जबर्जस्ती उठाइए केसी

एलपी देवकोटा, कलेन्द्र सेजुवाल

जुम्ला/सुर्खेत — डा. गोविन्द केसीको अनशनबारे कर्णालीका मुख्यमन्त्री महेन्द्रबहादुर शाहीले केही दिन अघि भनेका थिए– यो संघीय सरकारको मामिला हो । तर, बिहीबार बिहान तिनै मुख्यमन्त्रीलाई संघीय सरकारले जुम्ला पठायो । समन्वयकर्ताका रूपमा भनिए पनि नेपाली सेनाको हेलिकप्टरमा आएका मुख्यमन्त्री नेतृत्वको टोलीलाई स्पष्ट निर्देशन थियो– केसीलाई जसरी पनि जुम्लाबाट उठाएर काठमाडौं पुर्‍याउनू ।

जुम्लामा आमरण अनशनरत डा. गोविन्द केसीलाई सुरक्षाकर्मी लगाएर जबर्जस्ती राजधानी ल्याइएपछि बिहीबार साँझ त्रिवि शिक्षण अस्पताल पुर्‍याइँदै । जुम्लामै वार्ता गर्नुपर्ने अडानमा रहेका केसीलाई सरकारले बल प्रयोग गरी सेनाको हेलिकप्टरबाट ल्याएको हो । तस्बिर : इलिट जोशी

यही निर्देशन कार्यान्वयनका क्रममा बिहीबार दिनभर जुम्लास्थित कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान रणमैदानमा परिणत भयो । डा. केसीको काठमाडौं नजाने अडान र उनका समर्थकको कुनै पनि हालतमा लैजान नदिने योजनामाथि सरकारले धावा बोल्यो । प्रहरीका साथै स्वास्थ्यकर्मी, विद्यार्थी र स्थानीय घाइते भए । अन्तत: दिउँसो ४ बजे सरकारी टोलीले डा. केसीलाई सैनिक हेलिकप्टरमा राखेर काठमाडौं पठायो ।

मुख्यमन्त्री शाहीका साथै प्रदेशका आन्तरिक मामिला तथा कानुनमन्त्री नरेश भण्डारीसहितको टोली बिहान करिब ९:३० बजे जुम्ला पुगेको थियो । केसीलाई काठमाडौं लैजाने योजनाअनुरूप प्रतिष्ठान पुगेका उनीहरूलाई विद्यार्थी, स्वास्थ्यकर्मी र स्थानीयले अस्पतालभित्र प्रवेश गर्न दिएनन् । अवरोध छिचोल्न नसकी उनीहरू फर्किए । उनीहरू फर्किएको केहीबेरमै प्रहरी बलपूर्वक अस्पताल पस्यो ।

Yamaha

हेलिकप्टरमा जुम्ला पुगेका प्रहरी प्रधान कार्यालयका एसपी सोमेन्द्रसिंह राठोरको कमान्डमा प्रहरीले अन्धाधुन्ध लाठीचार्ज गरेको थियो । ‘प्रहरीले यसरी गेटै फोडेर भित्र आई अन्धाधुन्ध लाठीचार्ज गर्ला भन्ने हामीले सोचेका थिएनौं,’ अस्पतालका सुरक्षा गार्ड दत्त शाहीले भने, ‘हेर्दाहेर्दर्ै अस्पताल रगताम्य भयो, बिरामी र कुरुवाको समेत बिचल्ली भयो ।’

झडपमा प्रहरी प्रधान कार्यालयका एसपी सोमेन्द्रसिंह राठोर घाइते भए । अस्पतालका विशेषज्ञ चिकित्सक डा. सन्दीप श्रेष्ठ, डा. सूर्यमान लिम्बू, डा. सिद्धार्थ थामीलगायत घाइते भएका छन् । बिरामीका कुरुवा, कर्मचारी, एचए र स्टाफ नर्स विद्यार्थीका साथै केही स्थानीयसमेत घाइते भएका छन् । प्रहरी बालबालिका वार्डमै प्रवेश गरेपछि बिरामी बच्चालाई अन्यत्र सारिएको थियो ।

जुम्लाका प्रहरी प्रमुख डीएसपी डा. तपनकुमार दाहालले अस्पतालमा भेला भएको भीड तितरबितर गर्न बल प्रयोग गरिएको बताए । ‘सरकारी टोलीले डा. केसीलाई भेट्नै पाएन, यस्तो अवस्थामा भीड हटाउनुको विकल्प रहेन,’ उनले भने, ‘त्यसैले हामीले सामान्य बल प्रयोग गर्नुपरेको हो ।’ बिहीबार दिनभर भएको झडपमा अस्पतालका फर्निचर, बेड र उपकरणमा क्षति पुगेको अस्पतालले जनाएको छ ।

२० दिनदेखि अनशनरत डा. केसीलाई सरकारले बलजफ्ती उठाएपछि जुम्लाका महिलाले फूलमालाले बिदाइ गरेका छन् । सरकारले एक सत्याग्रहीलाई अपहरणको शैलीमा उठाएकाले ससम्मान बिदाइ गरिएको द्वन्द्वपीडित महिला संघकी अध्यक्ष हरि महतले बताइन् । ‘उहाँका सबै माग हामीजस्ता जनताको पक्षमा छन्,’ उनले भनिन्, ‘सरकारले भने माग पूरा गर्नुको सट्टा अधिनायकवादी शैलीमा काठमाडौं लग्यो । त्यसैले हामीले सम्मानसाथ बिदाइ गर्‍यौं ।’ बल प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था नभए पनि प्रहरीले ठूलै आतंक सिर्जना गरेको उनले बताइन् ।

अस्पतालमा बल प्रयोगको विरोध
अस्पताल परिसरमा सरकारले गरेको बल प्रयोगको सर्वत्र विरोध भएको छ । ‘सरकारले डा. केसीलाई मनाएर सहमति गरी काठमाडौं लैजान सक्थ्यो, तर आतंक सिर्जना हुने गरी बल प्रयोग गरियो,’ नागरिक समाजका अध्यक्ष राजबहादुर महतले भने, ‘यसले अस्पतालमा दीर्घकालीन असर पर्ने गरी त्रास छोडेको छ ।’

चन्दननाथ नगरपालिकाकी मेयर कान्तिका सेजुवालले सुन्दर र शान्त नगरपालिकालाई सरकारले हिंसात्मक बनाएको भन्दै आपत्ति जनाइन् । स्थानीय सरकारसँग समन्वय नै नगरी अस्पतालजस्तो संवेदनशील क्षेत्रमा प्रवेश गर्नु लोकतन्त्रमाथिको प्रहार भएको उनले बताइन् । ‘अस्पतालभित्र गोली चलाउनु कहाँसम्मको पराकाष्ठा हो ?’ उनले भनिन्, ‘यस्तोखाले दमनले नगरमा त्रास उब्जाएको छ ।’

पत्रकारमाथि दुर्व्यवहार
डा.केसीलाई अनशन स्थलबाट बाहिर ल्याउन अस्पतालभित्र प्रवेश गरेको प्रहरीले जुम्लाका कान्तिपुरकर्मी एलपी देवकोटासहितका पत्रकारमाथि दुव्र्यवहार गरेको छ । कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान (शिक्षण अस्पताल) मा प्रहरीले चिकित्सक र विद्यार्थीमाथि लाठीचार्ज गरिरहेको फोटो खिच्ने क्रममा प्रहरीले देवकोटाको क्यामरासमेत खोसेको थियो ।

प्रहरीले पत्रकारमाथि लाठीचार्जसमेत गर्‍यो । प्रहरीको लाठीचार्जबाट एपीवान टेलिभिजनका प्रकाश उपाध्याय घाइते भएका छन् । उनको दायाँ हातमा चोट लागेको छ । दुवै जनाको हातमा क्यामरा देखेपछि प्रहरीले उनीहरूमाथि दुव्र्यवहार गरेको थियो । प्रहरीले फोटो र भिडियो नखिच्न चेतावनी दिएको थियो ।

सुर्खेत एयरपोर्टमा नेपाली सेनाका कर्णेल सागर थापाले मुख्यमन्त्रीकै सामु पत्रकारलाई अश्लील गाली गरे । पत्रकारको आग्रहमा मुख्यमन्त्रीले आफ्ना प्रेस सल्लाहकार धु्रवविक्रम जीसीलाई हेलिकप्टरमा रहेका डा. केसीको तस्बिर खिच्न भनेका थिए । सोहीअनुसार अघि बढेका जीसीलाई कर्णेल थापाले अश्लील गाली गर्दै नजिकै नआउन चेतावनी दिएका थिए । वरिष्ठ सैन्य अधिकृतको व्यवहारप्रति ‘निरीह’ मुख्यमन्त्री त्यसपछि केही नभनी भीआईपी कक्षतिर लागेका थिए ।

अस्पतालभित्रै गोली चल्यो
प्रहरीले अस्पतालभित्रै गोली फायर गर्दा प्रहरी जवान कमल आचार्य गम्भीर घाइते भएका छन् । दायाँ छातीमा गोली लागेका उनलाई प्रतिष्ठानको शिक्षण अस्पतालमै उपचारपछि साँझ मनाङ एयरको हेलिकप्टरबाट नेपालगन्ज लगिएको छ । प्रहरीले गोली फायर नभएको दाबी गरे पनि अस्पतालका एक चिकित्सकले उनको छातीमा फलामको टुक्रा भेटिएको बताए । आचार्यलाई जुम्लास्थित शिक्षण अस्पतालमा प्रारम्भिक शल्यक्रिया गरिएको थियो ।

नरसंहार रोक्न सम्झौता गरें : डा. केसी
डा. केसीले राज्य आतंककारीको शैलीमा उत्रेको र नरसंहार हुने सम्भावना बढेपछि आफू काठमाडौं जान तयार भएको बताएका छन् । ‘म यही पवित्र भूमिमा देहत्याग गर्न पनि तयार थिएँ,’ उनले सञ्चारकर्मीसँग भने, ‘तर राज्यले जनतामाथि दमन गर्दै अपहरणको शैलीमा मलाई काठमाडौं लैजान खोज्यो ।’ प्रहरीले अधिक बल प्रयोग गर्दा जुम्ली जनतालाई क्षति हुने भएपछि काठमाडौं जाने परिस्थितिसँग सम्झौता गरेको उनले बताए । सरकारको ‘गुन्डागर्दी’ शैलीले अस्पतालमा धेरै क्षति भएको डा. केसीले बताए ।

‘यसले शान्तिपूर्ण रूपमा आन्दोलन गर्न पाउने अधिकार हरण गरेको छ । अस्पतालभित्रै गोली चल्नुभन्दा ठूलो विडम्बना के हुन सक्छ ?’ प्रहरीले एम्बुलेन्समा राखेर हेलिप्याडतिर लैजानुअघि उनले भने, ‘राज्यले गरेको यो क्षतिको जिम्मा कसले लिने ?’

Esewa Pasal

प्रकाशित : श्रावण ४, २०७५ ०७:२५
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

गन्हाउने हलमा डा. केसीको अनशन

‘निषेधित क्षेत्र नहटाएसम्म अस्पताल जान्नँ’
एलपी देवकोटा, कलेन्द्र सेजुवाल

जुम्ला/सुर्खेत — हलभित्र पस्नेबित्तिकै हास्स गन्ध आउँछ । जताततै फोहोरैफोहोर । साँझ छिप्पिँदै जाँदा अँध्याराले छोप्न थाल्छ । त्यही उराठलाग्दो हलमा डा. गोविन्द केसी तीन दिनदेखि अनशनरत छन् ।

कभर्डहलमा अनशनरत डा. गोविन्द केसी । तस्बिर : एलपी

‘यस्तो ठाउँमा कसरी उपचार गर्ने ?’ कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानबाट उपचारका लागि खटिएका डा. प्रवीण गिरी भन्छन्, ‘उहाँको उपचार त अस्पतालमा मात्र सम्भव छ तर प्रशासनले लानै दिँदैन ।’

डा. केसीको स्वास्थ्य अवस्था कमजोर बन्दै गएको छ । सरकारले भने अस्पताल लानुको साटो जिल्ला खेलकुदको कभर्डहलमै सामान्य उपचार गरिरहेको छ । कभर्डहलमा मात्र होइन, स्वास्थ्य थप जोखिममा परे उपचारका लागि कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा आईसीयूसमेत छैन । ‘अहिले हाम्रामा आईसीयू सञ्चालनमा छैन,’ प्रतिष्ठानका रजिस्ट्रार विश्वराज काफ्लेले भने, ‘त्यसैले जेजस्तो सुविधा छ, सोहीअनुसार उपचार गर्ने प्रयासमा छौं ।’ डा. केसीको उपचारका लागि तीन सदस्यीय मेडिकल टोली खटाएको उनले बताए ।

शनिबार प्रतिष्ठानमा अनशन बस्न जाँदै गर्दा उनलाई प्रहरीले पक्राउ गरेको थियो । हिरासतमै अनशन बसेपछि कभर्डहलमा सारेर उपचारको जिम्मा प्रतिष्ठानलाई दिइयो । स्थानीय
प्रशासनले सोमबार दिउँसो प्रतिष्ठानलाई पत्र पठाएर डा. केसीको उपचारमा कुनै कमी आउन नदिन आग्रह गरेको छ । तर, प्रतिष्ठानको भनाइ छ, ‘अस्पताल लग्न दिइएको छैन, यस्तो गन्हाउने ठाउँमा कसरी उपचार गर्ने ?’

डा.केसीले निषेधित क्षेत्र नहटाइँदासम्म अस्पताल नजाने बताएका छन् । गृह मन्त्रालयको निर्देशनमा जिल्ला प्रशासन कार्यालय, जिल्ला प्रहरी कार्यालय र कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानदेखि दुई सय मिटरभित्र निषेधित क्षेत्र घोषणा गरिएको छ । ‘अरू नागरिकले अस्पताल जान पाउने, मैले मात्रै किन नपाउने ?’ उनले भने, ‘अनशन सुरु नहुँदै मलाई रोकियो, अब निषेधित क्षेत्र नहटाएसम्म म अस्पताल जाँदिनँ ।’

जुम्ला किन पुगे केसी ?
कर्णाली प्रदेश स्वास्थ्य सूचकांकमा निकै पछाडि छ । शिशु मृत्युदरको राष्ट्रिय औसत प्रतिहजारमा ३९ रहँदा कर्णालीमा ५८ छ । पाँच वर्षमुनिका बच्चाको दीर्घ कुपोषण दर पनि यो प्रदेशमा अत्यन्तै उच्च छ । नेपालको औसत दर ३६ प्रतिशत रहँदा कर्णालीमा यो दर ५५ प्रतिशत छ । यति मात्र होइन, कमजोर स्वास्थ्य अवस्थाकै कारण नेपालीको औसत आयु ७१ वर्ष रहँदा कर्णालीमा भने औसत आयु ६५ वर्ष मात्र छ ।

यही अवस्थाबीच सात वर्षअघि सरकारले जुम्लामा तीन सय शय्याको शिक्षण अस्पतालसहित कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान स्थापना गर्ने निर्णय गर्‍यो । तर, अहिलेसम्म प्रतिष्ठानले एमबीबीएसको पढाइ सञ्चालन गर्न सकेको छैन । डा. केसी जुम्ला पुगेर अनशन बस्नुको प्रमुख कारण कर्णालीबाटै स्वास्थ्य शिक्षाको सुधार गर्न सरकारलाई दबाब दिनु हो । ‘राज्यले कर्णालीका जनताको स्वास्थ्य र शिक्षामा ध्यान नदिएकाले आमनेपालीको ध्यान केन्द्रित गर्न जुम्ला आएको हुँ,’ उनले भने, ‘राज्यले अपहेलना गरेको यो क्षेत्र किन अपहेलित छ भन्ने सबैले थाहा पाउनुपर्छ ।’

स्थापनाको सात वर्ष बित्दासमेत प्रतिष्ठानमा एमबीबीएसका लागि आवश्यक पूर्वाधार र जनशक्ति व्यवस्था नगरिनु सरकारको लापरबाही भएको उनले बताए । ‘कर्णालीजस्ता दुर्गम र ग्रामीण क्षेत्रका जनता र विद्यार्थीले स्वास्थ्य सेवा र शिक्षा सुलभ रूपमा पाऊन् भन्नकै लागि म लडिरहेको छु,’ उनले भने, ‘तर सरकार कानमा तेल हालेर सुतेको छ, मेरो लडाइँ भने रोकिनेछैन ।’ हाल नेपालमा रहेका १९ मध्ये तीनवटा मात्रै सरकारी मेडिकल कलेज छन् ।

संसद्मा विरोध
कर्णाली प्रदेशसभामा डा. केसी र उनका समर्थकमाथि गरिएको धरपकडको विरोध भएको छ । प्रदेशसभा बैठकमा सोमबार विशेष समय लिएर बोल्दै जुम्लाका कांग्रेस सांसद दीनबन्धु श्रेष्ठले प्रश्न गरे, ‘लोकतन्त्रमा शान्तिपूर्ण रूपले धर्ना बस्न पनि नपाउने ?’ प्रशासनले नियतवश निषेधाज्ञा जारी गरेर नागरिक अधिकार हनन गरेको उनले बताए ।

प्रकाशित : असार १९, २०७५ ०७:२४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT