यक आदिवासी समुदायको बसोबास क्षेत्रको विकासको गति सुस्त छ ।

येउरेलीटारभन्दा अगाडी गएपछि बाटो निकै घुमाउरो पहाड हुँदै अगाडी बढ्छ । मिलेसम्म सुरुङ बनाएर दुरी छोट्याउने योजना बनाएको झाले बताए । चुनिया धाराबाट सुरुङ बनाए भण्डारा मलेखु राजमार्गको दुरी सात किलो मिटर घट्ने अवस्था रहेको उनको भनाइ छ । सो मार्गमा हात्तीधापमा सवैभन्दा ठुलो पुल बन्दै छ । ९० मिटर लामो पुलको झण्डै ७० प्रतिशत काम सकिएको छ ।

नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा)का प्रभावशाली नेता पुर्व अर्थमन्त्री सुरेन्द्र पाण्डेले विशेष चासो दिएको योजना हो यो । उनी यो क्षेत्रका सांसद हुन् । यो सडकमा साढे पाँच मिटर फराकिलो कालोपत्रे हुने छ । विस्तारअघि नारायणगढ मुग्लिन सडकको चौडाइसमेत यही थियो । त्यसैले यो मार्ग दुई लेनको नभए पनि दुईवटा गाडी आरपार हुन खासै गाह्रो हुँदैन । तर काम सक्ने कहिले हो ? ठ्याक्कै जवाफ छैन ।
‘तीन वर्षयता त पुरै काम सक्न गाह्रै छ’ डिभिजन सडक कार्यालयका प्रमुख धर्मेन्द्र झाले भने । राप्ती नगरपालिकाका मेयर प्रभा बराल सडक राप्ती नगरपालिकाको पहाडी खण्ड हुँदै जाने भए पनि नगरपालिकाको तत्परताले मात्रै काम हुन गाह्रो हुने बताउँछिन् । प्रदेश वा संघीय सरकारले चासो दिए काम चाडै सकिनेमा मेयर बराल आशावादी छन् ।

प्रकाशित : असार ८, २०७५ २०:०४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्