नेकपाको किचलो केन्द्रमा पुग्यो

प्रदेश ५ को एकता संयोजनमा तीव्र असन्तुष्टि
प्रदेश ब्युरो

रुपन्देही — पूर्वएमाले वर्चस्व मानिएको प्रदेश ५ का धेरै जिल्लामा नेकपाको एकता प्रक्रियाप्रति असन्तुष्टि बढेको छ । तत्काल व्यवस्थापन हुन नसके समानान्तर समिति बनाउनेसम्मको तयारी पूर्वएमालेको देखिन्छ ।

पूर्वमाओवादीका केही नेता/कार्यकर्ता पनि आन्तरिक छलफलमै व्यस्त छन् ।

माधवकुमार नेपाल समूहको वर्चस्व रहेको प्रदेशमा केपी ओली समूहले धमाधम नेतृत्वका लागि सिफारिस गरेपछि असन्तुष्टि अरू बढेको हो । प्रदेश ५ का १२ जिल्लामध्ये ७ पूर्वएमाले र ५ पूर्वमाओवादीले नेतृत्वका लागि बाँडफाँट गरेका छन् ।

Yamaha

पूर्वएमालेका विष्णु पौडेल, घनश्याम भुुसाल, प्रदीप ज्ञवाली, गोकर्ण विष्ट, शंकर पोखरेललगायत पार्टीमा महत्त्वपूर्ण भूमिका राख्ने नेता रहेको प्रदेशबाट सुरु भएको विवादले केन्द्रमा एकता संयोजन प्रक्रिया नै लम्बिँदै छ ।

रूपन्देहीका पूर्वएमाले उपाध्यक्ष पुरुषोत्तम घिमिरेले आफूले जिल्ला नेतृत्वका लागि कार्यदलको सिफारिसबारे सामाजिक सञ्जालबाट थाहा पाएको बताए । ‘म ०४७ सालदेखि निरन्तर जिल्ला कमिटीमा रहेर काम गर्दै आएको छु, अहिले उपाध्यक्ष हुँ,’ उनले भने, ‘म आफैं अध्यक्षको दाबेदार हुँदाहुँदै कार्यदलले अर्कैलाई सिफारिस गर्‍यो भन्ने हल्लासमेत मैले फेसबुकबाट थाहा पाउनुपर्ने अवस्थामा पार्टी पुगेछ, दु:खी छु ।’

बहुलवाद, खुला समाज र खुला प्रतिस्पर्धालाई स्वीकार गरेर समाजमा श्रेष्ठता हासिल गर्ने पार्टीको नीति र एकीकरण प्रक्रियामा सम्बन्धित तहको नेतृत्वपंक्तिसँग सल्लाह गर्ने, रायसुझाव लिने घोषित नीतिविपरित बिनासूचना कार्यदलले सिफारिस गर्नु न्यायोचित नभएको उनले बताए । उनले त्यही निर्णयको विरोध गर्दै केन्द्रीय अध्यक्षद्वय, महासचिवलाई पत्र लेखेरै विरोध जनाएका छन् ।

प्रदेश ५ मा नेतृत्व बाँडफाँट र छनोट गर्न पूर्वएमालेले प्रदेश ५ का मुख्यमन्त्रीसमेत रहेका शंकर पोखरेल संयोजकत्वमा दलबहादुर राना र पूर्वमाओवादीका मणि थापा र गणेश पुन सदस्य रहेको कार्यदल बनाएको थियो । त्यही कार्यदलले गरेको सिफारिसप्रति पूर्वमाओवादीको तुलनामा पूर्वएमालेमै दुई समूहबीच तीव्र विवाद र असन्तुष्टि देखिएको छ ।

कार्यदलले रूपन्देहीमा अध्यक्षका लागि प्रदेश कार्यालयको जिम्मेवारीमा रहेका गोपाल भट्टराईलाई सिफारिस गरेको छ । उनी ओली पक्षका हुन् । उपाध्यक्षलाई स्वत: अध्यक्ष दिनुपर्ने भए पनि छलफल नै नगरी कार्यदलले भट्टराईलाई अघि सारेको नेपाल पक्षको आरोप छ । कार्यदलमा ओली पक्षकै बाहुल्य छ । प्रदेश ५ मा पूर्वएमालेले पाएका ७ मध्ये कुनै पनि जिल्लामा नेपाल पक्षले पाएको छैन । तर, गुल्मीबाहेक अन्य सबै जिल्लाबाट नेपाल समूहले केन्द्रमा पत्र लेखेरै असन्तुष्टि जनाएको छ ।

दाङको जिल्ला अध्यक्षमा पूर्वएमालेका शिवकुमार आचार्य सिफारिस भएपछि दुई समूहबीचको विवाद चुलिएको हो । जिल्ला समितिमै नरहेकालाई अध्यक्षमा सिफारिस गरिएपछि पूर्वएमाले अध्यक्ष टीकाराम खडकाले आपत्ति जनाएका छन् । आफूमाथि अन्याय भएको उनको भनाइ छ ।

नेपाल पक्षधर नेताहरू खड्कालाई नै अध्यक्ष बनाउनुपर्ने लबिइङमा छन् भने ओली पक्षधर आचार्य पुराना र अनुभवी नेता भएकाले सिफारिस गरिनु न्यायिक भएको बताउँछन् ।
अध्यक्षमा आचार्यमात्र सिफारिस भएका छन् । कार्यदल संयोजक पोखरेलले आफ्ना बहिनीज्वाइँलाई अध्यक्ष सिफारिस गरेको नेपाल पक्षको आरोप छ । ओली पक्षधर भने आचार्यलाई पोखरेलको नातासँग जोडदा अन्याय हुने तर्क गर्छन् ।

दुई ठूला पार्टीबीच एकताको महत्त्वपूर्ण काम भएकाले त्यसको दिगो संरचनाका लागि आफू अनुकूलका व्यक्ति टिपेर लैजाने प्रवृत्तिले फाइदा नगर्ने नेकपाका केन्द्रीय सदस्य मेटमणि चौधरीले बताए । ‘कमिटी मिलेकामा यसअघि नेतृत्व गरेकालाई नै महत्त्व दिनुपर्छ,’ उनले भने, ‘तर, यहाँ त पार्टी मिलेको भन्दा पनि व्यक्ति मिलेको हो कि जस्तो देखिँदै छ ।’ नेतृत्व चयन प्रक्रियामा असहमति जनाउँदै केन्द्रीय कमिटीमा विरोध जनाएको उनले बताए । बाँकेमा कार्यदलले पूर्वमाओवादीलाई पार्टी नेतृत्व दिएपछि पूर्वएमाले नेताले सामूहिक विरोध जनाएका छन् । बाँकेमा नेपाल समूह बलियो रहेको र नेतृत्व उसैले पाउने भएपछि कार्यदलले माओवादीलाई दिएको नेपाल समूहको दाबी छ ।

बाँकेका पूर्वएमाले उपाध्यक्ष निरक गुरुङ, सचिव रत्न खत्री र सहसचिव प्रमोद धितालले सामूहिक विज्ञप्ति जारी गर्दै कार्यदलको सिफारिसप्रति असन्तुष्टि जनाएका छन् । ‘बाँकेको नेतृत्व एमालेले नै पाउनुपर्छ भन्ने हाम्रो मुख्य माग हो,’ उपाध्यक्ष गुरुङले भने, ‘तर, आफ्नो गुटको नेतृत्व नहुने देखेपछि कार्यदलले माओवादीलाई दियो ।’ असन्तुष्ट तीनै नेता नेपाल समूहका हुन् । एमाले भागमा परेको सचिवमा ओली समूहका गोपाल गिरीको नाम सिफारिस भएको छ ।

स्थानीय तहको निर्वाचनमा एमालेले आठमध्ये कोहलपुर नगरपालिकासहित चार तहको नेतृत्व गरेको छ । त्यस्तै संघ र प्रदेश निर्वाचनको समानुपातिक तर्फको मतमा एमालेको मत माओवादीको भन्दा दोब्बर छ । उपाध्यक्ष गुरुङले कार्यदललाई सिफारिस सच्याउन आग्रह गरेको र नभए त्यहीअनुसारको निर्णय लिने बताए । नेपाल पक्षका सबै नेताले निर्णय सच्याउन केन्द्रमा दबाब दिँदै आएका छन् ।

कार्यदलले माओवादी केन्द्र बाँकेका नेता अकलबहादुर बमको नाम अध्यक्षका लागि सिफारिस गरेको छ । लगत्तै माओवादी केन्द्रका पूर्वअध्यक्ष प्रकाश सुवेदीले पनि दाबी गर्दै आएका छन् । सुवेदी नेकपा अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल निकट हुन् । विरोध आएपछि कार्यदलले उनको नाम पनि थपेर केन्द्रमा पठाएको छ ।

अर्घाखाँचीमा पनि कनिष्ठलाई अध्यक्षमा सिफारिस गरेको भन्दै पूर्वएमालेभित्र असन्तुष्टि चुलिएको छ । तत्कालीन पार्टी अध्यक्ष एवं प्रदेश सभासद् चेतनारायण आचार्यले सल्लाह नै नगरी नवौं नम्बरमा रहेका सचिवालय सदस्य पीताम्बर भुसाललाई अध्यक्षमा सिफारिस गरेको भन्दै कार्यवाहक अध्यक्ष जीवनारायण कोइराला, सचिव रामबहादुर चौहान, उपसचिव प्रेमनारायण गैरलगायतले विरोध गरेका हुन् । उनीहरूले सिफारिस सच्याउन माग गर्दै केन्द्रमा निवेदन दिएका छन् ।

विधि, विधान र प्रक्रिया मिचेर एकलौटी गरिएको सिफारिस बदरको माग गर्दै चौहान काठमाडौंमै बसेका छन् । सिफारिसमा परेका भुसाल ०६९ को जिल्ला अधिवेशनमा सचिव पदमा चौहानसँग पराजित भएका थिए । ‘अन्याय भएर गुहार माग्न केन्द्रमा धाउनुपरेको हो,’ चौहानले भने, ‘भुसालको विरोध होइन, सिस्टमबाट पार्टी चल्नुपर्छ र सिफारिस हुनुपर्छ भन्ने माग हो ।’ नवौं नम्बरका भुसालको सिफारिस रद्द गरेर वरिष्ठताका आधारमा अध्यक्ष चयन हुनुपर्ने उनको माग छ ।

दुवै समूहले एक अर्काेलाई आरोप लगाएका छन् । गाउँस्तरसम्म पूर्वएमाले कार्यकर्ता दुई समूहमा बाँडिएका छन् । सचिव पद पाएको तत्कालीन माओवादी केन्द्रमा पनि असन्तुष्टि छ । सचिवमा तोजबहादुर रायमाझीलाई सिफारिस गरेकामा पार्टीका तत्कालीन जिल्ला संयोजक ठाकुर विक, सचिव छामकुमारी खनाललगायत असन्तुष्ट छन् ।

पाल्पामा जिम्मेवारीमै नरहेका राधाकृष्ण कँडेललाई अध्यक्ष सिफारिस गरेपछि उपाध्यक्षले विज्ञप्ति नै जारी गरेर विरोध गरेका छन् । जिल्ला उपाध्यक्ष मोहन थापाले पार्टी जिल्ला एकीकरण संयोजन कार्यदलले अहिलेसम्म कसैको नाम अध्यक्षका लागि सिफारिस नगरेको बताए ।

नेकपाको नीतिअनुसार आफूले स्वत: अध्यक्ष पाउनुपर्ने उनको दाबी छ । सामाजिक सञ्जाल र सञ्चारमाध्यममा आएका समाचारप्रति समेत उनको आपत्ति छ । केही अनलाइन र फेसबुकमा अध्यक्षमा राधाकृष्ण र सचिवमा राजेन्द्र विकको नाम राखेर बधाई आएपछि उनी झन् आक्रोशित छन् । ‘अध्यक्ष नहुँदा उपाध्यक्ष भएको मैले जिम्मेवारी पाउनुपर्ने स्वाभाविक हो,’ उनले भने, ‘अरूको नाम कसरी सिफारिस भयो, मलाई थाहा छैन ।’ कार्यदलबाट सिफारिस गरिएका कँडेल ओली र उपाध्यक्ष थापा नेपाल पक्षका हुन् ।

प्रदेश ५ का नेकपाका युवानेता ठाकुर गैरेले कार्यदलले साबिकका एमाले र माओवादीका जिल्ला कमिटी र नेतृत्व समायोजनभन्दा पनि व्यक्ति समायोजन गर्न खोज्दा समस्या आएको बताए । अबको एकीकृत पार्टी सामूहिक नेतृत्वको भावनाबाट चल्न सक्ने गरी तयार गर्नुको विकल्प नभएको उनले बताए । ‘कार्यदलबाटै पार्टी कमिटी समायोजनभन्दा व्यक्ति समायोजन गर्ने काम भयो,’ उनले भने, ‘त्यसको परिणामले पार्टीलाई दीर्घकालीन हित गर्दैन ।’

जिल्ला नेतृत्वबाट आएको विरोधका सम्बन्धमा सिफारिस गर्ने जिम्मेवारी पाएका पोखरेलले विधिसम्मत र आवश्यकताका आधारमा गरिएको बताए । ‘सबै नेतालाई जिम्मेवारी बाँडफाँट गर्न जरुरी छ,’ उनले भने, ‘त्यसले सबैलाई नेतृत्वमा पुग्ने अवसर पनि प्रदान गर्छ ।’

रुपन्देहीबाट घनश्याम गौतम, दाङबाट दुर्गालाल केसी, पाल्पाबाट माधव अर्याल, नेपालगन्जबाट ठाकुरसिंह थारू र अर्घाखाँचीबाट वीरेन्द्र केसी

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र २०, २०७५ ०७:३०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

पश्चिममा गौराको रौनक

कामको खोजीमा भारत गएकाहरू गौरा मनाउन घर फर्केका छन् । नयाँ लुगामा सजिएर गौरा खलोमा पुगेका महिलाले सोमवार शिव–पार्वतीको महिमा गाए । पुरुषले देउडा खेल्दै रमाइलो मनाए ।
प्रदेश ब्युरो

धनगढी — स्थानीय महिलाले बाजागाजाका साथ दुलही झैं चिटिक्क सिँगारिएकी गौरा देवीलाई धनगढीको वनदेवी मन्दिरमा भित्र्याउँदै गर्दा आइतबार बिहान मन्दिर वरिपरिको रौनक बेग्लै थियो ।

डडेलधुराको अमरगढी नगरपालिका–५ जिरौडा गाउँका महिला सामूहिक रूपमा गौरा देवीको पूजा गर्दै । तस्बिर : कान्तिपुर

सोमबार वनदेवीलगायत गौराघर मागल, फाग र देउडामय भए । भाद्र शुक्ल पञ्चमीको दिन बिरुडा भिजाएपछि गौराको शुभारम्भ भएको मानिन्छ । सप्तमीको दिन गौरा भित्र्याउने चलनअनुसार यहाँका मन्दिर र स्थानीयका गौरा घरमा गौरा भित्र्याइएको छ ।

कुश, धान, सामा, अपामार्ग र तिल लगायत विभिन्न ९ प्रकारका बोटबाट तयार गरिने गौरादेवीको प्रतिमालाई विशेष साजसज्जाका साथ व्रतालु महिलाहरूले टाउकामा राखेर नचाउँदै गौरा घरमा भित्र्याउने चलन छ । पुरुषले त्यसबेला बाजागाजा बजाएर रौनक थप्छन् । सुदूरका पहाडी जिल्लामा समेत गौरा भित्र्याइएको छ ।

गौरा भित्र्याएको दोस्रो दिन महेश्वरसँग गौरादेवीको धुमधामसँग विवाह गरिन्छ । गौराको व्रत बस्ने महिलाले प्रसादको रूपमा घाँटीमा दुवाधागो बाँध्ने गर्छन् । यस पर्वको प्रमुख प्रसाद बिरुडा (क्वाँटी) हो । पञ्चमीका दिन बिरुडा भिजाइन्छ । षष्ठीका दिन बिरुडा धुने र गौराको समयमा खाने गरिन्छ । त्यो बिरुडा घरबाहिर भएका परिवारका सदस्यहरूलाई समेत प्रसादका रूपमा पठाउने चलन छ ।

बृहत् डोट्याली शब्दकोषमा उल्लेख भएअनुसार हिमालयराजकी छोरी पार्वती विवाहयोग्य भएपछि छोरीका लागि वर खोज्दै हिँडे । छोरीको विवाह सूर्यसँग गर्दा जलेर मर्ने, चन्द्रमासँग विवाह गर्दा आयु छोटो हुने, ब्राह्मणसँग बिहे गर्दा ब्राह्मण पूजापाठमा व्यस्त हुने र छोरी भोकले मर्ने, महेश्वरसँग विवाह गर्दा भाङ, धतुरो खाने भनेर अलमलमा परे । तर पछि छोरीको सल्लाहअनुसार महेश्वरसँग नै विवाह गर्ने निर्णय गरेकाले सोही विवाहको लगनको रूपमा गौरा पर्वलाई लिइन्छ ।

धनगढीको वनदेवी मन्दिरमा गौरा भित्र्याइँदै । तस्बिर : कान्तिपुर

५ वटा अन्नका बिरुवा र फलफूल मिलाएर विभिन्न गरगहनाले सजावट गरी गौरीको प्रतिमा (गौरा) बनाइन्छ । काठको टुक्राबाट महेश्वर (शिवको प्रतिमा) पनि बनाइन्छ । उक्त गौरीको प्रतिमा डालो (बाँस वा निगालोबाट बनेको वस्तु) मा कपडाले बेरेर महिलाहरूले पञ्चमीका दिन भिजाइएको पञ्चनाज (गहुँ, गहत, मास, केराउ र गुरुस) विरुडाले पूजन गर्छन् ।

पूजन गर्दा गाउने गीतलाई अठेवाली भन्ने गरिन्छ । ‘यसलाई नारी वेद पनि भनिन्छ,’ महाकाली साहित्य संघका अध्यक्ष हरिसप्रसाद जोशीले भने, ‘महिलाले नै गाउने र पूजन गर्ने गर्छन् ।’
दोस्रो दिन गौरा घरबाट गौरी र महेश्वरको प्रतिमा शिरमा राखेर अठेवाली गाउँदै महिलाहरूले नाच्दै गौरा खेल्छन् । बाजागाजासहित गौरालाई मन्दिरसम्म पुर्‍याउँछन् । मन्दिरमा विधिपूर्वक सेलाउने (विसर्जन) गरिन्छ ।

गौरा सेलाएपछि बिरुडाले आफन्तको शिर पूजन गरेर आशिष दिने चलन छ । त्यसपछि मात्रै महिलाहरूले खाना खान्छन् । बिरुडा प्रसादका रूपमा पनि खाइन्छ । हिन्दु पुरुषहरूले जनै लगाएजस्तै महिलाहरूले दुबो र धागो लगाउँछन् । गौराकै दिन महिलाहरूले नयाँ दुबधागो फेर्छन् । भदौमा अगस्ति उदय हुनुभन्दा अघिल्लो अष्टमीका दिन गौरा मनाइन्छ ।

कृष्ण पक्षमा परेका बेला अँध्यारी र शुक्ल पक्षमा परेको बेला उज्याली गौरा भन्ने गरिन्छ । साउन अन्तिम र असोज पहिलो सातासम्म पनि गौरा पर्ने गरेको अध्यक्ष जोशी बताउँछन् । ‘गौराको तिथिमिति नेपाली पात्रो वा क्यालेन्डरमा समावेश हुँदैन,’ जोशीले भने, ‘अगस्ति उदय हुनुभन्दा अगाडि यो पर्व मनाइन्छ ।’

महेन्द्रनगर बजारको मदन चोकमा डेउडा खेलिँदै । तस्बिर : कान्तिपुर

सतीदेवीले दक्षको अग्निकुण्डमा हामफाल्दा आफ्नो सूक्ष्म रूपलाई हरियो घाँसमा छिपाई भौतिक देह त्याग गरेकाले हरियो घाँसमा सतीदेवीको बास हुन्छ भन्ने मान्यताअनुसार घाँसको समष्टिगत रूप बनाई पूजा गर्ने परम्परा रहेको धनगढीमा गौरा घर भएका डोटीका धनबहादुर शाहीले बताए ।

पछिल्ला दशकमा गौरापर्व धार्मिक पर्वका साथै आपसी सद्भाव विकास गर्ने पर्वका रूपमा समेत स्थापित भएको छ । गौरापर्व ५ दिनसम्म गौराका फागका साथै सामूहिक देउडा खेलेर मनाउने चलन छ । प्रदेशको अस्थायी राजधानी धनगढीमा पहाडी जिल्लाबाट बसाइँ सरेर आएका सबै समुदायले गौरा खेल्ने गर्दछन् ।

गौराको समयमा कामका लागि बाहिर गएका घर फर्किने र गच्छेअनुसारको मिठो मसिनो खाने र राम्रो, नयाँ लुगा लगाउने गर्दछन् । गौराको अन्तिम दिन दुलहीलाई विवाह गरेर अन्माए झैं गरी बाजागाजा र फाग गाउँदै विसर्जनका लागि बनाएको निश्चित ठाउँमा विसर्जन गर्ने गरिन्छ । डोटेली संस्कृतिविद् डा. बद्री शर्मा बिनाडीका अनुसार भारतको उत्तराखण्ड क्षेत्रमा यहाँको जस्तै भव्य रूपमा गौरा पर्व मनाइन्छ ।

धार्मिक र सांस्कृतिक पर्व
धुमधामसँग सुरु भएको गौरा पर्वको रौनक ग्रामीण भेगदेखि सहरबजार जताततै चम्किएको छ । बालबालिकादेखि वृद्धवृद्धासम्म सबै गौरामा रमेका छन् ।

सुदूरपश्चिमका पहाडी जिल्लाहरूबाट बसाइँ सरी आएकाहरूको बाहुल्य भएका ठाउँमा गौराको रौनकता अझ बढी छ । कञ्चनपुरका अधिकांश ठाउँमा गौरा मनाउने गरिन्छ । भीमदत्त नगरपालिकाको हल्दुखाल, बाँसखेडा, महेन्द्रनगर बजार लगायतका गाउँमा धुमधामसँग गौरा मनाइएको छ ।

विगतका वर्षमा केही सीमित ठाउँमा मात्रै मनाइने गौरा पछिल्ला वर्षमा पहाडी समुदायको बाहुल्य बढ्दै गएपछि यस पर्वको महत्त्व पनि बढ्दै गएको छ । कामको खोजीमा भारततिर गएकाहरू गौरा मनाउन घर फर्किने गर्छन् । घर परिवारमा पनि नयाँ लुगा, मिठो र विशेष खालका खानाहरू पकाउने चलन छ ।

‘यस क्षेत्रको प्रमुख चाड हो गौरा,’ साहित्यकार वीरबहादुर चन्दले भने, ‘अन्य चाडपर्व गौरा जति महत्त्वसाथ मनाइँदैन, यो नारीप्रधान पर्व पनि हो ।’ उनका अनुसार हिमालय पर्वतकी छोरी गौरी र महादेवको विवाहको सम्झनामा गौरा पर्व मनाउने चलन परापूर्व कालदेखि सुरु भएको हो ।

गौरा सबै पर्वमध्ये अहिंसा र भेदभावरहित भएको साहित्यकार चन्द बताउँछन् । ‘यस पर्वमा कुनै पनि जनावरको बलि वा हत्या गरिँदैन । अनि सबै जातजातिको सहभागिता हुन्छ,’ उनले भने, ‘नारीहरू स्वतन्त्र भएर पर्व मनाउने भएकाले नारीप्रधान पर्व पनि भन्न सकिन्छ ।’ वर्षभरि खेतीपाती र घरको काममा व्यस्त हुने महिलाहरू गौराका बेला दु:खकष्ट बिर्सेर गौरामा रमाउने चलन छ ।

सुरुमा पहाडी भेगमा मात्रै मनाइने गौरा पछिल्ला वर्षमा प्रदेश ७ मा मात्रै नभई देशका मुख्य सहर र देशबाहिर समेत मनाउन थालिएको छ । ‘अब यो काली, कर्णाली र कुमाउँको मात्रै पर्व रहेन, अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा मनाउन थािलएको छ,’ साहित्यकार चन्दले भने, ‘अहिंसा र नारीप्रधान भएकाले यसको छुट्टै विशेषता छ ।’

सुदूपश्चिमका पहाडी जिल्लाहरूसँगै कर्णाली र कुमाउँमा गौराको महत्त्व अझ बेग्लै छ । गौराकै लागि नयाँ लुगा सिउने र वर्षभरि उत्पादन भएको मिठो मसिनो आजकै दिनका लागि जम्मा गर्ने चलन छ । धार्मिक रूपमा मात्र नभई आर्थिक रूपमा समेत यसको महत्त्व छ ।

ग्रामीण भेगमा कृषकहरूले आफ्ना उत्पादनसमेत गौरामै बिक्री गर्छन् । अहिले पनि दुर्गम भेगमा यो चलन कायमै छ । हाटबजार यसकै विकसित रूप भएको बूढापाका बताउँछन् ।

गौरा पर्व सुरु भएदेखि ग्रामीण भेग तथा सहरबजार जताततै डेउडाको रौनक छाएको छ । महेन्द्रनगर बजारमा पनि ठाउँठाउँमा स्वस्फूर्त रूपमा डेउडा खेल्न थालिएको छ । महाकाली साहित्य संगम, खप्तड समाजलगायत विभिन्न संघसंस्थाले डेउडा आयोजना गर्दै आएका छन् ।

मनमुटाव मेटाउने पर्व
विवाहित महिलाहरूले व्रत बसेर महिलाहरूले काँस, कुश, पाती र घैयाधानको गाँज प्रयोग गरी बनाइएका गौरी र शिवको पुत्लालाई विधिवत् गाउँमा भित्र्याएर गौरा पर्वको सुरुवात गरेका छन् ।

शिव र पार्वतीका गौरवगाथा गाएर गौरा पर्वको रौनकले बझाङलाई छोएको छ । कतिपय गाउँहरूमा कृष्ण जन्माअष्टमीको दिन गौरा भित्र्याउने गरिए पनि धेरै गाउँमा यो पर्व नवमीका दिन सुरु भएको छ ।

शिव–पार्वतीको पुत्ला नचाउँदै महिलाहरूले गोलो घेरामा बसेर मागल गाउने गर्दछन् । शिव–पार्वतीको प्रेमकथामा आधारित मागलहरू गाइरहेका छन् । दिउँसो महिलाले गौरा खेल्ने र साँझ युवा–युवतीहरू अलगअलग समूह बनाएर देउडा खेलेर रमाइलो गर्ने प्रचलन छ । गौरा पर्व मनाउनका लागि देश–विदेशमा रहेका मानिसहरू पनि यस समयमा घर आउने गरेका छन् ।

गौरा पर्वले सामाजमा भ्रातृत्व भावनाको विकास गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको यहाँका स्थानीयहरू बताउँछन् । ‘यो हाम्रो संस्कृति मात्र हैन, सामाजिक एकता र भ्रातृत्वको कडी पनि हो,’ तल्कोटको संस्कृतिको विषयमा अध्ययन गरेका लालबहादुर बोहराले भने, ‘गौरा पर्वले वर्षभरि भएका मनमुटाव र असहमतिलाई पनि हटाउन भूमिका खेल्ने गरेको छ ।’

गौराको बेलामा महादेवलाई दूध चढाएर आफूभन्दा जेठो नाता पर्नेलाई ढोगभेट गर्ने चलन छ । यसक्रममा सामान्य मनमुटावका कारण बर्षभरि बोलचाल नभएकाहरूको पनि बोलचाल सुरु हुने गरेको उनले बताए ।

बझाङको तल्कोट, मष्टा, छबीस पाथिभेरा, छान्ना, थलारा गाउँपालिका, बुङ्गल र जयपृथ्वी नगरपालिकाका विभिन्न स्थानमा गौरा पर्व मनाउने गरिन्छ । कतिपय गाउँहरूमा भने भाद्र शुक्ल पक्ष सप्तमी तिथिका दिनमा गौरा भित्र्याउने चलन पनि छ ।

गौरा हेर्न भारतीय पनि
दार्चुलाका विभिन्न ठाउँमा धुमधामका गौरा पर्व सुरु भएको छ । स्थानीयले मौलिक परम्पराअनुसार गौरापर्वको मुख्य दिन सोमबार यहाँ दुर्गाष्टमी अर्थात् अठ्यावाली मनाएका छन् ।

आइतबार साँझ गौराघरमा भित्र्याइएकी गौरालाई सोमबार व्रतालु महिलाहरूले गौराखला (गौरा मनाइने आँगन) मा लगेर पूजा गर्ने चलन छ । दिनभरि फाग गाएर व्रतालु महिलाहरूले बिरुडाले गौरादेवीको पूजा गर्ने गरेका छन् ।

आइतबार गौरादेवीमा चढाएको दुबधागो पनि दुर्गाष्टमीका दिन महिलाहरूले धारण गर्ने गर्छन् । गौराघरबाट गौरालाई सिँगारेर गौराखलामा लग्ने गरिन्छ । गौराको उत्पत्ति, महेश्वरसँगको विवाह लगायतका प्रसंग महिलाहरूले सामूहिक अठ्यावाली गाउँदै पूजा गर्ने पण्डित भोजराज पन्तले बताए ।

महिला तथा पुरुषहरूले ठाडाखेल, पौराणिक कथा, देवी देवताका गाथा गाउने, चैतली, धुमरी, ढुस्को लगायतका भाकामा देउडा खेलेर रमाइलो गर्ने चलन छ । महिलाले आफ्नो अटल सौभाग्य समृद्धि सन्तान र परिवारमा सुख शान्तिका लागि व्रत बसेर पूजाआजा गर्दछन् ।

सीमावर्ती क्षेत्रमा गौरामा रमाउनका लागि भारतीय नागरिक पनि आउने गरेका छन् । भारतमा यो वर्ष भदौको पहिलो साता नै गौरापर्व मनाइसकेकाले नेपालमा गौरा हेर्न धेरै आएका छन् । नेपाल र भारतमा सहज रूपमा आवतजावत गर्न सकिने ठाउँमा एकै गौरामा रमाएर फर्कने धेरै हुन्छन् । नेपाल–भारत जोड्ने झोलुङ्गे पुल भएको खलंगाको पुलघाट, जौलजिवी, दत्तु र तिग्रमबाट धेरै भारतीयहरू नेपालमा गौरा हेरेर फर्किने र कोही एक/दुई दिनसम्म यहीं रमाउने गर्छन् ।

मागल र देउडा गुञ्जन
गौरा देवीको धार्मिक अनुष्ठानसँगै गौरा मनाइने अछामका विभिन्न गाउँ मागल र देउडामय भएका छन् । घरको एक कोठामा गाईको गोबरले लिपेर तामा पित्तलका भाँडाको बाहिरपट्टि पाँच ठाउँमा गाईको गोबर र दुबो लगाएर टीका र अक्षताले सिँगारेर धूपबत्तीले पञ्चअन्न गहुँ, मास, गहत, गोरस र कलौ भिजाएर भगवान महेश्वरको आह्वान गरी पूजाअर्चना गर्ने चलन छ ।

महिलाले माङ्गलिक गीतहरू गाउँदै गौरा पर्व मनाउँछन् । गाउँका पँधेरो, खोला, नदीको मुहानमा बिरुडा भिजाउँछन् । पञ्च वनस्पतिको पुत्ला बनाएर पँधेरामा पूजा गर्ने र बिरुडा लिएर मङ्गल गीतसँगै घरमा भित्र्याउने चलन छ ।

विवाहित महिलाले गौरा पर्वमा व्रत बसी कण्ठसूत्र धारण गर्नुपर्ने र पुरुषसरह गायत्रीजप गरी भोजन ग्रहण गर्ने प्रचलन छ ।

अछाममा सप्तमीका दिन महिलाले दिनभरि व्रत बसेर आफ्नो परिवारको सुख, समृद्धि र चिरायुको कामना गर्दै गौरा राख्ने ठाउँमा महेश्वरको पूजा गर्ने चलन रहेको स्थानीय पण्डित धर्मानन्द जोशीले बताए ।

अष्टमीका दिन रङ्गीचङ्गी कपडामा सजिएका महिलाले गौरा राख्ने ठाउँमा पञ्च वनस्पतिले बनाइएको गौराको प्रतिमालाई रेशमी कपडाले सिँगारेर महेश्वरको प्रतिमासँगै बाहिर ल्याएर आसनमा राखी आठ अध्याय र आठ खण्ड भएको अठेबाली परम्परागत फाग, गौराको गीतिकथा गाउँदै पूजा गरेर गौरा र महेश्वरलाई शिरमा राखी नाच्ने गर्दछन् । मष्टाबण्डाली, बैजनाथ लगायतका क्षेत्रमा गौराको अवसरमा देउडा खेल्ने चलन छ ।

प्रकाशित : भाद्र १९, २०७५ १०:४५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT