हेलम्बुमा फेरि फल्यो स्याउ

अनिश तिवारी

हेलम्बु (सिन्धुपाल्चोक) — साढे तीन दशक अघिसम्म हेलम्बुको स्याउको चर्चा निकै हुन्थ्यो । हेलम्बुको चिनारी नै स्याउ थियो । ०४१/४२ सालबाट स्याउमा रोग लाग्यो । फल्न छाडेपछि किसानले स्याउको बोटै काटेर दाउरा बनाएर प्रयोग गरे ।

सिन्धुपाल्चोकको हेलम्बु गाउँपालिकाको शेर्माथाङमा फलेको स्याउ देखाउँदै किसान । तस्बिर : अनिश

स्याउको बखान कथा जस्तो भयो । अब भने हेलम्बुमा फेरि स्याउ फल्न थालेको छ । स्याउको चिनारीलाई कायम राख्न यहाँका बासिन्दाले दशकअघि थालेको प्रयासले फल्न थालेको हो ।

‘लोभलाग्दा स्याउका बोटले गाउँकै मुहार फेरिएजस्तो भएको छ,’ हेलम्बु मेलम्चीघ्याङका कान्छा घलेले सुनाए, ‘अब पुरानै पहिचानतिर फर्काउने प्रयासमा छौं ।’ उनको ४ रोपनी बारी स्याउका बोटले भरिन थालेका छन् । टसिथाङ, शेर्माथान, घ्यांगुल, नारायणखर्कलगायात गाउँहरूमा स्याउ फलेपछि किसान पनि दंग छन् ।

Yamaha

यहाँ झन्डै हजार बढी स्याउका बिरुवा रोपिएका छन् । ‘भारतको हिमाचल प्रदेशबाट ल्याएको बिरुवाबाट खेती सुरु गरिएको हो । स्याउले पुनर्जन्म पायो,’ घले भन्छन्, ‘स्याउ फलेपछि कृषक थप जाँगरिला बनेका छन् । भित्रैदेखि उत्साह पनि जागेको छ ।’

बारीमा फलेका स्याउ ।तस्बिर : अनिश

अहिलेसम्म हेलम्बु क्षेत्रमा ६० परिवारले स्याउ खेतीलाई व्यावसायिक खेतीका रूपमा अघि बढाएका छन् । बिक्री गर्न भने थालिएको छैन । बल्ल फल्न थालेको छ । ल्हयोल्मो जातिको बस्तीका रूपमा रहेको पर्यटकीय गाउँहरूमा धमाधम स्याउ फल्न थालेपछि पर्यटक पनि आकर्षित हुने स्थानीयको बुझाइ छ ।

एकै जनाले २ सय बिरुवासम्म रोपेका छन् । नयाँ पुस्तालाई पनि स्याउ फल्छ भन्ने विश्वास भएको छ । हेलम्बु गाउँपालिका प्रमुख निमाग्याल्जेन शेर्पाका अनुसार स्याउ खेतीप्रति किसानको आकर्षण बढेको छ । ‘आगामी वर्षदेखि गाउँपालिकाले स्याउ विकास कार्यक्रम तयार गर्नेछ,’ उनले भने, ‘यसबाट हेलम्बुको थप पहिचानका लागि स्याउ खेती कोसेढुंगो बन्छ ।’ आगामी वर्ष स्याउको बिमा र प्राविधिक खर्चका लागि गाउँपालिकाले योजना बनाउने अध्यक्ष शेर्पाले जानकारी दिए ।

‘२०४० सम्म स्याउ बोकेर राजधानीको भृकुटीमण्डप पुर्‍याउने गरिन्थ्यो । तीन दिन बोकेर लगेको स्याउ बेचेर नाफा नहुने, दु:ख मात्र पाइने भएपछि किसान निराश भए,’ वडा १ का अध्यक्ष मिङमार लामाले सुनाए । साढे तीन दशकअघि उत्पादित स्याउले बजार नपाएपछि गाईबस्तुलाई खुवाएको प्रसंग कोटयाउँदै लामाले अब त्यस्तो हुन नदिने प्रतिबद्धता पनि जनाए । ‘अहिले हेलम्बु भेगका मुख्य गाउँमा बाह्रैमहिना यातायात सञ्चालन हुन्छ । यसबाट ढुवानीमा पनि सहज हुन्छ,’ स्याउ उत्पादक कर्मातोप्के लामाले भने, ‘उत्पादन बढाउन खेती संरक्षण अभियान चलाउनुपर्छ ।’ प्राविधिक सहयोग सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण हुने उनले बताए ।

विदेशीहरूले हेलम्बुलाई राजधानीबाट सबैभन्दा नजिक पुरानो ट्रेकिङ रुटका रूपमा चिन्ने गर्छन् । पर्यटक यहाँ बाह्रै महिना आइरहन्छन् । स्याउको गाउँका रूपमा विकास गर्न सके आन्तरिक तथा बाहय पर्यटकको आकर्षण बढ्ने स्थानीयको विश्वास छ ।

प्रकाशित : भाद्र २०, २०७५ ०७:२४
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

पहिरोको पीडा: गुम्यो सहारा

विप्लव महर्जन

सल्यान — बाग्चौर नगरपालिका ४, सेतोगुराँसकी ८ वर्षीय सुनीता विकलाई अघिल्लो बुधबारको घटनाबारे कसैले सोधे उनी भक्कानिन्छिन् । उनकी दिदी १३ वर्षीया कमला र बहिनी पुतलाको अवस्था पनि उस्तै छ ।

सल्यानको बाग्चौर नगरपालिका ४, सेतोगुराँसमा घर भत्किएपछि आमाबाबुसहित परिवारका ५ सदस्य गुमाएका ३ दिदीबहिनी । तस्बिर : कान्तिपुर

आफन्तसँग बसिरहेका उनीहरूको एक सातादेखि आँखा ओभाएका छैनन् । उनीहरूमा बेला–बेला टोलाइरहने समस्या देखिएको छ ।

घटनापछि उनीहरूले राम्ररी खान र सुत्न छाडेका छन् । पढाइ पनि छुटेको छ । राति सुतिरहेका बेला घरको दलिन भाँचिएर एकै घरका पाँचजनाको मृत्यु भएको थियो । दुई बहिनी गाउँमा छिमेकीको घरमा सुत्न गएका थिए । बाबुआमा र भाइ बहिनीसहित सुतेकी सुनीताको ज्यान जोगिएको थियो ।

पहिरोमा ४० वर्षीय रामसिंह कामी, उनकी पत्नी ३५ वर्षीया रामकला, ७ वर्षीया छोरी गंगा, ६ वर्षीया प्रमिला र ४ वर्षीय रूपलालको मृत्यु भएको थियो । अभिभावकले दैनिक मजदुरी गरी जीविकोपार्जन गर्दै आएका थिए । ‘बाबुआमाले मजदुरी गरेरै भए पनि हामीलाई राम्ररी पाल्नुभएको थियो,’ सुनीताले भनिन्, ‘अब कसको सहारामा बाँच्ने ?’ बाबुआमा गुमाएको ३/४ दिनसम्म उनी अर्धबेहोस थिइन् ।

घरमा सँगै सुतेका बेला घरको तला खसेपछि आफ्नो आधा शरीर पुरिए पनि पन्छाएर बाँचेको उनले सुनाइन् । आमाबाबु कतै काममा गएको र बहिनी प्रमिला मात्र च्यापिएको अनुमान गरी उनी हजुरबुबा बोलाउन नजिकैको गाउँ गएकी थिइन् । उनी आउँदा ५ जनाको मृत्यु भएको थाहा पाएपछि बेहोस भएकी थिइन् ।

उनकी दिदी १३ वर्षीया कमलाले अहिले आफन्तको सहारामा बसिरहेको बताइन् । ‘कसैले लालनपालन र पढाइमा सहयोग गरे हुन्थ्यो,’ भावविहवल हुँदै उनले भनिन्, ‘अहिलेसम्म घटना बिर्सन सकेका छैनौं, घटनाले पीडा दिइरहेको छ ।’ पीडितलाई कर्णाली प्रदेश सरकारले १ लाख ५० हजार र जिल्ला प्रशासन कार्यालयले १ लाख रुपैयाँ राहत उपलब्ध गराएको छ ।

सदरमुकाम खलंगास्थित एमएम एकेडेमीले कक्षा १० सम्म पूर्ण नि:शुल्क पढाउने घोषणा गरेको छ । ‘खान बस्ने व्यवस्था कुनै निकायले मिलाए हामीले पूर्ण नि:शुल्क अध्ययनको व्यवस्था मिलाएका छौं,’ एकेडेमीका प्रिन्सिपल महेश देवकोटाले भने ।

प्रकाशित : भाद्र २०, २०७५ ०७:२३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT