शिक्षक कतै शून्य, कतै बढी

सुदीप कैनी

काठमाडौँ — देशका २ हजार ५ सय ५४ विद्यालयमा आधारभूत तह (कक्षा १–८) मा एक जना पनि स्थायी शिक्षक छैनन् । माध्यमिक तह (कक्षा ९–१०) पढाइ हुने ५ सय ४ विद्यालयमा शिक्षक दरबन्दी छैन । ३ हजार ५८ विद्यालयमा शिक्षक दरबन्दी शून्य छ ।

कपिलवस्तुका स्थानीय तहपिच्छे प्राथमिक विद्यालयहरूमा विद्यार्थी अनुपात र शिक्षक दरबन्दीबीच ठूलो अन्तर छ । कुनै विद्यालयमा शिक्षक बढी छन् भने कुनैमा कम्ती । वाणगंगा गाउँपालिकामा २५ विद्यार्थीबराबर १ शिक्षकका दरले दरबन्दी छ, कपिलवस्तुकै विजयपुर गाउँपालिकामा १२६ विद्यार्थी बराबर १ शिक्षक छन् ।

यो तथ्यांक शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयले गठन गरेको शिक्षक दरबन्दी पुनर्वितरण सुझाव कार्यदलले तयार पारेको हो । सरकारलाई शिक्षक दरबन्दी मिलाउन सुझाव दिने उद्देश्यले गठित कार्यदलले प्रदेश/प्रदेश पुगेर स्थानीय तहहरूको शिक्षक विवरण तयार पार्न थालेको छ । विद्यालयपिच्छे दरबन्दीमा ठूलो अन्तर रहेकाले प्रदेशान्तर सरुवा गरेर विद्यार्थी अनुपातमा शिक्षक संख्या कायम गर्नुपर्ने कार्यदलको प्रारम्भिक निष्कर्ष छ ।

Yamaha

कतिपय स्थानीय तहले शिक्षक दरबन्दी मिलान थालेपछि शिक्षा तथा मानव स्रोत विकास केन्द्रले रोकेको थियो । ‘स्थानीय तहभित्र मात्रै शिक्षक दरबन्दी मिलान गरेर पुग्दैन, त्यसैले प्रदेश, जिल्ला र स्थानीय तह स्तरको शिक्षक दरबन्दी यकिन गर्न आवश्यक छ,’ केन्द्रका महानिर्देशक तथा कार्यदल सदस्य सचिव बाबुराम पौडेलले भने ।

हिमाल, पहाड र तराईका विद्यालयमा मापदण्ड तयार गरेर विद्यार्थी अनुपातमा शिक्षक दरबन्दी तोक्ने कार्यदलको तयारी छ । कार्यदलले तयार पारेको तथ्यांकअनुसार अधिकांश जिल्लाका सुगम विद्यालयमा धेरै र दुर्गममा थोरै शिक्षक छन् । ‘शिक्षक सुविधा भएको ठाउँका विद्यालयमा थुप्रने समस्या पुरानो हो,’ जिल्ला समन्वय समिति महासंघका उपाध्यक्ष सन्तमान तामाङले भने ।

खटाएका ठाउँमा नजाने र समयसापेक्ष अध्यापन गराउन नसक्ने शिक्षकलाई बिदाइ गर्नुपर्ने उनको सुझाव छ । राजनितिक पहुँचका आधारमा सुगमका विद्यालयमा आवश्यकताभन्दा बढी शिक्षक रहेको उनले बताए । विद्यालयक्षेत्र विकास योजनाले हिमाल, पहाड र तराई/उपत्यकामा क्रमश: ३०, ३५ र ४० विद्यार्थीबराबर एक जना शिक्षक रहनुपर्ने अवधारणा ल्याएको छ । तर उक्त अनुपातभन्दा हाल कार्यरत क्षेत्रहरूको दरबन्दीमा ठूलो अन्तर छ ।

हिमाली क्षेत्र मनाङको माध्यमिक तहमा ६ विद्यार्थीबराबर एक जनाका दरले शिक्षक छन् भने कालिकोटमा ६८ विद्यार्थीलाई एक शिक्षक छन् । निमावि तहमा पहाडी क्षेत्रको सल्यानमा ११६ र पर्वतमा २५ विद्यार्थी बराबर एक शिक्षक छन् ।

प्राथमिक तहमा तराईका झापामा २९ र सर्लाहीमा ७६ जना विद्यार्थीबराबर एक शिक्षक छन् । स्थानीय तह, जिल्ला र प्रदेशभित्रै पनि शिक्षक–विद्यार्थी अन्तर ठूलो रहेको पौडेलले बताए । कतै शिक्षक नै नहुने, कतै आवश्यकताभन्दा धेरै रहेका कारण दरबन्दी मिलान चुनौतीपूर्ण छ ।

भूगोल, विद्यार्थी संख्या, विषयका आधारमा आधारभूत तह र माध्यमिक तहमा शिक्षक कोटा निर्धारण गरिने कार्यदल संयोजक तथा पूर्वसचिव महाश्रम शर्माले जनाए । उनले भने, ‘७ सय ५३ वटै स्थानीय तहका लागि तहगत रूपमा बढी हुने र अपुग शिक्षकको दरबन्दी तोक्छौं ।’

प्रकाशित : भाद्र ९, २०७५ ०७:४२
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

अझै तारपुलकाे भर

हरिराम उप्रेती

गोरखा — उनको घर र स्कुल त्रिशूली वारिपारि छ । सजिलै नदी तर्न ४५ मिनेट हिँडेपछि मात्रै झोलुंगे पुल भेटिन्छ । जोखिम मोलेर तुइनबाट पारि तरे १० मिनेटमै स्कुल पुगिन्छ ।

चितवनको इच्छाकामना–४ कुरिनटार र गोरखाको सहिद लखन गाउँपालिका–४, ताक्लुङ ठेउवाटार जोड्ने तारपुलमा विद्यालय जाँदै विद्यार्थी । तस्बिर : हरिराम

सहिद लखन गाउँपालिका–४ का नारायण प्रजा बुधबार बिहान पसिना काड्दै तारपुलको लट्ठा तानेर विद्यालय पुगे । पृथ्वी राजमार्गपारिको ताक्लुङ, ठेउवाटारका विद्यार्थी चितवनको कुरिनटारस्थित सर्वशान्ति माविमा पढछन् । तिनैमध्येका हुन् प्रजा । ‘सधैं यसरी नै जाने हो,’ उनले भने, ‘लट्ठा तानेर हातमा ठेला उठे पनि छिट्टै पुगिन्छ ।’

परम्परागत तुइनमा फलामे लट्ठा हुन्छ भने डोरीले वारिपारि गराउनेलाई स्थानीयवासी तारपुल भन्छन् । ‘अलि तल झोलुंगे पुल पनि छ, त्यो बाटो घुमेर जाँदा ४५ मिनेट लाग्छ,’ उनले भने, ‘लट्ठा तान्दै गए ५ मिनेटमै त्रिशूली तरिन्छ ।’ लट्ठा तान्न धेरै बल लगाउनुपर्ने कक्षा ६ मा पढ्ने ममता चेपाङ बताउँछिन् । ‘थकाइ मार्दै लट्ठा तान्छौं,’ उनले भनिन्, ‘नदीको बीचमा पुगेपछि एकछिन रोकिन्छौं, त्यहाँबाट तल हेर्दा डर लाग्छ ।’

उक्त तारपुल प्रयोग गरेर ४० भन्दा बढी विद्यार्थी आउजाउ गर्ने गरेको स्थानीय भक्तबहादुर लम्सालले बताए । ‘बिहान घाँस–दाउरा नगरी केटाकेटी स्कुल जान पाउँदैनन्, काम गर्दा ढिला हुने नै भयो,’ उनले भने, ‘झोलुंगे पुलको बाटो जाँदा ढिला हुन्छ भनेर तारपुलबाटै वारिपारि गर्छन् ।’

विद्यार्थी मात्र नभई स्थानीय पनि आउजाउका लागि तुइनकै भर परेका छन् । गोरखाको सहिद लखन गाउँपालिका–४, ठेउवाटार र चितवन इच्छाकामना गाउँपालिका–४, धारापानीलाई तुइनले जोडेको छ । तारपुल नहुँदा यहाँका स्थानीय घिरिङको सहाराले आउजाउ गर्थे । ‘बस हिँड्ने बाटो नजिकै देखिन्छ । बीचको त्रिशूली कट्नै पर्‍यो,’ उनले भने, ‘२०३२ सालबाटै घिरिङ प्रयोग गथ्र्यौं । २०६० मा बल्ल तारपुल बन्यो ।’

घिरिङको प्रयोगबाट आउजाउ गर्दा चार जनाको ज्यान गएको र केही घाइते भएको स्थानीयले बताए । ‘२०५२ सालतिर त्रिशूली वारपार गर्ने क्रममा घिरिङबाट खसेर घाइते भएँ,’ स्थानीय टेकबहादुर लम्सालले भने, ‘कोर्के लच्किएर खसें । बगरको बालुवामा बजारिएकाले बाँचेको हुँ ।’

भूकम्पले भत्काएका घर बनाउनका लागि निर्माण सामग्री र दैनिक उपभोग्य सामान पनि तारपुलबाटै ओसारिन्छ ।

तारपुल हटाउन झोलुंगे पुल निर्माण पनि सुरु भएको छ तर ठेकेदारको ढिलासुस्तीले काम अलपत्र परेको स्थानीय बताउँछन् । ठेउवाटार र कुरिनटार जोड्ने झोलुंगे पुल २०७४ असोज १५ मा निर्माण सम्पन्न गर्ने गरी नयाँ बाटो मना कन्स्ट्रक्सन जेभीले ठेक्का लिएको थियो ।

१ करोड ३६ लाख लागतमा १ सय ६५ मिटर लामो पुल निर्माण गर्न २०७३ मंसिर २६ मा ठेक्का सम्झौता भए पनि अहिलेसम्म जग खन्नेबाहेक काम अघि बढेको छैन । ‘सम्पन्न गर्ने अवधि पनि सकियो ठेउवाटारतर्फको जिपको काम भएको छ,’ पुल निर्माण उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष रविन लम्सालले भने, ‘अरू काम अलपत्र छाडेर ठेकेदार सम्पर्कविहीन छन् ।’ एक वर्षयता ठेकेदारले काम गर्ने मान्छे नै नपठाएको उनले बताए । ‘कि बनाउनुपर्‍यो कि सक्दिन भनेर हात झिक्नुपर्‍यो । हामी सधैं झुन्डिएर कति हिँड्नु,’ ठेउवाटारका रणबहादुर रानाले भने ।

डेढ किमि पर चितवनतर्फको गौंडा र ठेउवाटार जोड्ने पुल बनेपछि केही वर्ष यहाँका स्थानीयले सोही पुल भएर आउजाउ गरेका थिए । ‘तीन/चार वर्ष त घिरिङ, तारपुल केही पनि चलेन,’ समिति अध्यक्ष लम्सालले भने, ‘यहीँ मुनिको झोलुंगे पुल बनाउने ठेकेदारले नयाँ डोरी किनेर हालिदिए । बाटो छोटो पनि पर्‍यो, गाउँले तारपुलबाटै आउजाउ गर्न थाले ।’

झोलुंगे पुल बनाउने ठेकेदार कम्पनीले पुलको जग खन्ने काम गरेका कामदारलाई झन्डै दुई लाख रुपैयाँ ज्यालासमेत नदिएको स्थानीयको गुनासो छ । ‘हामी उपभोक्ता समितिले नै पैसा खोजेर कामदारलाई दिएका छौं, ठेकेदार यहाँ मुख नै देखाउँदैनन्,’ उपभोक्ता समिति सदस्य नैनबहादुर गुरुङले भने ।

ठेकेदारको ढिलासुस्तीले उक्त पुल समयमै निर्माण सम्पन्न हुन नसकेको सस्पेन्सन ब्रिज डिभिजन कार्यालयका इन्जिनियर हुमकान्त मिश्रले बताए । ‘हामीले ताकेता गरिरहेका छौं तर काम गर्दैनन्,’ उनले भने, ‘कारबाही प्रक्रिया अघि बढेको छ ।’

प्रकाशित : भाद्र ९, २०७५ ०७:३६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT