उपकुलपति भ्रमण प्रकरणः विश्वविद्यालयका पदाधिकारी नै विभाजित

कुलपतिविरुद्ध जथाभावी बोल्नु र राजनीतिक भाषा बोलेर विवादमा आउँदा हामो शिर झुकायो
दुर्गालाल केसी

दाङ — नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालयका उपकुलपति कुलप्रसाद कोइराला विश्व संस्कृत सम्मेलनमा सहभागी हुन क्यानाडा जाने क्रममा भएको घटनाक्रमले विश्वविद्यालय तातेको छ ।

दाङको घोराहीमा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा बोल्दै नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालयका शिक्षाध्यक्ष रमेशप्रसाद ढकाल । तस्बिर : दुर्गालाल केसी 

क्यानाडा जाने क्रममा कोइरालालाई गत शनिबार विमानस्थलबाट फिर्ता गरिएको थियो।

‘अपहरण’ शैलीमा प्रहरीले नियन्त्रणमा लिई प्रधानमन्त्री कार्यालयमा राखेको भन्दै कोइरालाले यसप्रति कडा आपत्ति जनाउँदै आएका छन्। उनले कुलपति तथा प्रधानमन्त्रीले प्राज्ञिक क्षेत्रको अपमान गरेको भन्दै विभिन्न सञ्चार माध्यममा आक्रोश पोखेका हुन्।

विश्वविद्यालयका बाँकी पदाधिकारीले भने उपकुलपतिले जथाभावी बोलेर प्राज्ञिक मर्यादा नाघेको गुनासो गरेका छन्। शिक्षाध्यक्ष रमेशप्रसाद ढकालले बुधबार घोराहीमा पत्रकार सम्मेलन गरी कोइराला नीति नियमविपरीत अटेर गरेर विदेश भ्रमणमा जान खोज्दा विश्वविद्यालयकै बदनाम भएको बताए।

‘उपकुलपति नीति नियमबाहिर रहेर काम गर्न खोज्नु, कुलपतिविरुद्ध जथाभावी बोल्नु र राजनीतिक भाषा बोलेर विवादमा आउँदा हामो शिर झुकाएको छ,’ उनले भने, ‘उहाँले विधिअनुसार काम गर्न नखोज्दा विभिन्न नकारात्मक परिणाम आएको छ।’

विश्वविद्यालयको ऐननियममा रहेर काम गर्न पटक–पटक सुझाउँदा पनि उनले मनोमानी ढंगले काम गर्न खोजेको ढकालको आरोप छ। नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालय आर्थिक प्रशासनसम्बन्धी नियम २०६७ को परिच्छेद २१ को नियम ९४ को उपनियम ४ ‘ज’ मा विदेश भ्रमण गर्नुपरेमा उपकुलपतिले कुलपतिबाट पूर्वस्वीकृति लिनुपर्ने व्यवस्था रहेको उनले बताए।

नियमअनुसार कुलपतिबाट स्वीकृति लिनुको साटो शिक्षा मन्त्रालयमा चिठी छाडेर विदेश जान खोज्नु प्राज्ञिक काम नभएको ढकालले दाबी गरे।

उपकुलपतिले कुलपति एवं प्रधानमन्त्रीविरुद्ध सार्वजनिक रूपमा दिएका अभिव्यक्तिले विश्वविद्यालयको बदनाम भएको ढकालको दाबी छ। ‘विभिन्न सञ्चार माध्यममा उपकुलपतिले दिएको अन्तर्वार्ता र अभिव्यक्तिमा नेसंविको अनुशासनभन्दा बाहिर गएर काम गर्नुभएको छ,’ उनले भने, ‘उपकुलपतिजस्तो सम्मानित व्यक्तिले आफ्नो पदको आचरणभन्दा बाहिर गई अभिव्यक्ति दिँदा सम्पूर्ण प्राज्ञिक वर्गलाई लज्जास्पद बनाएको छ।’

सम्मेलनमा अन्य विषयका सहभागी
क्यानाडामा आयोजित संस्कृत सम्मेलनमा सहभागी हुन विदेश गएका व्यक्तिहरू संस्कृत विषयका विज्ञ एक जना पनि नभएको र उनीहरूलाई पठाउनेबारे कार्यकारी परिषद्बाट निर्णयसमेत नभएको ढकालले बताए। उपकुलपति कोइरालाले क्यानाडा भ्रमणमा वाल्मीकि विद्यापीठ काठमाडौंका मात्रै प्राध्यापकलाई लिएको र उनीहरू सबै गैरसंस्कृत विषयका रहेको बताए।

भ्रमणमा गएका अनुसन्धान केन्द्रका निर्देशक काशीनाथ न्यौपाने बौद्ध दर्शन, वाल्मीकि विद्यापीठका प्राचार्य गणेशप्रसाद घिमिरे नेपाली, प्राध्यापक संघका अध्यक्ष नवराज कट्टेल नेपाली, सहप्राध्यापक लेखप्रसाद निरौला नेपाली, उपप्राध्यापक प्रेमराज न्यौपाने बौद्ध दर्शन र उपप्राध्यापक केशव कोइराला तन्त्र विषयका रहेको ढकालले जानकारी दिए।

संस्कृत विषयका विज्ञलाई उपेक्षा गर्दै आफ्नो स्वार्थ अनुकूलका व्यक्तिलाई लगेको उनले आरोप लगाए। पत्रकार सम्मेलनमा नेसंवि सेवा आयोगका पूर्वअध्यक्ष लेखनाथ आचार्य, पूर्वशिक्षाध्यक्ष भागवतप्रसाद शर्मा, आयुर्वेद अध्ययन संस्थानका डिन डा. सञ्जय पोखरेललगायत पदाधिकारीको उपस्थिति थियो।

भिसा र ३५ लाखको आश्वासन
संस्कृत सम्मेलनमा जानेबारे विश्वविद्यालयको कार्यकारी परिषद् बैठकमा गत माघ २८ मा छलफल भएको थियो। उक्त बैठकमा उपकुलपति कोइरालाले अर्थ मन्त्रालयले भ्रमणका लागि ३५ लाख रुपैयाँ दिने जानकारी गराएका थिए।

सरकारले रकम दिएमा सम्मेलनमा उपकुलपति, शिक्षाध्यक्ष र कुलसचिवसहित सातदेखि नौ जना जाने निर्णय उक्त बैठकले गरेको विश्वविद्यालयका कुलसचिव कात्तिकेय झाले जानकारी दिए। तीनजना पदाधिकारीबाहेक अन्यको नाम पछि टुंग्याउने निर्णय भएको पनि उनले बताए।

चैतमा अर्थ मन्त्रालयबाट ३५ लाख रुपैयाँ नआउने जानकारी आएपछि उपकुलपति कोइरालाले टिकटका लागि २१ लाख रुपैयाँ विश्वविद्यालयबाट पेस्की निकाल्न माग गरेका थिए।

‘प्रतिव्यक्ति ३ लाखका दरले खर्च लाग्ने र ७ जना जाँदा २१ लाख चाहिने उहाँको माग थियो। सरकारले १० लाखसम्म दिन सक्ने कुरा भएको थियो,’ झाले भने, ‘त्यसैले मैले सबैको खर्च बेहोर्न नसकिने र ३ जना पदाधिकारीको खर्च मात्रै पछि सरकारबाट रकम प्राप्त भएमा मिलान गर्ने गरी निकाल्न सकिन्छ भनें।’ अन्त्यमा सरकारी सहयोग प्राप्त हुने आशामा एक कर्मचारीका नाममा चैतमा १० लाख रुपैयाँ पेस्की दिएको उनले जानकारी दिए।

कुलसचिव झा र जाने तयारी गरेका अन्य कर्मचारीको भिसा लागेन। भिसा नलागेपछि शिक्षाध्यक्ष ढकालले उक्त प्रक्रिया चालेनन्। सरकारबाट सहयोग प्राप्त नहुने पक्का भएपछि पेस्की फस्र्योट गर्न दुईपटक पत्र लेखे पनि अहिलेसम्म नभएको झाले बताए।

उपकुलपतिले प्रक्रिया नपुर्‍याएर विदेश भ्रमण गर्न खोजेको उनले बताए। ‘पछि हामीलाई थाहै नदिएर आफू अनुकूलका व्यक्तिलाई लिएर हिँडनुभएछ। उहाँले प्रक्रिया पुर्‍याउन चाहनु भएन। यसले समस्या सिर्जना गर्‍यो,’ उनले भने, ‘उपकुलपतिमाथि भएको घटनामा हामी पनि दु:खी छौं। भ्रमण र भ्रमणमा जाने व्यक्तिबारे कार्यकारी परिषद्मा कुनै निर्णय भएको छैन। विदेश जाँदा सरकारी प्रक्रिया पनि पुर्‍याइएको छैन।’

प्राज्ञिक क्षेत्रको मानमर्दन
उपकुलपति कोइरालाले भने सबै प्रक्रिया पुर्‍याएर नीतिगत रूपमै काम गरेको दाबी गरेका छन्। कार्यकारी परिषद्बाट ३ जना पदाधिकारी र अन्य प्राध्यापक, कर्मचारी गरी ७ देखि ९ जनासम्म क्यानाडा जाने निर्णय भएको उनले बताए।

केहीको भिसा नलागेपछि अन्त्यमा सम्भव भएका प्राध्यापकलाई लिएर जान खोज्दा विमानस्थलमा दुव्र्यवहार भएको उनले गुनासो गरे। ‘मैले कुनै कमजोरी गरेको भए पनि प्रधानमन्त्रीले प्रक्रिया पुर्‍याएर आवश्यक कारबाही गर्न सक्नु हुन्थ्यो। मलाई मौखिक या लिखित रूपमा तपाईं जान पाउनु हुन्न मात्रै भनेको भए पनि रोकिन्थें,’ उनले भने, ‘तर, अपराधीलाई झैं प्रहरी लगाएर नियन्त्रणमा लिँदा मैले प्राज्ञिक क्षेत्रको मानमर्दन भएको महसुस गरेको छु।’

शिक्षामन्त्रीको निजी सचिवालयमा ७३३ नम्बरमा पत्र दर्ता गरी प्रक्रिया अघि बढाएको उनले बताए। ‘म विधि र प्रक्रियाअनुसार नै संस्कृत सम्मेलनमा जान खोजेको हुँ। दर्ता भएको पत्रमा आवश्यक प्रक्रिया नथाल्नु मेरो समस्या होइन,’ उनले भने।

प्रकाशित : असार २७, २०७५ १९:३२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

भ्रष्टाचारको मुद्दामा तानिदै विश्वका नेता

रमेश लम्साल, रासस

काठमाडौँ — नेपाली समाजमा लोकप्रिय एउटा उखान छ, ‘धन देख्दा महादेवको पनि तेस्रो नेत्र खुल्छ ।’ तर यो उखान नेपालमा मात्र नभएर विश्वमै सान्दर्भिक देखिएको छ । यो उखानजस्तै विश्वका चर्चित राजनीतिक नेता पनि एक पछि अर्को गर्दै धनको लोभमा परेका र भ्रष्टाचारको मुद्दामा तानिएका छन् । 

शक्तिको दुरुपयोग गरेर व्यक्तिगत स्वार्थका लागि राष्ट्रिय सम्पत्तिको हिनामिना गरेको भन्दै पछिल्लो दुई सातामा मलेसिया र पाकिस्तानका पूर्वप्रधानमन्त्री यो मुद्दामा तानिए । संसारभर नै भ्रष्टाचारका कारण नैतिकता र राजनीतिक साख गुमेको तथा राजनीतिक नेतृत्व जनताप्रति इमान्दार छैनन् भन्ने पनि पछिल्ला यी घटनाले प्रस्ट पारेको छ ।

विश्व बैंकको पछिल्लो एक तथ्याङ्कअनुसार हरेक वर्ष एक खर्ब २५ अर्ब डलर भ्रष्टाचारका कारण अपचलन हुने गरेको छ । विश्वभर नै भ्रष्टाचार विरुद्धको अभियानमा संलग्न ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेशनले भ्रष्टाचार संस्कृतिको रुपमा फैलँदै गएको र त्यो भयावह रहेको जनाएको छ । उसले भनेको, ‘सार्वजनिक खरिद प्रक्रियामा रहने छिद्रका कारण आम मानिसले थाहा नपाउने गरी नै भ्रष्टाचार हुने गरेको छ ।’ ट्रान्सपरेन्सीले थप भनेको छ, ‘संसारका धनी वा गरिब सबै देशमा भ्रष्टाचार महारोगका रुपमा फैलिएको छ र त्यसले हरेक वर्ष ४०० बिलियन अमेरिकी डलर बराबरको हानी नोक्सानी गरेको छ ।’

सत्ताको बलमा कानुन मिच्ने, आफ्ना नाता गोता र आफन्तमार्फत अकूत सम्पत्ति कमाउन खोज्ने प्रवृत्ति संसारमै रोगजस्तै फैलिएको छ । सभ्य भनिने संसारलाई चुनौती दिने अनियमितता रोक्न भनेर गरिएका प्रयाससमेत फितलो र कामकाजी बन्न सकेका छैनन् ।

केही दिन पहिले मात्रै मलेसियाका पूर्वप्रधानमन्त्री नजिब रजाक पक्राउ परे । ९२ वर्षीय महाथिर पुनःसत्तामा आएपछि मलेसियाको राजनीतिमा करिब ६० वर्षभन्दा बढी समय बिताएका रजाकमाथि भ्रष्टाचारको मुद्दा लाग्यो । यो एउटा समान्य परिघटना मात्रै थिएन । शक्तिको बलमा राज्यको साधन र स्रोतमाथि कुन हदसम्मको बदमासी गरिन्छ भन्ने उदाहरण पनि हो ।

पूर्वप्रधानमन्त्री रजाकमाथि ७५ अर्ब बढीको भ्रष्टाचार गरेको आरोप लागेको छ । आरोपको पुष्टि होला वा नहोला त्यो भने आगामी दिनमा नै थाहा होला तर, जुन प्रवृत्तिका कारण पूर्वप्रधानमन्त्री समातिए त्यसले भने भ्रष्टाचार विरुद्धको लडाइँ सरल र सहज छैन भन्ने देखाइदिएको छ ।

मलेसियाको एक अनुसन्धान निकायले रजाकका श्रीमतीका गरगहना, बहुमूल्य सामान र नगद गरी २७ करोड डलर बराबरको सम्पत्तिसमेत प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको छ । पूर्वप्रधानमन्त्रीका आफन्त, नातागोता तथा उनको कार्यकालमा हर्ताकर्ता बनेका माथिसमेत छानबिन सुरु गरेको अनुसन्धान संस्थाले जनाएको छ ।

रजाकका समर्थकले उनीमाथि राजनीतिक प्रतिशोध साधिएको बताएका छन् । तर, सरकारले भने राज्यस्रोतको दुरुपयोग गरेको भन्दै कडा कारबाही गर्ने जनाएको छ । पूर्वप्रधानमन्त्री माथिको आरोपको पुष्टि भए या नभएपनि राजनीतिक नेतृत्व जनताप्रति इमान्दार रहेनछ भन्ने सो घटनाले प्रस्ट देखाउँछ । सत्ता र शक्ति पाएपछि विगतमा इमान्दार भनिएका पनि भ्रष्टाचारको आहालमा नराम्ररी डुब्दा रहेछन् भन्ने सो घटनाले प्रस्ट संकेत गर्दछ ।

राजनीतिक प्रणालीमा रहेको छिद्र खोजेर भ्रष्टाचार गर्ने, व्यक्तिगत सुख सयलका लागि खर्च गर्ने, शक्तिको दुरुपयोग गर्ने तथा त्यसैलाई माध्यम बनाएर गैरकानुनी तवरले सम्पत्ति जोडने संस्कृति राजनीतिक नेतृत्वमा हावी भएको छ ।

यस्तै पछिल्लो उदाहरण बनेको छ इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहुकी धर्मपत्नीको मुद्दा । प्रधानमन्त्रीको सरकारी निवासमा खाना बनाउने कामदार उपलब्ध नभएको बताउँदै राज्य कोषको दुरूपयोग गरी एक लाख अमेरिकी डलरको खाना खरिद गरेको आरोप पूर्वप्रधानमन्त्री पत्नी सारामाथि लागेको छ ।

उनान्साठी वर्षीया सारामाथि भ्रष्टाचारको अभियोगमा मुद्दा चलिरहेको छ । सन् २०१० देखि २०१३ सम्म नेतन्याहु, उनको परिवार र पाहुनाका लागि भनी तीन लाख ५९ हजार सेकेल्स (इजरायली मुद्रा) बराबरको खाना खरिद गरी नक्कली बिल पेस गरेको आरोप लागेको छ ।

त्यस्तै भ्रष्टाचारको अभियोगमा पाकिस्तानका पूर्वप्रधानमन्त्री नवाज सरिफलाई तीन दिन पहिले दस वर्षको जेल सजाय सुनाइएको छ । पाकिस्तानको एक अदालतले उनलाई लन्डनमा किनेको चारवटा सुविधासम्पन्न ‘फ्ल्याट’सँग सम्बन्धित भ्रष्टाचारको अभियोगमा दोषी ठहर गरेको हो ।

अन्तरर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमकाअनुसार अदालतले सरिफकी छोरी मर्याम नवाज सरिफलाई सात वर्ष र छोरा सफ्दर अवनलाई पनि एक वर्षको सजाय दिएको छ । नवाज सरिफले भने यसलाई राजनीतिप्रेरित रहेको प्रतिक्रिया दिएका छन् । सरिफ र उनका छोरी भने श्रीमती कुसुम नवाजको क्यान्सर उपचारको क्रममा बेलायतमा छन् । न्यायाधीश मोहम्मद बासिरले सरिफलाई आफ्नो आम्दानीभन्दा बढीको सम्पति राखेकोमा दस वर्ष र भ्रष्टाचारको मुद्दा हेरिरहेको नेशनल एकाउन्टविलिटी व्यूरोलाई सहयोग नगरेकोमा थप एक वर्ष सजाय सुनाएको छ ।

राज्यको साधान स्रोतको दुरुपयोग गर्ने, व्यापारिक तथा पारिवारिक स्वार्थमा सरकारी संयन्त्र परिचालन गर्ने प्रवृत्ति पनि पछिल्लो दिनमा हावी भएको यी घटनाक्रमले पुष्टि गरेको छ । कतिपय मुद्दा भने राजनीतिक विचार र सिद्धान्तसँग जोडिएर आएका छन् । तर, धेरै जसो मुद्दा भने चरम राज्य शक्तिको दुरुपयोगले निम्त्याएको लुटको श्रृंखलाको रुपमा देखिन्छ । दक्षिण कोरियाका पूर्वराष्ट्रपति पार्क गे उन हाइलाई शक्तिको दुरुपयोग गरी भ्रष्टाचार गरेको आरोपमा गतवर्ष पक्राउ गरियो । अदालतले पार्कलाई एक करोड ६८ लाख अमेरिकी डलर जरिवाना तोकेको छ ।
दक्षिण कोरियामा राष्ट्रपति पदमा चुनिने पार्क गुउन हाइ पहिलो महिला भए पनि दक्षिण कोरियामा अपराधमा तानिएर हिरासतमा पर्नेमा भने उनी तेस्रो राष्ट्रपति हुन् । उनीपछि अर्का पूर्वराष्ट्रपति लि म्युङ बाकलाई पनि भ्रष्टाचार, कर छली र सार्वजनिक स्रोत, साधन र शक्तिको दुरुपयोगको अभियोगमा पक्राउ गरिएको छ । पदमा नै रहेका वखत उनीमाथि लागेको अभियोगले संसार हल्लाइदिएको थियो । उनलाई अदालतले दोषी ठहर गर्दै २४ वर्षको कैद सजाय सुनाएको छ । हाल ६६ वर्षीय पूर्वराष्ट्रपतिको बाँकी जीवन कारावासमा नै बित्ने निश्चित भएको छ ।

यसैवर्ष दक्षिण अफ्रिकाका पूर्वराष्ट्रपति ज्याकोब जुमा पनि भ्रष्टाचारको आरोपमा तानिए । उनलाई पनि शक्तिको दुरुपयोग गरी भ्रष्टाचार गरेको आरोप लागेको छ । सन् २००९ देखि लागेको आरोप २०१८ मा आइपुग्दा पुष्टि भयो र पद छाड्नुपर्‍यो ।

भ्रष्टाचारको श्रृंखलाबाट बङ्गलादेश पनि अछुतो छैन । पूर्वप्रधानमन्त्री खालिदा जियालाई भ्रष्टाचारको आरोपमा जेल पठाइएको छ । खालिदाले बङ्गलादेशमा १० वर्ष प्रधानमन्त्रीको रुपमा कार्यभार सम्हालेका थिए । उनलाई राज्यशक्तिको दुरुपयोग गरेको आरोप लागेको छ । बङ्गलादेशमा राजनीतिकरुपमा सिध्याउन भ्रष्टाचारको आरोप लगाइएको र खालिदालाई पनि त्यस्तै गरिएको आलोचकले बताएका छ्न् ।

यस्तै फुटबलको महाशक्ति मानिने ब्राजिलका पूर्वराष्ट्रपति लुला डि सिल्भालाई पनि भ्रष्टाचारको आरोपमा कैद सजाय सुनाइएको छ । सो देशको सर्वोच्च अदालतले सिल्भालाई १२ वर्षको कैद सजाय सुनाएको छ । तर सिल्भाले भने निकट भविष्यमा हुन लागेको राष्ट्रपतिको निर्वाचनलाई प्रभावित पार्न भ्रष्टाचारको नाटक रचिएको प्रतिक्रिया दिँदै आएका छन् ।

पेरुमा पनि पूर्वराष्ट्रपति पाब्लो माथि भ्रष्टाचारको आरोप लागेको छ । उनीमाथि लागेको आरोपको छानबिन भइरहेको छ । भारत, पोर्चुगल, रोमानिया, इजरायल, सर्बियालगायतका देशका शीर्ष नेता तथा राजनीतिज्ञमाथि पनि भ्रष्टाचारको आरोप लागेको छ ।

कुनै समय शक्तिशाली र लोकप्रिय नेता एक पछि अर्को गर्दै भ्रष्टाचारको आरोपमा पक्राउ परिरहेका छन् । यसले राजनीतिक इतिहास र विरासतको बदनाम गर्ने मात्र होइन कि विगतका आदर्शका शिखरहरु पनि एकाएक ढलेका छन् । कानुनभन्दा माथि कोही पनि रहेका छैनन् र हुँदैनन् भन्ने पनि पछिल्ला यी उदाहरणले देखाएको छ । धेरैजसो मुलुकमा भ्रष्टाचारका कारण राजनीतिक प्रणालीमाथि नै प्रश्न चिन्ह लाग्न थालेको छ । यसलाई सम्बोधन गर्न विश्व समुदायले कस्तो प्रयास गर्ने हो भन्ने विषय त भविस्यकै गर्भमा छ ।

विभिन्न एजेन्सीको सहयोगमा

प्रकाशित : असार २७, २०७५ १९:३२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्