गाउँ निर्माणको जिम्मा युवालाई

विकास निर्माण कार्यदल गठन गरी युवालाई गाउँमै रोजगारी दिन थालिएको छ । गाउँपालिकाले मासिक २४ हजार तलब र डेढ लाखको दुर्घटना बिमा गरिदिएको छ ।
तुलाराम पाण्डे

पलाता (कालीकोट) — पलाता गाउँपालिकाले ‘विकास निर्माण कार्यदल’ गठन गरी युवालाई वर्षभरि रोजगारी दिन थालेको छ । ‘सके खाडी नसके काला पहाड’ भन्दै बिदेसिने युवालाई गाउँमै रोक्न कार्यदल गठन गरिएको हो ।

कालिकोटको पलाता गाउँपालिकाले निर्माण गरेको पलाता निर्माण युवा कार्य दलका सदस्यहरू थिर्पु–धौलागोह सडक निर्माण गर्दै । तस्बिर : तुलाराम । कान्तिपुर

गाउँपालिका अध्यक्ष लक्ष्मण बमले पलातामा युवा पलायन रोक्न गत वर्षदेखि कार्यदल गठन गरेर परिचालन गरिएको बताए । ‘आफ्नो गाउँठाउँ बनाउन युवा सहभागिता महत्त्वपूर्ण छ,’ उनले भने, ‘पलायन रोक्न गाउँपालिकाले बजेटसहित निर्माणको जिम्मा युवालाई दिएको छ ।’ गत वर्ष प्रत्येक वडाबाट १०/१० जनाका दरले ९० र गाउँपालिका अध्यक्षले छनोट गरेका १० गरी सय युवा छनोट गरिएका थिए ।

गाउँपालिकाले यस वर्ष एक सय ५० युवालाई नियुक्ति नै दिएर मासिक २४ हजार रुपैयाँ पाउने गरी निर्माणमा खटाएको छ । गत वर्ष विकास निर्माणमा विनियोजित बजेटबाटै दैनिक ८ सय ज्याला पाएका युवालाई यस वर्ष मासिक रूपमा तलब दिन गाउँपालिकाले नीति बनाएरै २ करोड ९० लाख बजेट छुट्याएको छ ।

Yamaha

साबिकका थिर्पु, खीन र धौलागोह गाविस मिलेर बनेको पलाता बर्सेनि सुक्खा खडेरी, खाद्यान्न अभाव, यातायातको असुविधा र खानेपानी अभावजस्ता समस्यासँग जुध्दै आएको छ । हिउँदमा गाउँमा वृद्ध, महिला र बालबालिका मात्र घरमा बस्ने गर्छन् । युवा रोजगारीका लागि खाडी तथा भारतको कालापहाड जान बाध्य छन् ।

निर्माण कार्यदलका लागि पोसाक, एक लाख ५० हजारको दुर्घटना बिमाको व्यवस्था गरिएको छ । महिनामा २४ दिन विकास निर्माणको काममा खटिने युवाले ६ दिन सरसफाइमा संलग्न हुने गरेको स्थानीय युवा पूर्णसिंह बमले बताए । कार्य दलका सदस्यले सामाजिक लगानी कोषबापत मासिक २ हजार जम्मा गर्ने गरेका छन् भने व्यक्तिगत मुद्दती खातामा मासिक २ हजार जम्मा गर्छन् ।

गत वर्ष आफ्नै गाउँपालिकामा बसेर निर्माणको काम गर्दा एक लाख १८ हजार रुपैयाँ कमाइ भएको वडा ९ की सुलछिना बमले बताइन् । कक्षा १२ सम्म अध्ययन गरेकी बम गाउँमा बेरोजगार थिइन् । गाउपालिकाले १५ जनाको दरले समूह विभाजन गरी खानेपानी निर्माण, सडक निर्माण र विद्यालय भवन निर्माणजस्ता काममा खटाएको छ ।

कार्यदललाई व्यवस्थित रूपले सञ्चालन गर्न ९ वडाका ९ जना टोली कमान्डर र एक गाउँपालिका अध्यक्षसँग रहने गरी १० वटा सञ्चार सेट पनि यसै महिनादेखि उपलब्ध गराउने तयारी छ । गाउँ छाडेर हिँड्ने युवालाई आफ्नै गाउँमै आर्कषण प्याकेज सञ्चालन गर्नु राम्रो काम भएको राष्ट्रिय योजना आयोगका सदस्य मीनबहादुर शाहीले बताए ।

गाउँपालिकाले आगामी वर्षभित्र एक घर एक धारा, एक बस्ती एक ट्ंयाकी, एक गाउँ एक उत्पादन, सबै वडामा सडक सञ्जाल पुर्‍याउन काम गरिरहेको जनाएको छ । पलाताका खीन, धौलागोह र थिर्पुमा खानेपानी पुर्‍याउन गाउँपालिकाले वार्षिक पुँजीगत बजेटको २० प्रतिशत रकम विनियोजन गरेको छ । वस्तीबाट २४ किलोमटिर टाढाको खानेपानी धौलागोहमा ल्याउन पानबहादुर रोकाया, देव विश्वकर्मा र धर्मदत्त न्यौपानेको नेतृत्वमा ३ वटा समूह तलसेरी खानेपानी र विद्यालय निर्माणमा खटाएको छ ।

त्यस्तै, कुम्मबहादुर बमको नेतृत्वमा वडा नं ७ र ८ को खानेपानी, सिँचाइ र सडक निर्माणमा खटाएको छ । धीरवहादुर बमको समूहलाई दुर्सीगाड जलविद्युत् निर्माण र सूर्यबहादुर बमको समूहलाई थिर्पु सडक निर्माणमा खटाइएको गाउँपालिकाले जनाएको छ ।

सुरुमा गाउँपालिका अध्यक्षले आफ्नो सुरक्षाका लागि कार्यदलको अवधारणा ल्याएको भनेर केहीले आलोचना गरे पनि हाल सबैले कार्यदलको काम प्रभावकारी भएको बताउन थालेको वडा नं ९ का अध्यक्ष टक्कवहादुर बमले बताए ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र ४, २०७५ ०७:३३
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

अक्षर चिन्दै आमा

तुलाराम पाण्डे

पलाता (कालिकोट) — धौलागोह ३, लार्फकी ४२ वर्षीया जनकला विश्वकर्मा आफ््नो र छोराछोरीको नाम लेख्न र पढ्न सक्ने भएको डेढ वर्ष पुग्यो । जनकला अक्षर चिन्न र लेख्न सक्ने भएपछि समाजकी अगुवा भएकी छन् ।

कालिकोटको पलाता–२ बान्जाडा गाँउमा सञ्चालित साक्षरता कक्षामा अक्षर सिक्दै महिला । तस्बिर : तुलाराम । कान्तिपुर

साक्षरता कक्षाले उनलाई आत्मविश्वासी मात्र बनाएको छैन, आत्मनिर्भर पनि बनाएको छ ।

साक्षरता कक्षापछि सामान्य हिसाब गर्न र पैसा चिन्न सक्ने भएकी उनले लालीगुराँस सबल समूहबाट १० हजार रुपैयाँ ऋण लिएर गाउँमै खुद्रा पसल पनि राखेकी छन् । ६ छोराछोरीकी आमा जनकलाका २ छोरा ज्याला मजदुरीका लागि भारतमा छन् भने ४ छोराछोरी सानै छन् । ‘बुढेसकालमा पढ्न पाइयो,’ उनले भनिन्, ‘साक्षरता कक्षाले त आजभोलि शिक्षित भइगया (भएँ) ।’

उनका अनुसार सुरुमा अक्षर चिनाएर ल्याप्चे महिलालाई हस्ताक्षर गर्ने बनाएको महिला साक्षरता कक्षाले बचत गर्न र व्यावसायिक सीप पनि दिएको छ । गाउँमा भएका रुढिवादी चलन पनि अन्त्य गर्न सघाएको छ । उनले समूहमार्फत मासिक बचत पनि गरिरहेको बताइन् ।

त्यस्तै, पलाता १ पुलाहाकी ३५ वर्षीया बिनपुरी बुढा अर्की प्रतिनिधि पात्र हुन् । आफ्नो नाम पढ्न र लेख्न जान्ने भएपछि उनी पनि खुसी छिन् । २ छोरा, ३ छोरीकी आमा बिनपुरीले बैंस ढल्किने बेला साउ अक्षर चिनेर साक्षर बनेपछि समाजको सम्मानित सदस्य भएको महसुस गरेकी छन् । ज्याला मजदुरी गरी परिवार पाल्ने उनका पति तेजे अझै निरक्षर छन् ।

गाउँमा सञ्चालन भएको सबल कक्षामा साक्षर बनेर उद्यमी पनि बनेकी हुन््, बिनपुरी । ‘बुढिने बेला अक्षर चिन्न पाइयो,’ उनले भनिन्, ‘साक्षरता कक्षाले व्यावसायिक तरकारी खेती पनि गर्न थालेकी छु ।’ उनले उद्यमशीलताअन्तर्गत तरकारी खेतीबाट यस वर्ष मात्र ५० हजार आम्दानी गरेको सुनाइन् । समूहका महिलाले बिनपुरीलाई तरकारी खेतीका लागि सहभागी छनोट गरेर तालिम पाएपछि १ वर्षदेखि खेती गर्न थालेको सुनाइन् । उनले गाउँमा उत्पादित तरकारी पलाताको थिर्पु, घाटपारी चौर र राडुनेटाका बजारमा बेच्ने बताइन् ।

पलाता ६, खिन उखाडीकी २७ वर्षीया आशा बुढा पनि अचेल गाउँको सबल केन्द्रमा पढेर साउ अक्षर चिन्न, नाम लेख्न र सानोतिनो हिसाब राख्न सक्ने भएकी छन् । ३ वर्षअघि पति वीरजन घर छाउने खर काट्न गएका बेला भीरबाट लडेर बितेपछि ३ बच्चाको लालनपालन गर्न र घरव्यवहार चलाउन उनलाई ठूलै समस्या भयो । १५ वर्षमा विवाह गरेकी आशाले २४ वर्षमा पति गुमाउनुपर्‍यो ।

आशालाई ६ महिने साक्षरता कक्षाले सामान्य लेखपढ गर्न, क्यालकुलेटर चलाउन, मोबाइल चलाउन कुनै समस्या छैन । गत फागुनदेखि जेठसम्म सदरमुकाम मान्ममा चलेको ३ महिने सिलाइ कटाइ तालिममा गाउँबाट सहभागी भएर सिकेपछि गाउँमै टेलर सञ्चालन गरेकी छन् । ‘सीप भए जीवन धान्न सजिलो हुने रहेछ,’ उनले भनिन्, ‘पहिले गिज्याउनेहरू अचेल सम्मान गर्छन् ।’ उनले महिनाको एक दिन अरू दिदीबहिनीसँग गाउँमा सामाजिक अभियानका लागि समय दिने गरेको सुनाइन् ।

धौलागोहको बान्जाडा गाउँको बीचैमा रहेको नन्दकृष्ण प्याकुरेलको घरमा हातमा किताब, कापी र कलम बोकेर महिलाहरू भेला हुन्छन्। केही भने आफ्नो संगीसाथीलाई स्थानीय लबजमा बोलाउँदै थिए– ‘साटा (छिटो) आउदिनै क्या, मेडम आइगइन्,’ सहजकर्ता बिजु प्याकुरेलले समूहमा आबद्ध सबै महिला पुगेपछि साक्षरता कक्षा पहिल्यै सकिएकाले त्यस दिनको छलफलको विषय सबैसँग सल्लाह गरेर तय गरिन्, ‘महिला हिंसा’ ।

समाजमा हिंसा हुनुका कारण अशिक्षा, गरिबी, अभाव, राज्यको कमजोर उपस्थितिजस्ता कुरा समूहका महिलाहरूले पहिल्याए । न्यूनीकरणका लागि कसैले पनि हिंसा नसहने बाचा गर्दै गाउँपालिकाले मदिरा निषेधित क्षेत्र घोषणा गरेकाले अचेल सेवन र उत्पादन दुवैमा कमी आएको पनि सुनाए । उनीहरूले महिला हिंसा, बालविवाह, जातीय छुवाछूत पनि पहिचान गरेको अभियानकर्ता सरता शाहीले बताइन् । मान्मबाट २१ कोष टाढा पर्ने धौलागोह र २३ कोष टाढाको खिनमा सञ्चालित सबल केन्द्रमार्फत विपन्न महिलाहरूले साक्षर बन्ने अवसर मात्र पाएका छैनन्, सामाजिक कुसंस्कार विरुद्धको अभियानमा सहभागी हुँदै गाउँ बदल्न थालेका छन् ।

पलातामा १८ सबल केन्द्रमार्फत २५ जनाका दरले अति विपन्न ४ सय ४० महिला साक्षर बनेका छन् । १९ देखि ४९ उमेर समूहका निरक्षर, अति विपन्न महिलालाई समूहमा आबद्ध बनाएर ६ महिने साक्षरताका लागि आधारशिला भाग १ किताब पढाएको, साक्षर बनाइसकेपछि सामुदायिक बैंकअन्तर्गत बचतसम्बन्धी ९ महिने कक्षा र ९ महिना उद्यमशीलतामार्फत व्यवसाय रोज्ने र गर्ने कक्षा सञ्चालनपछि पलाताका महिलाको दैनिकी फेरिएको छ ।

४४ हजार ७ सय ११ रुपैयाँका दरले घुम्तीकोषका लागि सहयोग आएको थियो । ८ लाख ४ हजार सहयोगमा महिलाले थप बचत गरेपछि समूहमा १० लाख रकम पुगेको छ । व्यवसाय गर्न चाहने महिलाहरूले समूहबाट सस्तो ब्याजदरमा ऋण लिएर व्यवसाय गर्छन् ।

२ सय ५० विपन्न महिलालाई विभिन्न व्यवसायका लागि तालिम र सामग्री उपलब्ध गराएको सामाजिक अभियन्ता जैमल बुढाले बताए । उनका अनुसार १ सय ४४ जनाले बाख्रा, ६८ ले कुखुरापालन, १४ ले व्यावसायिक तरकारी खेती, ४ जनाले नास्ता पसल, ६ जनाले सिस्नो धूलो उत्पादन, ११ जनाले सिलाइ कटाइ, २ जनाले खरायोपालन, १ जना महिलाले सिमी खेती रोजेर काम थालेका छन् । ‘गाउँमा नौला मान्ठ (मानिस) आएपछि त को किन आया भनेर आइजाँदा छौं,’ बान्जाडाकी तुथा प्याकुरेलले स्थानीय लबजमा भनिन्, ‘पहिले त नौला मान्ठ देख्यापछि लुक्ता छियांै (लुक्थ्यौं) ।’

घरधन्दा, घाँस, दाउरा गर्ने यहाँका महिला साक्षर बनेपछि विकट गाउँमा नागरिकता, अपांगता परिचयपत्र, स्वास्थ्य शिविरसहित सेवाको माग गर्दै गत वर्ष एकीकृत घुम्ती शिविरको माग गर्न दुई दिन टाढाको मान्म पनि पुगे । यही मागकै कारण स्थानीय प्रशासनले थिर्पुमा शिविर सञ्चालन गरेको निमित्त प्रजिअ राजकुमार दुलालले बताए ।

विपन्न महिला आत्मनिर्भर बन्न स्थानीय पलाता गाउँपालिकाको अगुवाइमा सबल परियोजनाले महिला साक्षरता कक्षा, सामुदायिक बैंक र बचत, व्यावसायिक सीप प्रदान गरेको गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष दाना न्यौपानेले बताइन् । उनी पनि सबल कक्षामा पढेर साक्षर बनेपछि गत वर्ष माओवादी केन्द्रबाट गाउँपालिकाको उपाध्यक्षमा उम्मेदवारी दिएर निर्वाचित भएकी हुन् । सबल कक्षाबाटै साक्षर बनेका धौलागोह र खिनका अन्य ६ विपन्न महिला पनि वडा सदस्यमा निर्वाचित भएका छन् ।

धौलागोहका महिलामा अचेल अपत्यारियो परिवर्तन देखिएको वडा २ का अध्यक्ष बिरी विश्वकर्माको अनुभव छ । ‘पहिले त आफ्नो परिचय दिन पनि डराउँथे,’ उनले भने ‘अहिले तपाईंको पालो पुग्यो बस्नुस् भन्नुपर्छ ।’ उनले समाजमा हुने छोराछोरीको विभेद कम गर्न महिला सशक्तीकरणका कार्यक्रम महत्त्वपूर्ण हुने बताए ।

गाउँपालिकाले सबै निरक्षर महिलालाई साक्षर बनाउन र आयआर्जनका क्रियाकलापमा जोड्न गत असार १२ गते सम्पन्न गाउँ सभाबाट २९ लाख रकम विनियोजन गरेको छ । गाउँपालिका अध्यक्ष लक्ष्मणबहादुर बमका अनुसार सबै निरक्षर महिलालाई यसै वर्षभित्र साक्षर बनाइनेछ । ‘साक्षरता कक्षाले अन्धकार हटाएको छ,’ स्थानीय सहजकर्ता ज्ञानिता बम सिंहले भनिन् ‘महिलालाई आत्मनिर्भर बनाउन अझै सीप विकासका काम गर्नुपर्छ ।’

प्रकाशित : भाद्र २, २०७५ ०९:४२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT