अधुरा दुई अनुसन्धान

पूर्वराजदूत झाको हत्या र सांसद पाललाई बन्दुक देखाइएको घटनामा प्रहरी अनुसन्धान लम्बिएको लम्बियै
जनकराज सापकोटा

काठमाडौँ — प्रहरी अनुसन्धान नटुंगिँदा फ्रान्सका लागि नेपालका पूर्वराजदूत केशवराज झाको हत्या प्रकरण रहस्यमै छ । ८० वर्षीय झाको भदौ ४ मा थापाथलीस्थित आफ्नै निवासमा चक्कु प्रहार गरी हत्या भएको थियो ।

त्यसलगत्तै महानगरीय प्रहरी अपराध महाशाखाले अनुसन्धान थालेको थियो । घटनाको दुई साता हुनै लाग्दा पनि प्रहरी झा हत्याको कारणबारे निष्कर्षमा पुग्न सकेको छैन ।

महाशाखाले झाको घरमा काम गर्ने माली, भान्से र सुरक्षागार्डलाई पक्राउ गरेर अनुसन्धान गरे पनि उनीहरूबाट घटनाबारे ठोस सूचना पाउन सकेको छैन । महाशाखाका एक अनुसन्धान अधिकारीले घटना थप रहस्यमयी बन्दै गएको र कारणबारे प्रहरीले अझै ठोस सबुत फेला पार्न नसकेको बताए ।

Yamaha

महाशाखाले घटनास्थलबाट बरामद चक्कुबाट फिंगरप्रिन्ट प्राप्त गर्न सकिने र त्यसैका आधारमा केही निष्कर्षमा पुग्न सकिने आशा गरेको थियो । उक्त चक्कु जाँचका लागि नेपाल प्रहरीको फरेन्सिक ल्याबमा पठाइएको छ । घटनास्थलबाहिर दुईवटा पन्जा फेला पारेपछि भने प्रहरी झस्किएको थियो । एक अनुसन्धान अधिकारीका अनुसार अपराधीले पन्जा लगाएर चक्कु प्रहार गरेको हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ । त्यस्तो भए चक्कुमा फिंगरप्रिन्ट भेटिँदैन ।

प्रहरीका अनुसार माली र सुरक्षागार्डमाथि प्रारम्भिक शंका गरिए पनि उनीहरूको भूमिका प्रस्ट भइसकेको छैन । अपराधको उद्देश्य खुट्याउन नसकिएकाले पनि अपराधी पहिचानमा अप्ठ्यारो भइरहेको महाशाखाको दाबी छ । प्रहरीले पक्राउ गरिएका तीनजनाबाहेक अन्य केही व्यक्तिसँगसमेत बयान लिए पनि नयाँ थप आधार फेला पारिसकेको छैन ।

महाशाखाले झा परिवारले घटनाको केही समयअघि बुढानीलकण्ठ क्षेत्रमा रहेको जग्गा बेचेको सूचना पाएपछि पैसाका कारण घटना भएको हो कि भनेर जान्ने प्रयास गरेको थियो । एक अनुसन्धान अधिकारीका अनुसार उक्त जग्गा बेचेको रकम र हत्या जोड्न मिल्ने आधार नभेटिएपछि त्यतातिर अनुसन्धान सोझिएन ।

पछिल्ला केही दिनयता उक्त घटनाको अनुसन्धानमा संलग्न अधिकारीहरू नै बिमस्टेक सम्मेलनको सुरक्षा र व्यवस्थापनमा खटिएकाले अनुसन्धान प्रभावित बनेको छ । कान्तिपुरसँगको कुराकानीका एक अधिकारीले आफू तीन–चार दिनयता बिमस्टेक सुरक्षामा खटिएका कारण अनुसन्धान कहाँ पुग्यो र के हुँदै छ भन्ने थाहा नभएको बताए ।

महाशाखाले घटनास्थल कभरेजमा सीसीटीभी छ कि भनेरसमेत अध्ययन गरेको थियो । तर अनुसन्धानलाई सहयोग पुग्ने खालको सीसीटीभी फुटेज प्राप्त गर्न सकेको छैन । एक प्रहरी अधिकारीले भने, ‘भेटिएका सीसीटीभी फुटेज पनि घर क्षेत्रभन्दा बाहिरको छ । रातिको फुटेज राम्रो त छैन नै, त्यसबाट केही सुुराक मिल्न सकेन ।’

प्रहरीले गम्भीरताका साथ गरेको भनिए पनि निष्कर्षमा पुग्न नसकेको अर्को अनुसन्धान हो– नेकपाकी सांसद निरु पाललाई बन्दुक देखाएर लुटिएको भनिएको घटना । साउन १५ गते राति ८ बजे बानेश्वरस्थित निवासबाट दूध किन्न निस्केका बेला पाललाई अज्ञात बन्दुकधारीले पेस्तोल देखाएर धम्काएको र मोबाइल लुटेको घटना सार्वजनिक भएको थियो । त्यसबेला प्रधानन्यायाधीशमा सिफारिस दीपकराज जोशीबारे संसदीय सुनवाइ समितिमा छलफल चलिरहेको थियो ।

छलफल चलिरहेकै बेला समितिकी सदस्यलाई बन्दुक देखाइएको भन्दै प्रहरी प्रधान कार्यालयले समितिका सबै सदस्यको सुरक्षामा प्रहरी खटायो । घटनाको भोलिपल्टै तत्कालीन प्रहरी परिसर काठमाडौंका प्रमुख एसएसपी विश्वराज पोख्रेल पालको घर पुगेका थिए ।

प्रहरी परिसर काठमाडौंले घटनाको अनुसन्धानमा ८० जना सादा पोसाकका प्रहरी खटिएको थियो । प्रहरीले भोलिपल्टै बानेश्वर क्षेत्रबाट ७५ जनालाई नियन्त्रणमा लिएर अनुसन्धान गरेको थियो । एक साताभित्रै परिसरका एसपी रामदत्त जोशीको नेतृत्वमा घटनाबारे विस्तृत छानबिन गर्न समिति गठन गरियो ।

समितिका प्रमुख एसपी जोशीले उक्त घटनाबारे अनुसन्धान भइरहेको बताए । तर अनुसन्धान कहाँ पुग्यो र के प्रगति भयो भन्नेबारे उनले बताउन चाहेनन् । उनले यत्ति भने, ‘अनुसन्धान जारी छ । निष्कर्षमा पुगेको छैन ।’

अनुसन्धान अधिकारीका अनुसार घटनाबारे सांसद पालले दिएको बयान र प्रहरी अनुसन्धानबाट फेला परेका तथ्यहरू बाझिएका छन् । प्रहरीले उनको स्विच अफ रहेको भनिएको मोबाइलको लोकेसनसमेत नेपाल टेलिकमबाट झिकाएर हेरेको थियो । ‘मोबाइल लोकेसनको विवरण र सांसद पालले भनेको घटना विवरणबीच केही तारतम्य मिलेको देखिँदैन,’ ती प्रहरी अधिकारीले भने ।

परिसरका अर्का अधिकारी घटनाबारे निष्कर्षमा पुगे पनि यथार्थ सार्वजनिक गर्न प्रहरी हिचकिचाइरहेको बताउँछन् । हाइप्रोफाइल व्यक्तिको केस भएकाले प्रहरीलाई अनुसन्धानबारे बोल्ने कि नबोल्ने भन्ने अप्ठ्यारो परिरहेको उनी बताउँछन् ।

सांसद पाल भने घटनाबारे प्रहरी निष्कर्षमा नपुगेकाले आफूलाई अप्ठ्यारो भइरहेको बताउँछिन् । ‘मैले बारम्बार प्रहरीलाई अनुसन्धान कहाँ पुग्यो भनेर सोधिरहेको छु,’ उनले भनिन्, ‘तर जहिले पनि अनुसन्धान चल्दै छ मात्रै भन्छन्, कहाँ पुग्यो भन्दैनन् ।’ पालले अनुसन्धान नटुंगिएको बारे आफूले गृहमन्त्री र गृह सचिवसँग पनि कुराकानी गरिरहेको बताइन् । उनले भनिन्, ‘अहिले पनि त्यो बाटो हिँड्दा डर लाग्छ, प्रहरीले अनुसन्धान नटुंग्याउँदा लाचार भइयो ।’

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १६, २०७५ ०७:२९
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

उज्यालोतिर बझाङ

वसन्तप्रताप सिंह

बझाङ — ‘दैनिक १५/२० लिटर डिजेल खर्च गरी जेनेरेटर चलाउनुपर्दा साह्रै समस्या भयो,’ लामो समयसम्म विद्युत् अवरुद्ध भएपछिको कठिनाइबारे सुनाउँदै बझाङका प्रमुख जिल्ला अधिकारी प्रेमसिंह कुँवरले भने, ‘काम बन्द गर्नु भएन, हामी त जेनतेन चलाइरहेका छौं । सर्वसाधारणले दु:ख पाए ।’

कालंगा जलविद्युत् आयोजनामा निर्माण गरिएको सुरुङ । तस्बिर : वसन्तप्रताप

उनले भनेजस्तै बझाङ ४ महिनायता अँध्यारोमा छ । पहिरोको कारण तत्काललाई समस्या देखिए पनि जिल्लामा २ वर्षभित्रै करिब ८० मेघावाट बिजुली उत्पादन हुँदै छ ।

सडक निर्माणका क्रममा करिब ४ हजार उपभोक्ता रहेको आयोजनाको नहर माथिबाट सुर्मा गाउँपालिकाले डोजर चलाएपछि ठाउँठाउँमा खसेको पहिरोले जेठदेखि भने पटकपटक विद्युत् सेवा अवरुद्ध हुँदै आएको छ ।

०४९ सालमा जापान सरकारको सहयोगमा निर्माण गरिएको आयोजनाको २ वर्षअघि दातृ निकाय जापान सहयोग नियोग (जाइका) ले मर्मत गरेको थियो । २ सय किलोवाट क्षमताको विद्युत् मर्मतका लागि भनेर ८८ करोड रुपैयाँ खर्च गरिएको थियो ।

विद्युत् अवरुद्ध भएपछि यहाँको व्यापार व्यवसायलगायत कार्यालय र घरायसी कामसमेत प्रभावित भएका छन् । जनजीवन प्रभावित भएको छ । लामो समय विद्युत् अवरुद्ध हुँदा मोबाइल चार्ज गर्न पनि समस्या भएको छ । सबैभन्दा धेरै प्रभाव सरकारी तथा गैरसरकारी कार्यालय, होटल, मासु पसल र दुग्ध व्यवसायमा परेको छ ।

विद्युत् नहुँदा भण्डारणमा समस्या भएकाले अधिकांश मासु पसल बन्द भएका छन् । दूधजन्य पदार्थ पनि भण्डारण गर्न समस्या हुँदा खेर गइरहेको व्यवसायीहरूको भनाइ छ । ४ महिनाको अवधिमा करिब २६ दिन दिनको ४/५ घण्टा मात्र यहाँका स्थानीयले बिजुली देख्न पाएका थिए ।

पटकपटक विद्युत् अवरुद्ध हुँदा सरकारको ध्यानाकर्षण गराउन भन्दै जिल्लाका सांसद, पूर्वमन्त्री र पूर्वसभासदले विद्युत् प्राधिकरणमा ज्ञापनपत्रसमेत बुझाएका थिए । यस्तै सर्वसाधारणले प्राधिकरणको क्षेत्रीय कार्यालय अत्तरियामा धर्नासमेत दिएका थिए ।

लामो समयदेखि विद्युत् अभाव खेप्दै आएका जिल्लावासीलाई केही महिनाभित्रै निर्माण हुने भनिएको जेउडेगाड लघु जलविद्युत् आयोजनाले राहत दिने भएको हो । सन् २०१६ मा सुरु भएको १ मेगावाट क्षमताको यो आयोजनाको काम दसैंसम्म पूरा हुने निर्माण कम्पनीको दाबी छ । ‘जेउडेगाड सञ्चालनमा आएपछि बझाङमा विद्युत् समस्या सधैंका लागि समाधान हुनेछ,’ आयोजना निर्माणकर्ता कालंगा हाइड्रो प्रालिका सञ्चालक वीरेन्द्र मल्ल भन्छन्, ‘विद्युत्को दु:ख अब २ महिना मात्र हो ।’ अहिले २ सय किलोवाटले धानिरहेकामा १ मेगावाट उत्पादन पर्याप्त हुने उनको भनाइ छ ।

२ वर्षभित्रै ८० मेगावाट
मल्लले भने जस्तै जिल्लाको उज्यालो भविष्यको कल्पना गर्ने आधार भने प्रशस्त छन् । काम सुरु भइसकेका र सम्भाव्यता अध्ययन भइरहेका आयोजनाहरूको काम समयमै सम्पन्न भए बझाङ प्रदेश ७ कै सबैभन्दा बढी विद्युत् उत्पादन गर्ने जिल्लाका रूपमा दरिने सम्भावना पनि छ । नेपालकै सबैभन्दा ठूलो जलाशययुक्त आयोजना पश्चिम सेतीको केही हिस्सा बझाङमा पर्छ ।

यसको सुरु निर्माणाधीन कालंगागाड जलविद्युत् आयोजनाबाट हुनेछ । सन् २०१६ मा निर्माण सुरु भएर २०२० मा विद्युत् उत्पादन गर्ने लक्ष्य लिएको आयोजनाको काम ५० प्रतिशतभन्दा बढी सम्पन्न भइसकेको छ । सुरुवाती अनुमान ६५ मेगावाट रहेको यस आयोजनाबाट ८० मेगावाट विद्युत् उत्पादन हुने निर्माणकर्ताको दाबी छ ।

अलगअलग ३ खोलामा विद्युत् उत्पादन गरी एकै ठाउँबाट वितरण गर्ने गरी निर्माण थालिएको कालंगागाडको काम आधाभन्दा बढी सम्पन्न हुन लागेको छ । कुल ३ किमि सुरुङ मार्ग निर्माण गर्नुपर्ने कालंगामा १ किमि बढी सुरुङको काम सकिएको, डयामसाइट र बक्स कल्भर्टको काम पनि आधा सकिएको साइट इन्चार्ज सन्तोष मल्लले बताए ।

यस्तै, ३८.४६ मेगावाट विद्युत् उत्पादन हुने सानीगाडको काम पनि ४० प्रतिशतको हाराहारीमा सम्पन्न भएको उनले बताए । उता १० मेगावाट विद्युत् उत्पादन हुने अपर कालंगाको काम पनि २० प्रतिशत सम्पन्न भएको र ३ वटै ठाउँमा युद्धस्तरमा काम भइरहेको उनले बताए ।

०६५ देखि सम्भाव्यता अध्ययन थालिएको यस आयोजना निर्माणका लागि ३ बैंकसँग ऋण लगानी सम्झौता भएपछि गत वर्षबाट निर्माण सुरु गरिएको थियो । सन् २०२० अर्थात् ०७७ असोजसम्म विद्युत् उत्पादन गर्ने लक्ष्य छ । आयोजनाले निर्माणका लागि आवश्यक २ सय रोपनी जग्गा खरिद गरिएको छ ।

१३ अर्ब लागत अनुमान गरिएको आयोजना ५६ प्रतिशत बैंकको र २५ प्रतिशत व्यवसायीको लगानी छ । आयोजनाको १० प्रतिशत सेयर स्थानीयलाई वितरण गरिनेछ । अहिले
सुरुङ खन्ने काम तीव्र पारिएको छ । ३ आयोजनामध्ये कालंगा हाइड्रोमा ३ दशमलव ८ किमि, अपर कालंगामा ८ दशमलव २ किमि र सानीगाडमा २ दशमलव १ किमि गरी १५ किमि सुरुङ बनाउने आयोजनाका वीरेन्द्र मल्ल बताउँछन् ।

ऊर्जामा ठूलो फड्को
सुनिगाड खोलाबाट २०८० सम्म उत्पादन गर्ने गरी २५ मेगावाटको अर्काे योजना पनि निर्मार्णाधीन छ । तल्लो सुनिगाडबाट १७ मेगावाट र उपल्लो सुनिगाडबाट ८ मेगावाट विद्युत् उत्पादन गर्ने लक्ष्यसहित आयोजनाको काम गत वर्षबाट सुरु भएको हो ।

ओमेगा इनर्जी डेभलपर प्रालिले निर्माण गर्ने आयोजनास्थलसम्म पहुँच सडक निर्माण काम आधाभन्दा बढी सकिसकेको छ । करिब ३ अर्ब लागतमा निर्माण हुने आयोजनामा जग्गा अधिकरणलगायत काम थालिएको ओमेगा इनर्जीका लोकजंग कुँवरले बताए ।

यसपछिको अर्काे आशा तल्कोट गाउँपालिकामा प्राधिकरण आफैंले निर्माण गर्न लागेको २ सय १० मेगावाटको चैनपुर–सेती विद्युत् आयोजना हो । यसको सम्भाव्यता अध्ययन पूरा भई निर्माणको काम सुरु हुने चरणमा छ ।

यसको निर्माणपछि देश ऊर्जा क्षेत्रमा ठूलो फडको मार्ने प्राधिकरणका अधिकारीहरूको भनाइ छ । यस्तै सेती नदीमै १ सय ६५ मेगावाट क्षमताको सेती खोला जलविद्युत् आयोजना निर्माणको तयारीमा चिलिमे हाइड्रो पावर छ । यो पनि यसै वष सुरु हुन सक्ने बताइएको भनाइ छ ।

साइपाल गाउँपालिकामा निर्माण हुने अपर सेती १ सय ४० मेगावाटको आयोजनाको लाइसेन्सका लागि निजी क्षेत्रकै समृद्धि हाइड्रो पावर कम्पनीले प्रक्रिया अघि बढाएको छ । यी सबै आयोजनाको काम १० वर्षभित्र सम्पन्न भइसक्ने सम्बन्धित निर्माण कम्पनीहरूको दाबी छ । ‘अबको १० वर्षमा नेपालको ऊर्जा क्षेत्रमा बझाङले ठूलो योगदान गर्नेछ,’ कालंगा हाइड्रोका संस्थापक मल्ल भन्छन्, ‘ठूला आयोजना निर्माण भएपछि यहाँ औद्योगिक क्षेत्रमा पनि नसोचेकै परिवर्तन हुनेवाला छ ।’

१३२ केभी लाइन आवश्यक
प्राधिरणले अहिले राष्ट्रिय प्रसारण लाइन बझाङमा पुर्‍याउन ३३ केभीको प्रसारण लाइन निर्माण गरिरहेको छ । सबस्टेसन निर्माणको ठेक्का भई काम सुरु भइसकेको र यसको लाइन विस्तार कार्य अन्तिम चरणमा पुगेको बताइएको छ ।

जिल्लामा नयाँ बन्दै गरेका ठूला क्षमताका आयोजनाहरू छिटै सञ्चालनमा आउने भएकाले ३३ केभी प्रसारण लाइन अपुग हुने निर्माण कम्पनीहरूले बताएका छन् । सरकारले जिल्लामा उत्पादित विद्युत् राष्ट्रिय प्रसारण लाइनसम्म लैजान आवश्यक १ सय ३२ केभी क्षमताको प्रसारणलाई समयमै निर्माण गर्न नसके जिल्लामा उत्पादित विद्युत् खेर जाने सम्भावना रहेको उनीहरूको भनाइ छ ।

‘अहिले निर्माण भएको ३३ केभी लाइनले १० मेगावाट मात्र विद्युत् वहन क्षमता राख्छ,’ सुनिगाड हाइड्रो निर्माण गरिरहेको ओमेगा इनर्जीका कुँवरले भने, ‘१३२ केभी प्रसारण लाइन नबने उत्पादित विद्युत् खेर जाने अवस्था हुन्छ ।’ उनले अबको ५ वर्षभित्र विभिन्न आयोजनाभित्र १ सय ३० मेगावाट विद्युत् उत्पादन भइसक्ने र त्यो बेलासम्म लाइन नबने विद्युत् वितरणमा समस्या देखिने बताए ।

प्रकाशित : भाद्र १६, २०७५ ०७:२९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT