तरकारीमा सिन्डिकेट: बारीबाटै कब्जा

रमेशचन्द्र अधिकारी, चन्द्र कार्की

धनकुटा/तेह्रथुम — तेह्रथुम, धनकुटा र संखुवासभाका तरकारी बारीमा यतिखेर किसान होइनन्, व्यापारी र तरकारी लोड गर्ने गाडी देखिन्छन् । तरकारी टिप्ने समयभन्दा एक साताअघिदेखि नै व्यापारीहरू किसानका बारीमा हुन्छन् । व्यापारीको कब्जा तरकारी रोप्ने समयदेखि नै सुरु हुन्छ ।

धनकुटाको महालक्ष्मी नगरपालिका घुमाउनेका किसानले उत्पादन गरेको बन्दा किन्दै व्यापारी । तस्बिर : चन्द्र कार्की

धनकुटाको महालक्ष्मी नगरपालिकाका किसान इन्द्र श्रेष्ठका अनुसार व्यापारीले सुरुदेखि नै मल, बीउ, विषादी, कामदारलगायतमा लगानी हुन्छ । श्रेष्ठको पनि करिब ४० रोपनी जग्गामा बन्दा र मुला खेतीका लागि व्यापारीले मल, बीउ र विषादीमा लगानी गरेका छन् ।


आफूले लगानी गरेका किसानले अर्कै व्यापारीलाई तरकारी बिक्री गर्लान् भनेर दिनरात रुँघेर बस्ने गरेको व्यापारी लिलम काफ्लेले बताए । तरकारी उत्पादन गर्न आफूले घुमाउने क्षेत्रका व्यापारीलाई मात्र ३५ लाख रुपैयाँ लगानी गरेको उनले बताए । किसानले अर्को व्यापारीलाई बिक्री गरे लगानी गरेको समयदेखिको ब्याजसहित रकम व्यापारीलाई फर्काउनुपर्छ । त्यसो गर्दा उत्पादन लागत झन् बढी पर्ने भएकाले किसानले यो जोखिम मोल्न चाहँदैनन् ।

Yamaha


यो लगानी उठाउन पनि सिजन लागेपछि किसानका बारीमै आएर रुँघ्नुपर्ने बाध्यता रहेको व्यापारी काफ्लेको भनाइ छ । धनकुटाको महालक्ष्मी र जितपुर नगरपालिका, छथर जोरपाटी गाउँपालिका, तेह्रथुमको छथर गाउँपालिका, लालीगुराँस नगरपालिका र संखुवासभाको धर्मदेवी नगरपालिकाका करिब ३० हजार किसानलाई व्यापारीले १० करोड रुपैयाँ बढी लगानी गरेको उनीहरूको दाबी छ ।


व्यापारीले छोटो समयमा उत्पादन दिने तरकारी बालीमा बढी लगानी गरेका छन् । बन्दा, आलु, काउली, मुला र हरियो मटरकोसाको खेतीमा किसानलाई बीउ, मल र विषादीमा लगानी गरेको अर्का व्यापारी पोस्टराज रायमाझीले बताए । किसानका तरकारी सहकारी, संकलन केन्द्र र साना व्यापारीले किनेर त्यहीं नाफा खाइदिने गरेका छन् ।

तेह्रथुमको लालीगुराँस नगरपालिका चित्रेका किसानको बारीबाट बन्दा काटेर लैजाने तयारी गरिँदै ।


किसान आफूले उत्पादन गरेको तरकारी व्यापारीकै मौखिक मूल्यमा बेच्न बाध्य हुन्छन् । यसले उत्पादक किसान मारमा पर्दै आएका छन् भने व्यापारीले मनग्य कमाउने गरेका छन् ।


चोकैपिच्छे मूल्य अन्तर
धनकुटाबाट सिधुवाको दूरी २७ किलोमिटर छ । बीचमा हिलेबजार पर्छ । यी तीनै बजारमा तरकारीको मूल्य तीन गुणासम्म फरक पर्छ ।


सिधुवामा ३० रुपैयाँ पर्ने काउलीलाई धनकुटामा ८० देखि एक सय र हिलेमा ६५ रुपैयाँ तिर्नुपर्छ । सिधुवामा १२ रुपैयाँ प्रतिकिलोको मुला धनकुटामा ३० रुपैयाँ पर्छ । अधिकांश तरकारीको मूल्य चोकैपिच्छे अस्वाभाविक रूपमा फरक छ । न मूल्य निर्धारण गर्ने निकाय छ, न ढुवानीअनुसारको वैज्ञानिक दर कायम छ । यसले गर्दा एकै ठाउँमा जोडिएका दुई तरकारी पसलमा समेत मूल्य फरक पर्ने गरेको छ ।


यसरी अस्वाभाविक मूल्य कायम हुनुमा तरकारीमा भित्रिएको सिन्डिकेट मुख्य कारण रहेको सिधुवाका कृषक मेघेन्द्र गुरुङको भनाइ छ । उनले कृषकदेखि उपभोक्तासम्म पुग्दा कम्तीमा पाँच तहका बिचौलिया रहने गरेको बताए । यसमध्ये सबैभन्दा बढी मार कृषक रहेको उनको ठम्याइ छ ।


तरकारी बजारमा सिन्डिकेट आफैं निर्माण भएको छ । जसमा कृषकसँग प्रत्यक्ष जोडिएका लोडर/व्यापारी (स्थानीयको भनाइमा) छन् । उनीहरूले मोलमोलाई गरेर कृषकबाट अत्यन्त न्यून मूल्यमा खरिद गरेका हुन्छन् । तर ती व्यापारीको बिक्री गर्ने कुनै निश्चित थलो छैन । कृषि बजारका स्टल कमिसनमा भाडामा लिने एजेन्टसम्म पुर्‍याएर उनीहरूले बिक्री गर्दै आएका छन् ।


यसैगरी थोक बिक्रेताका रूपमा अर्को पक्षले खरिद गर्दै फरक मूल्यमा खुद्रा व्यापारीलाई बिक्री गर्छ । यी सबै चरण पार गर्दै बल्ल उपभोक्तासम्म पुग्दा मूल्य चौगुनासम्म बढ्ने गरेको गुरुङले बताए । ‘किसान सबैभन्दा मारमा परेका छन्,’ उनले भने, ‘तरकारीमा सिन्डिकेटको चरम शृंखला नै छ ।’ यसलाई नियन्त्रण गर्ने प्रयास हुन नसके कृषक र उपभोक्ता बढी अन्यायमा पर्ने उनको तर्क छ ।


तरकारी व्यापारी सुशील साह ढुवानीका आधारमा भन्दा बिचौलियाको मोलमोलाईका आधारमा मूल्य फरक पर्ने बताउँछन् । हिलेमा प्रतिकिलो १५ रुपैयाँ पर्ने काँक्रोलाई धनकुटामा ३० पर्ने स्थानीय व्यापारी ओममाया कटुवालले बताइन् । बिचौलियाबाट खरिद गरेको तरकारी आफूसमक्ष आइपुग्दा बाध्य भएर बढी मूल्यमा बिक्री गर्नुपरेको उनको भनाइ छ।


धनकुटामा बाह्रै महिना तरकारी उत्पादन हुन्छ । यस वर्ष साढे ४ अर्बको तरकारी उत्पादन भएको कृषि कार्यालयले जनाएको छ । बन्दाकोभी, मुला, गोलभेडा, अकबरे खुर्सानी, आलु, सिमी, मटरकोसा लगायतका तरकारी यहाँको मुख्य उत्पादन हो । अघिल्लो वर्षको तुलनामा यस वर्ष ४० करोडभन्दा बढीको तरकारी उत्पादन भएको छ । अत्यधिक तरकारी उत्पादन भए पनि बजारमा सस्तो मूल्यमा खरिद गर्न नपाइने उपभोक्ताको गुनासो छ । जिल्लामा ४० हजार ८ सय २३ हेक्टर क्षेत्रफल खेतीयोग्य जमिन छ । जसमध्ये अधिकांशमा तरकारी खेती हुने गरेको कृषि कार्यालयको भनाइ छ ।


यहाँको तरकारी जोगबनी र काँकडभिट्टा हुँदै भारतका कोलकाता र असमलगायत मुख्य सहरसम्म पुग्छन् ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र ५, २०७५ ०७:१९
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

काम नगरी ठेकेदार बेपत्ता

रमेशचन्द्र अधिकारी, चन्द्र कार्की

धनकुटा/तेह्रथुम — मुख्य ठेकेदार लाखौं रकम भुक्तानी नगरी बेपत्ता भएको भन्दै सडक निर्माणमा खटाइएका कामदार र निर्माण व्यवसायी आन्दोलनमा उत्रिएका छन् । सिन्धुवा–शुक्रबारे १० किमि सडक मर्मत सम्भारको जिम्मा लिएको वाईपी कन्स्ट्रक्सनले बीचैमा काम छाडेको हो ।

पेटी ठेकेदार र कामदारलगायत २ सयभन्दा बढी व्यक्तिले भुक्तानी नपाएको उनीहरू बताउँछन् । प्रभावितले छथर जोरपाटी–६ सिन्धुवास्थित निर्माण कम्पनीको फिल्ड कार्यालयमा ताला लगाइदिएका छन् । डेनिस सरकारको उन्नति कार्यक्रमअन्तर्गत ४ करोड ५० लाख रुपैयाँ सहयोगमा मर्मत सम्भार थालिएको थियो । सडक डिभिजनको साढे १० करोड लगानीको योजना जिल्ला प्राविधिक कार्यालयमार्फत वाईपी कन्स्ट्रक्सनलाई दिइएको थियो । लेगुवा जोड्ने दारेगौंडा–मारेकटहरे, सिन्धुवा–शुक्रबारे, हिले–वसन्तपुर र वसन्तपुर–म्याङलुङ खण्ड पेटी ठेक्कामा लिएर ६ ठेकेदारले काम गर्दै आएका थिए ।

मुख्य ठेकेदार राजुप्रसाद श्रेष्ठलाई ६ महिना ताकेता गर्दा पनि रकम नपाएपछि आन्दोलनमा उत्रनुपरेको पेटी ठेकेदारले पत्रकार भेलामा बताए । कन्स्ट्रक्सनका निर्देशक श्रेष्ठ र लेखापाल मनोहर शाक्य सम्पर्कबाहिर रहेको प्रभावित पक्षको भनाइ छ । हिलेदेखि म्याङलुङसम्म मर्मत सम्भार काम गरेको ९२ लाख रुपैयाँ नपाएको निर्माण व्यवसायी राजेन्द्र घतानीले बताए । अर्का व्यवसायी केशव श्रेष्ठले ५० लाखभन्दा बढी र भीम गुरुङले ७० लाख नपाएको गुनासो गरे ।

छथरजोरपाटी–६ का वडाध्यक्ष दिलबहादुर थापाले कैयौं व्यवसायी मर्कामा परेको बताए । प्रभावित पक्षले कन्स्ट्रक्सनको कार्यालयमा ताला लगाउनुका साथै १२ वटाभन्दा बढी सवारीसधान नियन्त्रणमा लिएको छ । निर्माण कम्पनीका सवारीसाधनलाई उपलब्ध गराएको इन्धनबापतको २५ लाख रुपैयाँ पाउन बाँकी रहेको काफ्ले सप्लायर्स प्रालिका सञ्चालक चेतनाथ चापागाईंले गुनासो गरे ।

सहायक ठेकेदारले काममा लगाएका ४ सयभन्दा बढी कामदारको पारिश्रमिकबापत करिब २० लाख रुपैयाँ भुक्तानी हुन बाँकी छ । मजदुरलाई खाना, खाजा खुवाउने होटल र निर्माण सामग्रीको पनि १५ लाख रुपैयाँभन्दा बढी तिर्न बाँकी रहेको उनीहरूको भनाइ छ । होटल व्यवसायी कमला गुरुङ र पवित्रा भण्डारीले मजदुरलाई खाना खुवाएको हजारौं रुपैयॉ नपाएको बताए । यी समस्या समाधान गरेर तत्काल सडकको काम अघि बढाउन सिन्धुवा बजार व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष शिवकुमार श्रेष्ठले ठेकेदारसँग आग्रह गरेका छन् । कन्स्ट्रक्सनले भने सडक डिभिजनबाट पेस्कीबापत साढे २ करोड लिइसकेको स्रोतले जनाएको छ । कम्पनीले समयसीमाभित्र काम नसकेपछि उक्त सडकको दुरवस्था छ । सडक डिभिजन प्रमुख विष्णु काफ्लेले म्याद सकिए पनि हर्जाना तिरेर काम गरे समय थप्ने सकिने बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २५, २०७४ ०८:५८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT