अन्तत: पछि हटे कालीमाटी तरकारी बजारका व्यवसायी, बन्द हडताल नगर्ने प्रतिबद्धता

संघर्ष समिति विघटन
राजु चौधरी

काठमाडौँ — तरकारी फलफूल थोक बजार व्यावसायिक संस्थाका महासचिव रामकृष्ण रिमालले उद्योग वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयलाई पत्र लेख्दै संषर्घका सबै कार्यक्रमहरु अन्त गरेको जनाएका छन् । अनुगमन कार्यमा सहयोग गरी बजारलाई व्यवस्थित रुपमा सञ्चालन गर्ने समेत विज्ञप्तिमा उल्लेख छ ।

‘गत सोमबार कालिमाटी तरकारी बजारमा उत्पन्न भएको घटनाप्रति दु:ख व्यक्ति गर्दै आगामी दिनहरुमा कुनै प्रकारका बन्द, हडताल नगर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दर्छौं,’ संस्थाका महासचिव रिमालले मन्त्रालयलाई लेखेको पत्रमा भनिएको छ, ‘अनुगमनमा सहयोग गरी बजारलाई व्यवस्थित रुपमा सञ्चालन गर्ने प्रतिबद्धता गर्दर्छौं ।’

Yamaha

मन्त्रालयअन्तर्गत रहेको वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्ता सरक्षण विभागले सोमबार अनुगमन गर्दा व्यवसायीहरुले विरोध गरेका थिए । व्यवसायीहरुले बिल बिना कारोबार, तरकारी उपभोक्तालाई चर्को मूल्यमा बिक्री गरेको पाइएपछि दुई गाडी नियन्त्रणमा दिएको थियो । त्यसपश्चात् व्यवसायीहरुले विवाद गरेका थिए । विवाद बढेपछि व्यापारीले अनुगमन टोलीलाई केहीबेर नियन्त्रणमा लिएर छाडेका थिए । टोलीलाई छुटाउन त्यहाँ प्रहरी परिचालन गरिएको थियो । तरकारी बोकेको दुई गाडी प्रहरीलाई बुझाएको बिरोधमा व्यवसायीले अनुगमन टोलीलाई घेराउगरी बाहिर निस्किन दिएको थिएन ।

अनुगमनमा अवरोध गरेको भन्दै प्रहरीले संस्थाका अध्यक्ष तथा नेपाल फलफूल तथा तरकारी व्यवसायी महासंघका महासचिव भरत खतिवडालाई पक्राउ गरेको थियो । त्यसको विरोधमा व्यापारीहरुले मंगलबार तरकारी बिक्री बन्द गरेका थिए । उनीहरुले किसानबाट तरकारी समेत खरिद गरेनन् ।

अत्यावश्यक बस्तु मानिने तरकारी बिक्री बन्द हुँदा सबै क्षेत्रमा विरोध भएको थियो । त्यसलगतै महासंघका अध्यक्ष खोमप्रसाद घिमिरेले विरोधका कार्यक्रम यथावत् रहे पनि बुधबारदेखि तरकारी बिक्री बितरणमा अवरोध नगर्ने बताएका थिए ।
किसान र उपभोक्तालाई ठगी गर्ने कालिमाटी तरकारी बजारको बिचौलीयाबिरुद्द कडा रुपमा प्रस्तुत भएपछि व्यवसायीले आन्दोलनका सम्पूर्ण कार्यक्रमहरु फिर्ता लिएका हुन् । आपूर्ति मन्त्री मात्रिका यादवले बिचौलियका स्टल खारेज गरेर उत्पादकलाई दिने बताएका थिए ।

प्रकाशित : भाद्र ९, २०७५ २१:५३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

तरकारीमा सिन्डिकेट: होलसेल मूल्य नै फरक

‘मूल्य बढाउने–घटाउने सबै बिचौलियाको हातमा हुन्छ, कालिमाटी र धादिङमा छुट्टाछुट्टै दलाल बस्छन् । मूल्य कति निर्धारण गर्ने तिनै बिचौलियाले निर्णय गर्छन्’
राजु चौधरी

काठमाडौँ — तरकारीको मूल्य होलसेलमै ठाउँपिच्छे फरक भेटिएको छ । तरकारी उत्पादन र उपत्यका भित्रिने स्रोत एउटै भए पनि फरक–फरक मूल्य राखेर बेच्ने गरिएको छ ।

धादिङ, चितवन, मकवानपुर, काभ्रेलगायत जिल्लाबाट भित्रिने तरकारी कालिमाटी, बल्खु, मनोहरा, चाबहिल, टुकुचा र बालाजु होलसेलबाट अन्य क्षेत्रमा बिक्री हुन्छ । होलसेलमा मूल्य फरक हुँदा खुद्रा व्यवसायीले पनि त्यसैअनुसार असुल्दै आएका छन् ।


कालिमाटी बजारमा बिहीबार प्रतिढक (५ किलो) ४ सय रुपैयाँमा बिक्री भएको काउली बल्खु, मनोहरा र बालाजुमा ४ सय ५० तथा टुकुचामा ५ सय रुपैयाँमा बेचियो । कालिमाटीमा २ सय रुपैयाँ ढक बिक्री भएको भिन्डी बल्खु र मनोहरामा २ सय ५०, टुकुचामा ३ सय र बालाजुमा ४ सय ५० रुपैयाँमा बेचियो । व्यवसायीका अनुसार यो मूल्य दिउँसो १२ बजेपछिको हो । बिहान यसभन्दा प्रतिढक ५० रुपैयाँ महँगो थियो ।


वाणिज्य आपूर्ति तथा उपभोक्ता संरक्षण विभागले कालिमाटी तरकारी बजार अनुगमन गरे पनि उपत्यकाका अन्य तरकारीका होलसेल बजार अनुगमन गरेको छैन । ‘होलसेल बजार धेरै भए पनि सीमितमा मात्रै अनुगमन भएको छ,’ विभागका पूर्वमहानिर्देशक कुमार दाहालले भने, ‘गत वर्ष पनि मूल्य विश्लेषण गरेर दिएको हो तर अहिलेसम्म कार्यान्वयन भएको छैन ।’ एउटा क्षेत्रमा मात्रै अनुगमन गर्दा अन्यमा बिचौलियालाई फाइदा हुने उनी बताउँछन् । अनुगमनपछि कालिमाटी तरकारी बजारको मूल्यमा न्यून सुधार देखिए पनि अन्य तरकारी बजारमा भने बढेको छ ।


‘प्रभावकारी अनुगमन र कारबाही प्रक्रिया तत्काल अगाडि नबढदा फरकफरक मूल्यमा बिक्री भएको देखिन्छ । होससेलमै फरक मूल्य हुँदा खुद्रामा उपभोक्ता थप ठगिँदै आएका छन्,’ उपभोक्ता अधिकार अनुसन्धान मञ्चका अध्यक्ष माधव तिमिल्सिनाले भने । मूल्य विश्लेषण र नियमन गर्ने पद्धति कमजोर हुँदा मनोमानी भइरहेको उनले दाबी गरे ।


कृषि उत्पादन र कृषि क्षेत्रको नियामक निकाय कृषि मन्त्रालय र विभाग हुन् । तर, यी निकायले प्रभावकारी रूपमा अनुगमन र नियन्त्रण गर्न सकेका छैनन् । मूल्यका सन्दर्भमा उद्योग वाणिज्य मन्त्रालयअन्तर्गतको वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्ता संरक्षण विभागले पनि हेर्छ । विभागका महानिर्देशक योगेन्द्र गौचन प्रतिवेदन आएपछि तत्काल अनुगमन सुरु गर्ने बताउँछन् । ‘अर्को सातासम्म प्रतिवेदन तयार हुन्छ,’ उनले भने, ‘त्यसपछि अन्य क्षेत्रमा पनि अनुगमन हुन्छ ।’


विभागले गत सोमबार कालिमाटीमा अनुगमन गर्दा व्यवसायीहरूले बिलबिना कारोबार गरिरहेको फेला परेको थियो । किसानबाट सस्तोमा खरिद गरिएको तरकारी उपभोक्तालाई चर्को मूल्यमा बिक्री गरेको पाइएको थियो । मन्त्रालय स्रोतका अनुसार कालिमाटीमा अनुगमनपछि टोली मंगलबार बल्खुलगायत तरकारी बजार पनि जाने तयारी थियो ।

त्यसका लागि प्रजिअ कार्यालयलाई प्रहरी पठाइदिन आग्रहसमेत गरिएको थियो । तर, उद्योग वाणिज्य तथा आपूर्तिमन्त्री मातृका यादवको निर्देशनमा टोली रोकियो । विभागले प्रतिवेदन निर्माणको बहानामा अनुगमन रोक्नु गलत भएको उपभोक्ता अधिकारकर्मी बताउँछन् । ‘अनुगमन नियमित प्रक्रिया हो । प्रतिवेदनकै नाममा अन्य तरकारी बजारमा अनुगमन रोक्न गलत हो,’ मञ्च अध्यक्ष तिमिल्सिनाले भने ।


उत्पादक, स्थानीय मध्यस्थकर्ता, ठूला थोक बिक्रेता, साना थोक बिक्रेता र खुद्रा बिक्रेता गरी पाँच तहमा मूल्य निर्धारण हुने गरेको छ । तर, मध्यस्थकर्तापछि बढ्ने मूल्य किसानले पाउँदैनन् । विभाग महानिर्देशक गौचनले प्रतिवेदनमा तह निर्धारण गर्न सिफारिस गरिने बताए ।


पूर्वमहानिर्देशक दाहालका अनुसार कृषि मन्त्रालय र आपूर्ति विभागले किसान र उपभोक्ताको पक्षमा काम गर्न सकेका छैनन् । ‘बिचौलिया/सिन्डिकेटधारी धेरै छन् तर किसानलाई संरक्षण गर्न सकिएको छैन,’ उनले भने, ‘कृषि मन्त्रालयले उत्पादन क्षेत्र घोषणा गरे पनि सहुलियत/सुविधा दिएन । भण्डारण बनाएको छैन, संकलन केन्द्र छैन ।’ दाहालका अनुसार मूल्य बढाउने–घटाउने सबै बिचौलियाको हातमा हुन्छ । ‘कालिमाटी र धादिङमा छुट्टाछुट्टै दलाल बस्छन् ।

मूल्य कति निर्धारण गर्ने तिनै बिचौलियाले निर्णय गर्छन्,’ उनले भने । दाहालका अनुसार बिलबिजक दोस्रो समस्या हो । सरकारले सञ्चालन गर्दै आएको सहकारीले पनि बिलबिजक जारी गरेका छैनन् । मूल्य नियन्त्रणका लागि सरकारले चिस्यान भ्यान (कोल्ड स्टोर) ट्रक सञ्चालन गरी त्यसैबाट बिक्रीवितरण गर्नुपर्ने दाहालको सुझाव छ । ‘सरकारले तरकारी ढुवानी गर्ने हो भने यसको भाउ प्रतिकिलो २० रुपैयाँभन्दा महँगो पर्दैन,’ उनले भने ।


वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयका प्रवक्ता नवराज ढकाल अनुगमन नियमित हुने दाबी गर्छन् । उनले भने, ‘कानुनी प्रक्रिया मिलाउँदै छौं । चाडबाड पनि नजिकिएकाले बजार अनुगमन बढ्छ, नियमित हुन्छ ।’

प्रकाशित : भाद्र ९, २०७५ ०७:२४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT