ह्वीलचियरबाट धाउँदै अध्यापन गराउँदै

बस्तीका बालबालिकालाई हरेक शनिबार बिहान अतिरिक्त क्रियाकलाप पनि गराइन्छ
विनोद भण्डारी

विराटनगर — कम्मरदेखि तलको भाग चल्दैन । तर पनि ३९ वर्षीय राजु क्षेत्री हरेक दिन बिहान करिब दुई किलोमिटर ह्वीलचियर गुडाएर महानगर १६ को दरैयास्थित ऋषिदेव बस्ती पुग्छन् ।

ह्वीलचियरमा बसेर ऋषिदेवका बालबालिकालाई नि:शुल्क ट्युसन पढाउँदै राजु क्षेत्री । तस्बिर– विनोद

‘इस्पाइनल कर्ड इन्जुरी’ बाट पीडित क्षेत्रीलाई उनका आफन्त हास्य कलाकार पारस थापाले हरेक बिहान ह्वीलचियरमा गुडाएर त्यहाँ पुर्‍याउँछन् अनि डेढ घण्टापछि घर ल्याइदिन्छन्
क्षेत्री र थापा उक्त बस्तीमा खाली हात पुग्दैनन् । उनीहरूको साथमा किताब, कापी, पेन्सिल, इलेजर, नेलकट, ब्रस, टुथपेस्ट, कपालमा लगाउने तेल र नुहाउने साबुन हुन्छ ।

फागुन दोस्रो सातादेखि उनीहरूको यही दैनिकी छ । त्यो बस्तीमा करिब ४५ परिवारको बसोबास छ । त्यहाँ ५० भन्दा बढी विद्यालय उमेरका बालबालिका छन् । तिनैलाई क्षेत्रीले हरेक दिन बिहान एक, डेढ घण्टा नि:शुल्क ट्युसन पढाउँदै आएका छन् ।

Yamaha

त्यहाँका बालबालिका विद्यालय भर्ना नहुने, भए पनि नियमित विद्यालय नजाने । विद्यालय समयमा माछा मार्ने र सिकार खेल्न हिंड्ने जानकारी क्षेत्रीको कानमा पर्‍यो । त्यसलगत्तै उनले चार दिनसम्म लगातार ह्वीलचियरमै यात्रा गरेर तिनको दिनचर्या बुझे । त्यो अवस्था देखेपछि क्षेत्रीलाई लाग्यो, बालबालिकालाई जसरी भए पनि विद्यालय भर्ना गराउने, नियममित विद्यालय पठाउने, घरमा हुँदा पढ्ने बानी बसाल्ने र सफाइ सिकाएरै छाड्नुपर्छ ।

विराटनगर आँखा अस्पतालका अप्टिकल एसिस्टेन्ड क्षेत्रीले आफन्त थापासँग मिलेर फागुन ११ गते ५ दर्जन कापी, पेन्सिल, इलेजर, नेलकटर, नुहाउने साबुन, ब्रस र टुथपेस्ट किने । भोलिपल्ट ती सामान लिएर बस्ती पुगे ।

त्यहाँ पुगेपछि उनले ह्वीलचियरमै बसेर ती सामान बाहिर निकाले । बालबालिकाले छपक्कै उनलाई छोपे । क्षेत्रीले भने तिनको नाम टिप्दै सबैलाई कपी, पेन्सिल, इलेजर, नेलकटर, नुहाउने साबुन, टुथपेस्ट र ब्रस हातमा थमाउँदै भुइँमा बस्न लगाएर पढाउन सुरु गरे ।

क्षेत्रीको प्रयासपछि उक्त बस्तीका सबैजसो बालबालिका स्थानीय श्रीमहामाया भगवती माविमा भर्ना भएका छन् । उनीहरू नियमित विद्यालय जान्छन् । हरेक दिन बिहान आफू आएर पढाउने र भोलिपल्ट आउँदा आफूले दिएको र स्कुलको गृहकार्य पूरा गरेको पाइने क्षेत्रीको भनाइ छ । पाठ्यसहितका ती सामग्री सकिएपछि क्षेत्रीले उनीहरूलाई पुन: दिन्छन् ।

क्षेत्रीले तीमध्येकी मनीषा ऋषिदेवलाई टिम लिडर बनाएका छन् । उनलाई टिमका बालबालिकाले नुहाए/ननुहाएको, साबुनले हात धोए, नधोएको, नङ काटे, नकाटेको, विद्यालय गए, नगएको, गृहकार्य गरे, नगरेको, कपाल काटे, नकाटेको र ब्रस गरे, नगरेको अनुगमन गर्ने जिम्मेवारी दिइएको छ । उनी भन्छिन्, समूहका सबै साथीहरू सरले भनेका कुरा उहाँ आउनुअघि नै पूरा गरेर पढ्न बसेका हुन्छन् ।

व्यवस्थापन संकायको स्नातक अन्तिम वर्षमा अध्ययनरत क्षेत्री डेढ दशकअघि मिल्स एरियाको भट्टा मोडमा साइकल दुर्घटनामा घाइते भएका थिए । त्यसपछि ‘स्पाइनल कर्ड इन्जुरी’ को समस्या भोगिरहेका छन् ।

यतिमात्र होइन, उनीहरूले बालबालिकाको घरमै नि:शुल्क स्वास्थ्य परीक्षणसमेत गराउँदै आएका छन् । उनीहरूको आँखा, दाँत र टाउकोसम्बन्धी चिकित्सकलाई बस्तीमै लगेर परीक्षण गराएर नि:शुल्क औषधि पनि उपलब्ध गराएका छन् ।

क्षेत्रीका सहयोगी थापाले भने बस्तीका गर्भवती महिलाको बस्तीमै नि:शुल्क स्वास्थ्य परीक्षण गराएर नि:शुल्क औषधि उपलब्ध गराइएको बताए । बस्तीका बालबालिकालाई उनीहरू हरेक शनिबार बिहान अतिरिक्त क्रियाकलाप पनि गराउने गर्छन् ।

यो अभियानमा अहिलेसम्म क्षेत्री र थापाले व्यक्तिगत रूपमा खर्च गर्दै आएका छन् । ‘केही संस्थाले सहयोग गर्ने आश्वासन दिएका छन्,’ थापाले भने, ‘ती संस्थालाई बालबालिकालाई आवश्यक पर्ने आधारभूत सामग्री उपलब्ध गराउन भनेका छौं ।’

प्रकाशित : भाद्र २२, २०७५ ०७:५६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

संस्कृत सिक्दै मुस्लिम बालबालिका

विनोद भण्डारी

विराटनगर — मोहमद सफिकुल शेक यहाँको गायत्री संस्कृत मावि आसपास हुने प्राय: सबै धार्मिक कार्यक्रममा स्वस्ती वाचन गर्न पुग्छन् । उनले स्वस्ती वाचन गर्दा कार्यक्रम आयोजकले शेक मुसलमान हुन् भन्ने भेउ नै पाउँदैनन् ।

विराटनगरको गायत्री संस्कृत विद्यालयमा पढ्ने मुस्लिम समुदायका बालबालिका । तस्बिर : विनोद भण्डारी

उनी संस्कृत फररर पढ्छन् । स्वस्ती वाचन गर्दा शेकलाई अरू केही मुसलमान र हिन्दु बालबालिकाले साथ दिन्छन् । विद्यालय आसपास हुने धार्मिक कार्यक्रममा स्वस्ती वाचन गर्न संस्कृत पढ्दै गरेका बालबालिका पठाइ दिन आयोजक आएर आग्रह गर्छन् ।

विद्यालयका प्राचार्य युगेश्वर मेहताले भने, ‘त्यसका लागि शेकसहितको टिम पठाउने गरेका छौं ।’ उनका अनुसार विद्यालयमा राष्ट्रिय गानपछि वाचन गरिने स्वस्ती र आसपास हुने धार्मिक कार्यक्रममा जाने बालबालिकामा आधा मुस्लिम र आधा हिन्दु हुन्छन् ।

बाल कक्षादेखि १० सम्म संस्कृत पढाइ हुने यो विद्यालयमा शेक कक्षा १० मा पढ्छन् । तर उनी एक्ला भने होइनन् । विद्यालयका ३ सय बालबालिकामा ४६ मुस्लिम छन् ।

शेकले कक्षा २ देखि यो विद्यालयमा संस्कृत अध्ययन गरेका हुन् । उनका दाजु मोहमद रफिकुलले यसैपालिको एसइई परीक्षामा बी प्लस जीपीए ल्याएर उत्तीर्ण गरेर यहीँको सिटी कलेजमा कक्षा ११ मा शिक्षा संकाय पढ्दै छन् । बहिनी खुसवु ७ र भाइ सलमान कक्षा ३ मा अध्ययनरत छन् ।

‘हामी एक दिन पनि मदरसा पढ्न गएनौं,’ उनले भने, ‘आमाले पटकपटक मदरसा पढ्न जान र संस्कृत विद्यालय नजान भने पनि मानेनौं ।’ सरकारी विद्यालय पढ्दा सरकारी जागिर खान पाइन्छ भन्ने बुझेकाले घरनजिकैको संस्कृत विद्यालयमै पढेको उनको भनाइ छ ।

‘सुरुमा संस्कृत पढ्न र बुझ्न गाह्रो भयो,’ उनले भने, ‘अब त कुरानभन्दा संस्कृत पढ्न सजिलो लाग्न थाल्यो ।’ एसईई उत्तीर्ण गरेर कक्षा ११ र १२ मा व्यवस्थापन संकाय पढ्ने शेकको इच्छा छ । उनकी बहिनी खुसवु पनि स्वस्ती वाचन गर्न हिँड्छिन् । यो विद्यालयको बालकक्षामा अध्ययनरत २७ बालबालिकामध्ये १६ जना मुस्लिम छन् । कक्षा १ मा ९, कक्षा २ मा ४ जना मुस्लिम बालबालिका छन् ।

त्यसैगरी कक्षा ३ मा २३ मध्ये ७, कक्षा ४ मा १, कक्षा ५ मा ४, कक्षा ६ मा १, कक्षा ७ मा २, कक्षा ९ र १० मा एक–एक मुस्लिम विद्यार्थी पढ्ने गरेको विद्यालयको अभिलेखमा छ ।

साना कक्षामा मुस्लिम बालबालिका भर्ना हुने क्रम बढदो रहेको प्राचार्य मेहताको भनाइ छ । ‘पाँच कक्षासम्म मुस्लिम बालबालिका नियमित विद्यालय आउँछन्,’ उनले भने, ‘त्यसपछिका कक्षामा उनीहरूको उपस्थिति न्यून हुन्छ ।’

उनीहरू विद्यालय छाडेर अविभावकसँग मजदुरी गर्न हिँड्ने र केही सागसब्जी बिक्री गर्न हिँडने गरेको पाइएको मेहताले बताए । यी सबै बालबालिका विद्यालय नजिकको सिंघीया खोलाको ऐलानी जमिनमा बसोबास गर्ने सुकुम्बासी परिवारका हुन् । मेहताका अनुसार कक्षा ५ सम्म पढेर अधिकांश बालबालिका मजदुरी गर्न हिँड्ने गरेको पाइएको छ ।

विद्यालयमा हरेक वर्ष मुस्लिम बालबालिका भर्ना हुने क्रम नियमित छ । तर माथिल्लो कक्षामा केही बालबालिका मात्र टिक्छन् । मेहताका अनुसार यो विद्यालयवाट अहिलेसम्म संस्कृत पढेर मुस्लिम समुदायका ३ जनाले एसइई उत्तीर्ण गरेका छन् ।

२०६८ सालमा मोहमद समशिलले प्रथम श्रेणीमा एसएलसी उत्तीर्ण गरेका थिए । यसपालि मोहमद रफिकुल र अघिल्लो वर्ष मोहमद डोमीले बी प्लस जीपीए ल्याएर एसइई उत्तीर्ण गरेका थिए ।

प्रकाशित : भाद्र १२, २०७५ ०७:२०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT