एम्बुलेन्स चालकलाई जामले सास्ती

शिल्पा कर्ण

काठमाडौँ — केहि दिनअघि आफन्तलाई अचानक बिसञ्चो भएपछि जनकपुरका पवन कर्णले स्थानीय अस्पतालमा पुर्‍याए । तर चिकित्सकले तत्काल सामान्य उपचारपछि काठमाडौं रिफर गरिदिए । बिहान ६ बजे जनकपुरबाट हिँडेका उनी काठमाडौं पुग्दा २ बजिरहेको थियो । सामान्यता अन्य गाडीले पुर्‍याउने समय नै लाग्यो उपत्यका पुग्न । 

‘बनेपादेखि नै एम्बुलेन्सले साइरन बजाउन थालेपनि जामले निकै ढिला भयो,’ उनले भने, ‘दुई ठाउँको ट्राफिक जाममा प्रहरीले सहयोग गर्‍यो । कोटेश्वरमा घन्टाभर जाम पर्‍यो । शनिबार दिउँसो उनका आफन्तलाई अस्पताल पुर्‍याइसक्दा मुत्यु भइसकेको चिकित्सकले घोषणा गरे । जाम नभएको भए ज्यान बचाउन सकिन्थ्यो कि भन्ने लाग्छ उनलाई । कति ठाउँमा साइरन बजाइरहेको एम्बुलेन्सलाई समेत अन्य गाडीले ठाउँ नदिएको उनले बताए ।

Yamaha

उमेरले ५० छुन लागेका भरत बहादुर राउतले २५ वर्ष भन्दा बढी भइसक्यो उपत्यकामा एम्बुलेन्स चलाउन थालेको । हाल नर्भिक अस्पताल थापाथलीमा कार्यरत उनले ५ वर्ष अघिको घटना सम्झिए, ‘बानेश्वरमा एक जना सँधैजसो यहि अस्पताल आइरहने वृद्ध थिए । उनकोबाट फोन आएपछि एम्बुलेन्स लिएर गएँ । जामले गर्दा त्यहाँ पुग्नै नपाइ उनले ज्यान गुमाए ।’ साँघुरो बाटो भनेर सानो एम्बुलेन्स लिइर गएका थिए उनी । तर अस्पताल पुर्‍याउन नपाइ मृत्यु भयो ।

यस्ता कयौं घटना उनको सम्झनामा छन् । जहाँ बिरामीलाई ल्याउन जाँदासम्म मृत्यु भइसकेको हुन्छ । कति अवस्थामा त अस्पताल ल्याउँदा बिरामीको ज्यान गइसकेको थाहा हुन्छ । उनको अनुभवमा उनले काम गर्दा २०५० सालतिर सडक निकै फराकिलो महसुस हुन्थ्यो । दशकजति बिरामीलाई अस्पताल ल्याउन उनलाई गाह्रो हुन्न्थ्यो । जिम्मेवारी पुरा गर्न अवरोध आएको उनलाई महसुस भयो २०६० सालपछिका दिनमा ।

‘सडकभरी सवारी नै सवारी देखिन्छन् । एम्बुलेन्स ओझेलमा पर्छ, बाटो पाउनै मुस्किल,’ उनले अनुभव सुनाए, ‘अहिलेका दिनमा ट्राफिक प्रहरीले चाहेर पनि सहयोग गर्न सक्ने अवस्था छैन ।’ साँघुरो ठाउँमा समेत दुईपांग्रेले ओगट्न थालेका छन् अचेल । अहिले निकै छोटो दुरी पनि जामले निकै समयलाग्ने बनाइदिएका छन् ।

उपत्यकामै एम्बुलेन्स चलाउने गर्छन् नवराज तामाङ । उनले एम्बुलेन्स चलाउन थालेको वर्ष दिन पनि पुगेको छैन । प्रसूती गृहमा उनले चलाउने एम्बुलेन्समा गर्भवती महिला, भर्खरै शल्यक्रिया गरिएका सुत्केरी हुन्छन् वा नवजात शिशू । बच्चा रोइरहेको र आफन्त आत्तिरहेका आवाज उनका लागि अब नौला रहेनन् । उनलाई पनि कहिले अस्पताल पुर्‍याइदिउँ हुन्छ, तर जामले धेरै अवस्थामा गाह्रो बनाउँछ । उनलाई कठिन यसकारण पनि छ कि गर्भवती महिला बोकेको एम्बुलेन्सलाई खाल्डाखुल्डीबाट जोगाउँदै चलाउनुपर्ने हुन्छ ।

उनीसँग त्यस्तो चित्त दुखेको अनुभव त छैन । तर एकपल्ट पछाडि बिरामी बोकेर उनी घन्टाभर जाममा परेका थिए । त्यस अवस्थामा न साइनले काम गर्‍यो न बत्तिले नै । केही महिनाअघि राष्ट्रपति विदेश जाने बेलामा उनले चलाएको एम्बुलेन्स नक्सालमा थियो र पछाडि हप्तादिन पुगेका शिशू थिए । शिशूको मुटुमा समस्या देखिएकाले गंगालाल अस्पताल पुर्‍याउनुपर्ने थियो तर जामले ‘समय निस्केपछि’ पो पुगिने हो कि भन्ने डर थियो ।

पछाडि बच्चाकी आमा पनि आत्तिएकी थिइन् । तर उनले जति नै आँसु बगाएपनि जाम खुल्ने संकेत थिएन । ट्राफिक प्रहरीले पनि बसेर हेर्नु सिवाय केही गर्न सक्ने अवस्था थिएन । किनकी विपरित लेनमा पनि उत्तिकै जाम थियो । न एक इञ्च पछाडि घस्किने ठाउँ, न त दायाँबायाँ चल्न सक्थ्यो । अन्तत: एक घन्टापछि जाम खुल्यो र उनले शिशूलाई अस्पताल पुर्‍याए । बच्चा स्वस्थ भए वा भएनन् उनलाई थाहा छैन । तर आफ्नो दायित्व पुरा गरेकोले उनी सन्तुष्ट थिए ।

तामाङ यसअघि अन्य भाडाका सवारी चलाउँथे । के फरक रहेछ अन्य गाडी र एम्बुलेन्स चलाउनुमा ? उनको जवाफ छ, ‘मन बढी आत्तिने रहेछ, गाडी बेस्सरी कुदाउनुपर्ने हुन्छ । जसरी भएपनि अस्पताल पुर्‍याएर ज्यान जोगाइदिन पाए हुन्थ्यो भन्ने हुन्छ ।’ एम्बुलेन्सले जाममा अन्य गाडी जस्तो बस्नु नपर्ने हुनाले उनलाई राम्रो लाग्छ । साथसाथै कसैको ज्यान जोगाउनुपर्ने दायित्व पनि चालककै काँधमा हुन्छ ।

जामले निकै सास्ती दिन्छ उनलाई पनि । उपत्यकामा ट्याक्सीले समयमै साइड दिन्छ भने अन्य निजी गाडीले नदिने गरेको उनको अनुभव छ । सडकको अवस्थाले पनि गाह्रो बनाउँछ । ‘भर्खरै अपरेशन गरेका सुत्केरी, बच्चा पाउने समय भएका महिलाहरूलाई सडकमा नउफार्ने गरी चलाउनुपर्ने हुन्छ,’ तामाङले भने । उपत्यकाको त्रिपुरेश्वर–कलंकी, भक्तपुर–कोटेश्वर आउँदा निकै जाम हुने गरेको एम्बुलेन्स चालकको अनुभव छ ।

एम्बुलेन्समा बिरामी भएको अवस्थामा मात्र होइन चालकले बिरामी लिन जाने बेला पनि उत्तिकै आत्तिएका हुन्छन् । तर यस अवस्थामा ट्राफिक प्रहरीले नपत्याइदिने गरेको उनीहरू गुनासो गर्छन् । ‘बिरामी लिन जाँदा पनि हामीलाई उत्तिकै हतार हुन्छ । तर एम्बुलेन्स रित्तै भएको अवस्थामा ट्राफिक प्रहरीले ध्यान दिँदैन, तामाङले भने, ‘जति चाँडो पुग्यो त्यति नै बिरामीलाई बचाउन सकिने सम्भावना हुन्छ ।’

यस्तै कठिनाइ सुनाउँछन् अर्का चालक राउत पनि । खाली एम्बुलेन्सले साइरन बजाउन नपाउने नियम भएपनि जामका कारण बाध्य बनेर बजाउने गरेको उनी स्वीकार्छन् । ‘बिरामी लिन जानुपर्ने हुन्छ, साइड नै दिँदैनन् । बिरामीलाई गाह्रो नहोस् भनेर लगातार साइन बजाउन चाहन्न, तर लाइट बाल्दा कसैले ध्यान नै दिँदैनन्,’ उनले भने ।

उपत्यकामा जामको समस्या यति धेरै भएपनि व्यवस्थापनतर्फ राज्यले खासै चासो दिन नसकेको आरोप छ राउतको । दुई दशकभन्दा बढी एम्बुलेन्स चलाएका उनी हृदयघात, रक्तचाप जस्ता नसर्ने रोगको जोखिम बढै गएकोले सुविधा सम्पन्न एम्बुलेन्सको आवश्यकता झनै बढेको बताउँछन् । पहिले चालकले एम्बुलेन्समा बिरामी लिएर आउँथे भने, अहिले तत्काल आवश्यक उपचारका लागि भनेर पछाडि एक जना चिकित्सक सहित अस्पतालले पठाउँछ । ‘तर जति नै सुविधा भएपनि एम्बुलेन्स डक्टरजस्तो हुन्न । सकभर छिटो अस्पताल पुर्‍याए बाँच्न सक्ने सम्भावना हुन्छ,’ राउतले भने ।

यसको उपायबारे राज्य गम्भीर नभए अझ खराब अवस्था आउन सक्ने उनी औंल्याउँछन् । उनको विचारमा एम्बुलेन्स, दमकल जस्ता आकस्मीक सवारी साधनका लागि छुट्टै लेन बनाउनुपर्छ । यसका साथै उपत्यकामा गाडीको संख्या नियन्त्रण गर्न सक्नुपर्छ । अन्य गाडी चालकलाई पनि सचेत बनाउन सक्नुपर्ने उनी धारणा राख्छन् ।

पूर्व एसपी जगतमान श्रेष्ठ राउतका कुरामा सहि थप्छन् । ‘विकसीत मुलुकमा आकस्मीक साधनका लागि बेग्लै लेन हुन्छ । हाम्रोमा छोड्न चाहे पनि सडकमा छोड्न सकिन्न,’ श्रेष्ठले भने । जथाभावी साइरन र बत्ति बाँडेर पनि यसको महत्व घटेको र दुरुपयोग बढेको उनको ठहर छ । फोहोरको गाडी, प्रमुख जिल्ला अधिकारी लगायतका प्रहरी प्रशासनलाई जथाभावी रातो बत्ती र साइरन दिएकाले पनि मान्छेले वास्ता गर्न छोडेको उनको बुझाइ छ । एम्बुलेन्स भन्दा बढी महत्व भिआइपि र भिभिआइपी सवारीलाई दिँदा परेको मर्काबारे राज्य आँखा चिम्लिएको उनी बताउँछन् ।

प्रकाशित : भाद्र १८, २०७५ २०:३२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

अक्षम छ भने अन्तर्राष्ट्रिय सभा/सम्मेलनको ढोंग किन?

शिल्पा कर्ण

काठमाडौँ — परीक्षाको अघिल्लो दिन, शनिबार । खाना पकाउँदै गर्दा ठुल्ममीकी छोरीले फोन गरिन् । ठुल्बुवा निकै सिकिस्त हुनुभएछ, जनकपुरबाट थप उपचारका लागि काठमाडौं रिफर गरिदिएपछि एम्बुलेन्समा ल्याइरहेको खबर पाएँ । पटक–पटक बिरामी पर्ने वहाँको यसपटक पनि निको हुन्छ भन्नेमा विश्वस्त थिएँ ।

त्यो पनि काठमाडौंमा जहाँ पैसा खर्च गर्न सके विशेषज्ञ चिकित्सक र गुणस्तरीय सेवा दिने स्वास्थ्य संस्थाको कमी छैन।
बुढेसकाल आएपनि ६५ वर्ष पनि छोएको थिएन। ढुक्क थिएँ, केही हुन्न। उपचारपछि स्वस्थ्य हुनुहुनेछ। भोलिपल्टदेखि चिकित्सकले नयाँ मुलुकी ऐनका (संहिता) केही बुँदामा असहमति जनाउँदै आन्दोलन गर्ने भएकाले उपचार प्रभावित हुन सक्ने सम्भावना थियो। सकभर वहाँको उपचार चाँडै होस् र आन्दोलनले केही नराम्रो अवस्था ननिम्त्याओस् भन्न कामना गरिरहेका थिएँ।

बहिनीको बिदा थियो, आफू नगएर दिदीसँगै उनलाई पठाइदिएँ। नजिकका आफन्त बिरामी हुँदा हेर्नुसम्म जानुपर्ने थियो। तर भोलिपल्टदेखि परीक्षा सुरु हुने भएकाले म गइन। दिउँसो १२ बजे बहिनी घरबाट निस्किइन्। कोटेश्वरबाट गाडी चढेर पुग्नु पर्ने ठाउँ पुगिन्। तर जसको पर्खाई थियो, वहाँहरू अझै आइसक्नुभएको थिएन। धेरै अघि नै जनकपुरबाट बनेपा–बर्दिबासको बाटो हुँदै काठमाडौं आइरहनुभएको थियो। कोटेश्वरमा निकैबेर जाममा पर्नुभएछ। वहाँहरूको भनाइलाई आधार मान्ने हो भने, झन्डै १ घन्टा कोटेश्वरको जामले भक्तपुरसम्मै रोकिरह्यो।

अस्पताल पुगुञ्जेल एक बजिसकेको थियो। दिउँसो २ बजे तिर खबर पाएँ, अब वहाँ हामीमाझ रहनुभएन। यहाँ रहनु भएका र अन्य आफन्तलाई खबर गरेँ। कोठाबाट निस्किँदासम्म तीन बजिरहेको थियो। बाँसबारी पुग्नुपर्ने थियो। चढ्ने बित्तिकै खुद्रा नभएकाले खलासीलाई भाडा कटाउन हजारको नोट थमाएँ। बनेपाबाट आइरहेको गाडीमा छेवैमा एक जना विदेशी थिइन्। उनलाई साँखु पुग्नुपर्ने रहेछ। घरि घरि सोध्दै थिइन्, किन यत्रोबेर जाम हो? ड्राइभरले भने, ‘सवारी छ।’

माइतीघरतिर जान खोजिरहेको एम्बुलेन्स साइरन बजाइरहेको थियो। जाम पनि फेरि उपत्यकामा यस्तो हुन्छ कि मान्छे उभिने जत्तिको ठाउँ पनि खाली हुन्न। शनिबारको जाम पनि त्यस्तै थियो। जबकी शनिबार तुलनात्मक रुपले अन्य दिनभन्दा केही कम गाडी सडकमा हुन्छन्। केही गाडीहरुले ठाउँ दिए र एम्बुलेन्स विपरित लेनबाट भएपनि अगाडि जान सक्यो। बल्ल बल्ल एम्बुलेन्स छिरेपछि सार्वजनिक सवारीभित्र बसेका हामीले केही राहत महसुस गर्‍यौं। एम्बुलेन्सभित्र ति बिरामीका आफन्तको हालत कस्तो भइरहेको थियो होला। सायद कल्पना पनि गर्न सकिन्न। हुन त यो पहिलोपल्ट भएको थिएन, लामो जाममा एम्बुलेन्सको साइरन बजिरहेको।

वर्ष दिन अघिको आफैले लेखेको समाचार सम्झिएँ। जाममा एम्बुलेन्स चालकका पीडा र छटपटीका बारे समाचार लेखेकी थिएँ। आज त्यो बेचैनी आफैले अनुभव गरिरहेकी थिएँ। आधा घन्टापछि बल्ल बल्ल जडिबुटीबाट गाडी कोटेश्वर पुग्यो। तर त्यहाँबाट ट्राफिकले उल्टै भक्तपुरतिर फर्काइदिए। म त्यहिँ कोटेश्वर ओर्लें।

सडक काटेर आउँदासम्म केही दुईपांग्रे र निजी चार पांग्रेलाई छोडियो। यता कोही मोटरसाइकल चालक रोक्ने वा लिफ्ट दिने ‘मुडमा’ देखिन्नथे। सबैले ‘बल्ल बल्ल निस्किएँ’ भन्ने भावका साथ गाडी गुडाइरहेका थिए। जबकी धेरैजसो चारपांग्रेमा एक–दुई जना मात्र पनि थिए। धेरै मोटरसाइकलमा चालक मात्र थिए।

यस अवस्थामा ट्याक्सी चालकहरूको ‘रवाफ’ पनि हेर्न लायक थियो। एउटा ट्याक्सी आउने बित्तिकै ३/४ जना चालकको झ्यालमा झुम्मिन्थे। मोलमोलाई गर्थे, मानौं उनीहरुको पैसा कमाउने उचित समय यही हो। ‘दाइ रत्नपार्कसम्म जाने?,’ यो प्रश्नको जवाफ प्रश्नै हुन्थ्यो, ‘५ सय मा जाने हो?’ एकजनालाई गल्तीले मिटरमा जानु भन्न पुगिछु। अनुहार यसरी बटोरर गए, मानौं पक्षघात भएको छ। ‘मिटरमा जाने’ भन्ने प्रश्न सोधेर फेरि कोही ट्याक्सी चालकको रिसाएको अनुहार बनाउन चाहिन। ५ सय भन्दा कममा कोही जान राजी भइरहेका थिएनन्। कम गर्नुस् वा मिलाएर जाउँ भन्ने समय पनि नदिइ ट्याक्सी हुईंक्याउँथे। नजिकै तैनाथ ट्राफिक प्रहरीको काम वाकि टकि समाउने मात्र थियो। कोटेश्वरमा अलपत्र परेका सयौं यात्रुको के मतलब? त्यहाँको दृष्यले यही भन्थ्यो।

यस अघि १४ गत्ते बिहीबार पनि अवस्था यस्तै थियो। त्यो दिन हिँड्दै लोकन्थलीबाट बागबजार हुँदै त्रिपुरेश्वरको बाटो थापाथलीस्थित कार्यालय पुगेकी थिएँ। तर आज हतार थियो, र मेरो लागि पुग्नैपर्ने बाध्यता पनि। जसरी बिमस्टेकका लागि १३ देखि १५ गत्तेसम्म गाडीमा जोर बिजोर प्रणाली अपनाइयो, त्यसैगरी त्यस अवधिमा सर्वसाधारणमा पर्न जाने मर्कालाई बुझ्दै ट्याक्सी चालकलाई कडाइ गर्न सकिन्थ्यो। तर सर्वसाधारणका लागि केही तयारी नगरी पाहुनाको स्वागत तयारी मात्र गरियो।
विद्यालय बिदा दिएपनि क्याम्पसमा परीक्षा भइरहेकै थियो। कति कलेजले त बिदा पनि दिएनन्। यसले धेरै विद्यार्थी बिचल्लीमा परे। एक मेरै बहिनी पनि हुन्, जो दुई दिन बिहान साढे ६ बजेदेखि लाग्ने कलेजबाट, गाडी समयमा नपाउँदा दिउँसो ३–४ बजे फर्किइन्। कम्तिमा यस अवधिमा ट्याक्सी चालकलाई मिटरमा जान निर्देशन दिएको भए हुन्थ्यो।
खैर, शनिबार ट्याक्सी कुर्दै गर्दा अन्य ३ जनाले मिलेर ५ सयमा रत्नपार्क लैजान एक ट्याक्सी चालक सहमत भए। कोटेश्वरबाट थोरै अगाडी गयौं, तीनकुनेमा जाम। धेरै गाडी एकैपल्ट छोडिएपछि जाम हुनु स्वभाविक थियो। बल्ल बल्ल एक घन्टापछि जाम खुलेर शान्तिनगर पुगेपछि ठुलोबुवाको शव फेरि जनकपुर लाने खबर पाएँ। दुवै लेनमा उत्तिकै सवारी र जाम। मैले वहाँको अनुहार समेत हेर्न पाईन। जामले दुख मलाई मात्र दिने त पक्कै होइन र यो पहिलो पल्ट पनि होइन। तर यसपल्ट चित्त नराम्ररी दुख्यो।

यो घटनापछि मेरा मनका उब्जिएका प्रश्नहरु यस्ता छन्, निजी वाहनलाई छोड्ने तर सार्वजनिकलाई रोक्ने किन? सार्वजनिक सवारी प्रयोगकर्ता न्युन आयस्तरका हुन्छन् भनेर हेप्न खोजिएको हो? के निजी वाहनका धनी मालिकहरुको सेवा गर्न ट्राफिक प्रहरी खटाइएको हो? वा सार्वजनिक बसका यात्री आतंकवादी हुन्र?, जसले विदेशी पाहुनामाथि बमवर्षा गर्न सक्ने खतरा छ र सुरक्षाका कारणले उनीहरु रोकिनुपर्छ?

सार्वजनिक सवारी साधनमा निजीमा भन्दा बढी यात्रु हुन्छन्। तर ट्राफिक प्रहरीले उल्टै निजीलाई छोड्छ। मानौं उनीहरुकै सेवा गर्ने जिम्मेवरी ट्राफिक प्रहरीलाई दिइएको छ। यदी हो भने ट्राफिक प्रहरीले निकै राम्ररी आफ्नो दायित्व पुरा गर्ने गरेको छ।

अर्को मनमा लागेको कुरा, जब नेपाल अन्तर्राष्ट्रिय सभा सम्मेलन व्यवस्थापन गर्न अक्षम छ भने आयोजना गर्नुको तात्पर्य के? एक त अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको सभाहल वा सम्मेलन स्थल छैन। अर्को कुरा ट्राफिक व्यवस्थापन फितलो र सर्वसाधारणलाई सास्ती पनि उत्तिकै। एकपल्ट ट्राफिक महाशाखामा समाचार संकलनका क्रममा जाँदा ट्राफिक प्रहरीका उच्च अधिकारीले भनेका थिए, ‘सवारी चालकले ट्राफिक नियम पालना गर्ने हो भने अहिलेको जनशक्तिले अझै दशकजति धान्छ।’ खै किन उनले झुट बोलेझैं लाग्छ। जुन हिसाबले सवारीको संख्या बढीरहेको छ, त्यस अनुसार कुनै हालमा उपत्यकाको ट्राफिकलाई अहिलेको जनशक्ति वा प्रविधिले धान्दैन।

निजी सवारीलाई निरुत्साहित गर्नुपर्नेमा उल्टै राज्यले प्रोत्साहित गरेझैं लाग्छ। एक मनले उपत्यकावासी खुशी हुन्छन् पाहुना आउँदा। किनकी धुलाम्मे सडक रातारात पीच हुन्छ। अर्कोतिर पाहुना नफर्केसम्म घरमै सिमित हुनुपर्छ। मानौं नेपाली सर्वसाधारण कुनै नराम्रा बस्तु हुन्, जुन पाहुनाका अगाडि पर्नु हुन्न र लुकाउनु पर्छ। वा नेपाली यस्ता हुन् जसले पाहुनामाथि हमला गर्नेछन्, नेपालीका बीच उनीहरू सुरक्षित हुने छैनन्।

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ १५:२१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT