बर्सेनि बाढीको त्रास, २४ वर्षदेखि डुबानकै समस्या

– बाँध मर्मत भएन, – दर्जनौं गाउँ उच्च जोखिममा
शिव पुरी

रौतहट — गतवर्ष साउन २९ गते लालबकैया नदीमा आएको बाढीले तटबन्ध भत्काउँदा जिल्लाका दजनौं गाउँ डुबानमा पारे । पानीले निकास नपाउँदा सदरमुकाम गौरसमेत जलमग्न भयो । डुबानले ठूलो क्षति व्यहोर्नु पर्‍यो । ५० सालको बाढीपछि जिल्लावासीले यही नियति भोग्दै आएका छन् ।

रौतहटको बौधीमाई नगरपालिका-२ स्थित लालबकैया नदीले भत्काएको बाँधको मर्मत गर्दै सुरक्षाकर्मी । तस्बिर : शिव पुरी 

अहिले पनि दजनौं गाउँ बाढीको उच्च जोखिममा छन्। बाढीले भत्काएको बाँध मर्मत गरिएको छैन।

भारत सरकारको सहयोगमा निर्माण गरिएको लालबकैयाको बाँध साना ठूला गरी ३१ स्थानमा भत्किएको छ। बजेट अभाव भन्दै जलउत्पन्न डिभिजनको कार्यालय मर्मत सम्भारमा मौन छ। वर्षा लाग्न सुरु गरेपछि केही स्थानमा सामान्य मर्मत गरियो।

तर, त्यो टिकाउ नहुने भन्दै स्थानीयले स्थायी रूपमा मर्मत हुनुपर्ने माग राखेका छन्। ४ दिनअघि बौधीमाई नगरपालिका-२ इनर्बा गाउँ नजिक लालबकैया नदीमा आएको बाढीले बाँध कटान गरेपछि वरपर बस्तीका स्थानीय त्रासमा छन्।

बाँध भत्किएर कुनै पनि बेला गाउँ नै डुबानमा परी क्षति हुने भन्दै स्थानीय प्रशासनले उच्च सतर्कता अपनाउन भनेको छ। त्यस क्षेत्रमा नेपाल प्रहरी, सशस्त्र र नेपाली सेना पुगेर रोकथामको प्रयास गरे पनि बाढी थेग्न सक्ने अवस्था छैन।

कटान गरेको क्षेत्रमा तारजाली र बोरा राख्ने काम भएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी गोविन्दप्रसाद रिजालले बताए। ‘बोरा राखेर मर्मतको काम गरे पनि ठूलो बाढीमा यसले थेग्न सक्दैन,’ उनले भने, ‘यस क्षेत्रमा स्थायी रूपमा बाँध मर्मत नगरे ठूलो क्षति हुन सक्छ।’

बाढीले १ मिटरभन्दा बढी बाँध कटान गरेको छ। नदी छेउमा झन्डै ३/४ घर छन्। स्थानीय प्रशासनले बस्ती खाली गराउन भनिसकेको छ। तत्कालीन प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपालले रौतहटमा बागमती र लालबकैया नदीमा आउने बाढीले बर्सेनि डुबानकै समस्या पारेको भन्दै स्थायी समाधान खोज्नुपर्ने बताउँदै आएका थिए।

‘यसको दीर्घकालीन समाधान अत्यन्तै जरुरी छ,’ केही समयअघि गृह जिल्ला आएका नेता नेपालले भनेका थिए, ‘वर्षाका बेला सधैं डुबानकै त्रासमा रहनुपर्ने नियतिको अन्त्य गर्न सरकारले ठोस कदम चाल्नु पर्छ।’

मनसुन सक्रिय भएसँगै बाढीको उच्च जोखिममा रहेका दर्जनौं गाउँका स्थानीय बासिन्दा त्रासमा छन्। खासगरी बौधीमाई, लौकाहा, कहटहरिया क्षेत्र, गौर र बागमतीको समनपुर, धरमपुर, गढिमाई नगरपालिका बाढीको जोखिम छ। अकाशमा कालो बादल लाग्नासाथ यी गाउँका स्थानीय रातभर जाग्राम बस्छन्।

जलउत्पन्नले गत जेठ महिनादेखि मर्मत सुरु गरे पनि मनसुन सक्रिय भएपछि निर्माण कार्य अलपत्र परेको छ। जलउत्पन्न प्रकोप तथा नदी नियन्त्रण डिभिजन कार्यालय परवानीपुरका प्रमुख राजकुमार श्रीवास्तवले बौधीमाई र लौकाहा क्षेत्रको बाँध मर्मत गर्न नसकिएको बताए।

‘सबैभन्दा ठूलो समस्या यही क्षेत्रमा देखिएको छ,’ उनले भने, ‘गत वर्ष भत्किएको बाँध अहिलेसम्म मर्मत गर्न सकेनौं।’ श्रीवास्तवका अनुसार बागमती नदीको खासै डर छैन। लालबकैयाले दजनौं गाउँ डुबानमा पार्ने खतरा छ।

अहिले ५/६ स्थानमा गत वर्ष नै भत्किएको बाँध मर्मत गर्न बाँकी छ। गढीमाई नगरपालिकाको लक्ष्मीपुर गाउँ नजिकै बागमती नदीमा आएको बाढीले बाँध फुटाए पनि हालसम्म मर्मत नहुँदा त्यस भेगका दर्जनौं गाउँसँगै गौर नगर समेत बाढीको उच्च जोखिममा परेको छ।

गत वर्षको बाढीमा परी जिल्लाका विभिन्न स्थानमा १७ जनाको मृत्यु भएको थियो। गौर नजिक रहेको टिकुलियामा लालबकैया नदीले भत्काएको बाँध मर्मत हुन नसक्दा गत वर्ष जस्तै सदरमुकाम डुबानमा पर्ने खतरा बढेको छ। डिभिजन प्रमुख श्रीवास्तवले गत असोज महिनामा भत्किएको बाँधको मर्मतका लागि विभागमा पत्राचार गरिएको जनाए। उनले बजेट अभावले समयमा मर्मत नभएको सुनाए।

बाँध निर्माणमा सेना
बौधीमाई नगरपालिका २ इनर्वा गाउँ नजिक लालबकैया नदीको तटबन्ध भत्किन थालेपछि नेपाली सेनाको नेतृत्वमा सुरक्षाकर्मीको झन्डै सय जनाको टोली खटेको छ। गतवर्ष बाढीले लालबकैया नदीको पश्चिमी क्षेत्रस्थित इनर्बा गाउँ नजिक भत्काएको तटबन्ध स्थानीय तहको बजेटबाट मर्मत गरेको थियो।

त्यही स्थानमा कटान गरेपछि सेनाको नेतृत्वमा सशस्त्र र नेपाल प्रहरी अस्थायी रोकथाममा खटिएको हो। गौरस्थित पुरेनवामा रहेको इन्द्र बक्स गणका प्रमुख सेनानी सुजन शाक्यको नेतृत्वमा २ वटा बोटसहित उद्धार सामग्री लिएर खटिएको थियो। सेनानी शाक्यले हाललाई अस्थायी रोकथाम गरिए पनि दीर्घकालीन रूपमा बाँध मर्मत गर्नुपर्ने बताए।

मुख्यमन्त्री कटान क्षेत्रमा
लालबकैया नदीमा आएको बाढीले कटानमा पारेको क्षेत्रको प्रदेश २ का मुख्यमन्त्री मोहम्मद लालबाबुले स्थलगत निरीक्षण गरेका थिए। शुक्रबार उनी कटान क्षेत्र गएका हुन्। उनले तत्काल बाँध निर्माणमा सहयोगको आह्वान गरेका थिए।

त्यसअघि प्रजिअ रिजाल सहितको जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिका पदाधिकारीका टोली कटान क्षेत्रमा पुगेर तटबन्ध निर्माणसँगै त्यस भेगका स्थानीयलाई सुरक्षित स्थानमा सार्ने तयारी गरिरहेका छन्।

प्रकाशित : असार २३, २०७५ १९:१४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

‘प्रिन्स र प्रिन्सेस’ होड

राजेन्द्र मानन्धर

दोलखा — सुन्दरता र क्षेमता प्रदर्शनसँग सरोकार राख्ने कार्यक्रमहरु सहर हुँदै हिमाली जिल्लामा समेत आयोजना हुन थालेको छ । 

फोटो: दोलखामा आयोजित ‘लिटल प्रिन्स एण्ड प्रिन्सेस टयालेन्ट सो २०१८’ का विजेताहरु । तस्बिर सौजन्यः निकेस श्रेष्ठ

आधुनिक समाजको उपज ठानिने उक्त कार्यक्रम हिमाली जिल्ला दोलखा सदरमुकाम चरिकोटमा तामझामपूर्वक सम्पन्न भएको छ ।

‘लिटल प्रिन्स एण्ड प्रिन्सेस टयालेन्ट सो २०१८’ नाम दिइएको कार्यक्रमलाई दोलखामा पहिलो भनेर घोषणा गरिएको छ । उक्त कार्यक्रमलाई भीमेश्वर नगरका मेयर भरत केसीले उद्घाटन गरे । साथै, उनले भने, ‘दोलखामा पहिलो पटक आयोजना गरिएको कार्यक्रमले सम्वृद्ध भिमेश्वर नगरको परिकल्पनालाई सहयोग पुग्छ ।’

बालबालिकामा रहेको अन्तरनीहित प्रतिभाको पहिचान र क्षमता देख्दा नगरको भावी पुस्ताप्रति धेरै आशा लागेको उनले बताए । एक कक्षादेखि चार कक्षासम्म जुनियर र पाँच कक्षादेखि आठ कक्षासम्म सिनियर समुहमा राखेर प्रतियोगिता गरिएको थियो ।

जुनियर १७ जना र सिनियर १४ जना सहभागीले एकले अर्कोलाई माथ खुवाउनेगरी क्षेमता प्रदर्शन गरे । पोषाक र मेकअपले बदलिदो आधुनिक सहरीकरणको झल्को दिन्थ्यो नै, उच्चस्तरको सशक्त क्षमता प्रदर्शनले दर्शकलाई मध्यरातसम्म कार्यक्रमस्थलमै बसिरहन बाध्य पारेको थियो ।

क्याटवाक क्षेमताको एउटा विधा हो । उक्त विधा सम्पादन गर्दा केटाकेटीले युवा उमेरको प्रतिनिधित्व गरे झै देखिन्थ्यो । मञ्चमा उभिएर माइकलाई ओठको अन्तरमा राख्दै प्रश्नको कुटनीतिक उत्तरहरु दिइरहँदा दर्शक दीर्घाबाट तालि बज्रिन्थ्यो । भाषण गर्न माहिर देखिन्थे भने नाच्नुमा खली लाग्थ्यो ।

बालबालिकाको लिखित जवाफ र त्यसलाई प्रस्तुत गर्ने आकर्षक तरिकालाई दर्शकले मज्जा लिएका थिए । अधिकासं सहभागीका अभिभावकहरु थिए ।

सम्प्रिता घिमिरेले सिनियर केटीतर्फको प्रिन्सेसको उपाधि जितिएको घोषणा हुँदा अभिभाकहरुले मन्चमै गएर खुसी प्रकट गरे । सिनियर केटातर्फ टसी शेर्पा भए । प्रिन्स उपाधी जित्ने टसी हिमाली गाउँबाट उनले प्रतिनिधित्व गरेका थिए ।

जुनियरतर्फको लिटिल प्रिन्सको उपाधि अग्रिम प्रसाइँले प्राप्त गरे । केटीतर्फ विजेश्ना घिमिरे लिटिल प्रिन्सेस भइन् । दुवै जुनियरहरुको प्रस्तुति आश्चर्य लाग्दा रामाइला थिए । उक्त कार्यक्रममा भाग लिइरहेका बालबालिकामा बानी, व्यवहार, क्षमतामा फरक हुँदै गएका र त्यसबाट आफूहरु सन्तुष्ट भएको अभिभावकहरुले प्रतिकृया दिएका छन् ।

जिल्लामा हालै स्थापित इन्ष्टिच्युट अफ ब्राइट इभेन्ट म्यानेजमेन्टले आयोजना गरेको कार्यक्रममा ग्रामीण भेगका बालबालिकासमेत प्रतिस्पर्धी थिए । कतिपय सव टाइटल विधामा ग्रामीण भेगका प्रतिनिधिले बजारक्षेत्रमा हुर्किरहेकालाई उछिनेका थिए ।

अन्य कार्यक्रमहरुमा पनि व्यवस्थापन र कलाकारहरु व्यवयायिक रुपले उपस्थिति गराउने ब्राइट इभेन्टका अध्यक्ष राजन बुढाथोकीले बालबालिकालाई प्रतिस्पर्धी बनाउने उक्त कार्यक्रम समयको माग भएको वताए ।

अपरान्ह चार बजेदेखि मध्यरातसम्म कार्यक्रम हेरेर निस्किएकी नेपाल पत्रकार महासंघ दोलखा शाखा सचिव विनिता शिवाकोटीले बालबालिकाका प्रस्तुतिले कार्यक्रम छाडेर हिड्ँन मन नै नलागेको बताइन् ।

विरलै रातको समयमा हुँने कार्यक्रमहरु त्यति लामो समय नबसेको अनुभव बोकेका धेरै दर्शकहरु मध्यरातसम्म केटाकेटीको हाउभाउ र क्षमताबाट मनोरञ्जन लिइरहेका थिए ।

सहरतिर हुने यस्ता कार्यक्रहरुमा समर्थक र विरोधीहरु दुवै हुन्छन् । आधुनिकतातर्फ उन्मुख पहाडी सदरमुकाम चरिकोटकामा आयोजित उक्त कार्यक्रमलाई पनि रोक्नुपर्ने सम्मका दबाब आएको आयोजकले बताएको थियो ।

प्रकाशित : असार २३, २०७५ १९:०३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT