कहिले बन्छ सडक ?

विमल खतिवडा

काठमाडौँ — दुई वर्षदेखि बूढानीलकण्ठ नगरपालिका ४, कपन क्षेत्रका स्थानीयको एउटै प्रश्न सामना गरिरहेका छन्– ‘सडक कहिले बन्छ ?’  निर्माण सुरु भएको दुई वर्षसम्म सडक बनेको छैन । कतै माटो थुपारेर सडक साँघुरिएको छ, कतै पानी जम्ने खाल्टाखुल्टी बनाएर अलपत्र छाडिएको छ ।

कलंकी–नागढुंगा सडक । करिब ९ किमि खण्ड ४ वर्षसम्म पनि बनेको छैन । तस्बिर : अंगद ढकाल

हिलाम्मे सडकको पानी गाडीले उछिट्याएर कहिले त घर–पसलभित्रै पुर्‍याउँछन् । गाडी भासिएका र मोटरसाइकल चिप्लिएका दृश्य नौला लाग्दैनन् ।

स्थानीयको पटक–पटकको गुनासो र प्रश्न सुनेपछि सांसद थापाले निर्माण नसक्ने ठेकेदारलाई कारबाही माग गर्दै डिभिजन सडक कार्यालय मीनभवनमा निवेदन पनि दिए । तर न ठेकेदारलाई कारबाही भयो न काममा कुनै प्रगति । स्थानीयवासी वडा र नगरपालिका पनि पुगे । दैनिक आवतजावतसँगै व्यवसायमा पनि असर परेको उनीहरूको गुनासो छ । कतिले त यो क्षेत्रबाट पसलसमेत अन्यत्रै सारिसकेका छन् ।

Yamaha

राजधानीका कलंकी–नागढुंगा, चाबहिल–जोरपाटी, कपनलगायत सडकको दुरवस्था छ । कतै माटो थुपारिएको छ, कतै पानी जम्ने खाल्टाखुल्टी बनाएर अलपत्र छाडिएको छ । हिलाम्मे सडकको पानी गाडीले उछिट्याएर घर–पसलभित्रै पुर्‍याइदिन्छन् । गाडी भासिएका र मोटरसाइकल चिप्लिएका दृश्य नौला लाग्दैनन् ।

‘चुनावका बेला मात्र हामी चाहिने रैछ,’ होटल व्यवसाय गर्दै आएकी स्थानीय सावित्री तामाङले भनिन्, ‘समस्या परेका बेला हेर्ने कोही हुँदैनन् ।’ पहिला उनको होटलमा खाजा खान आउनेको भीड हुन्थ्यो । अहिले होटलमा आउनेको बाटो हेरेर बस्नुपर्ने बाध्यता छ । बूढानीलकण्ठ क्षेत्रमा सडकको सबभन्दा बढी समस्या सैलुङ कन्स्ट्रक्सनले निर्माणको ठेक्का लिएको खण्डमा देखिएको छ । सैलुङका प्रमुख हुन्– शारदाप्रसाद अधिकारी, नेकपा अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालका ‘घरबेटी’ ।

बूढानीलकण्ठ नगरपालिकाभित्र सडकका १२ योजना ठेक्का भएका छन् । तीमध्ये अधिकारीले तीनवटा सडकको ठेक्का लिएका छन् । तर, तीनवटै सडकको समय सकिए पनि काम सकिएको छैन । १२ मध्ये ५ वटाको मात्रै काम सकिएको छ ।

अधिकारीले ठेक्का लिएको खण्ड हो, आकाशेधारा–राम मन्दिर–कृष्ण मन्दिर । ६ करोड ५५ लाखमा ०७३ असार ३१ मा उनले यसको ठेक्का लिएका थिए । २०७४ असोज ३० मा यसको समय सकियो । समय सकिए पनि डिभिजन सडक कार्यालयका अनुसार काम भने जम्मा ३० प्रतिशत मात्र भएको छ ।

उनले लिएको अर्को ठेक्का हो, सुन्दरबस्ती–आदर्शनगर–चुनीखेल टुपेक–टुसाल । यसको समय २०७४ साउन २० मै सकियो । अधिकारीको सैलुङले ठेक्का लिएको अर्को सडक साततले–भण्डारी गार्मेन्टको पनि समय सकिइसकेको बूढानीलकण्ठका मेयर उद्धवप्रसाद खरेल बताउँछन् ।

मेयर खरेल पटक–पटक भन्दा पनि ठेकेदार शारदा अधिकारीले कुरै नसुनेको गुनासो गर्छन् । ‘अधिकारीले कसैलाई टेर्दैनन् । सबै सडकको सम्झौता सकियो तर सडक हिँडिसाध्य छैन,’ खरेलले भने, ‘यो सबै निर्माण व्यवसायीको बेइमानीले गर्दा भएको हो, फकाइफुलाई काम लगाउनुपर्ने बाध्यता छ ।’ अधिकारीलाई ठूला नेताहरूको संरक्षण भएकाले पनि नसुनेका हुन सक्ने अनुमान मेयर खरेल गर्छन् ।

निर्माण सम्पन्न नगर्ने ठेकेदार अधिकारी मात्र भने होइनन् । यही खण्डमा महांकाल–भृकुटी चोक–तेन्जिङ चोकसम्मको निर्माण ठेक्का तुदी/प्रेरा जेभीले लिएका हुन् । जेठभित्र निर्माण सम्पन्न गर्ने समयसीमा तोकिएको यो सडक पनि पूरा भएको छैन । त्यस्तै साप/कालिका जेभीले निर्माण ठेक्का लिएको बूढानीलकण्ठपूर्व तैलुङ–देउवा चोक सडक पनि अलपत्र छ । कांग्रेस सभापति एवं पूर्वप्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाको निवास जाने बाटोको पनि निर्माण सकिएको छैन ।

सांसद थापाले स्थानीयबाट सडककै बारेमा बढी गुनासा आएपछि २०७५ साउन ११ मा सडक विभागलाई ठेक्काको म्याद थप नगराउन भन्दै पनि पत्र पठाए । संसद्मा कुरा उठाए । तर, कुनै सुनुवाइ भएन । ‘स्थानीय जनप्रतिनिधि तथा आमसर्वसाधारणको पूर्ण सहयोग हुँदाहुँदै पनि निर्माण कम्पनीको समयमा काम नसक्ने नियत देखियो, यही कारणले सडक निर्माणमा ठोस प्रगति हुन नसकेको हो,’ थापाले विभागलाई पठाएको पत्रमा लेखेका छन्, ‘स्थानीयको अवरोध देखाई वा अन्य कुनै बहानामा अब यी निर्माण कम्पनीले ठेक्का म्याद थप गर्नुको कुनै औचित्य नरहेको जानकारी गराउन चाहन्छु ।’ उनले काम नगर्ने निर्माण व्यवसायीको नाम पत्रमा उल्लेख गरी नियमअनुसार कारबाही प्रक्रिया अगाडि बढाउन माग गरेका छन् ।

नागढुंगा सडक पनि अधिकारीकै जिम्मा
राजधानीको अर्को समस्या बनेको सडक हो– त्रिपुरेश्वर–कलंकी–नागढुंगा सडक । चार खण्डमा बाँडेर ठेक्का लगाइएको यो सडकको २०७२ असारमै सम्झौता भएको हो । निर्माण सम्पन्न गर्ने समयसीमा कुनै खण्डको पुस त कुनै असोज र कुनैको कात्तिकमा सकिँदै छ ।

तर, काम भने कुनैको पनि ५० प्रतिशतभन्दा बढी भएको छैन । यो सडकको पनि मुख्य हर्ताकर्ता सैलुङ कन्स्ट्रक्सनका शारदा अधिकारी भएको काठमाडौं उपत्यका सडक विस्तार आयोजनाका प्रवक्ता विश्वविजयलाल श्रेष्ठ बताउँछन् । चार खण्डमध्ये तीन खण्डको निर्माणमा सैलुङ कन्स्ट्रक्सन संलग्न छ ।

एउटा खण्डको ठेक्का बज्रगुरु, बिरुवा र सीएम जेभीले लिएका छन् भने अर्को खण्डको शर्मा, सैलुङ र कान्छाराम जेभीले । तेस्रो खण्डको ठेक्का सैलुङ, लुम्बिनी र साप जेभीले लिएका हुन् भने चौथो खण्डको पनि ठेक्कामा सैलुङ संलग्न छ । यो खण्डको ठेक्का सैलुङ, शर्मा र कान्छाराम जेभीले लिएका हुन् । यी सबैजसो खण्ड तीन किलोमिटरभन्दा केही बढीका छन् । चारै खण्डको निर्माणमा सरकारले अहिलेसम्म ९७ करोड ९७ लाख ६२ हजार भुक्तानी दिइएको छ ।

उपत्यका सडक विस्तार आयोजनाका प्रवक्ता श्रेष्ठ निर्माण ढिलाइ हुनुमा सर्वोच्च अदालतबाट उक्त सडक खण्डको विभिन्न स्थानमा निर्माण कार्य रोक्न भएको अन्तरिम आदेशलाई कारण मान्छन् । विस्तारित सडकको दायाँ–बायाँका स्थानीयले जग्गासहितको क्षतिपूर्ति माग्दा समस्या भएको उनी बताउँछन् । ‘तर, सबै निर्माण व्यवसायी दूधले नुहाएका छन् भन्ने होइन, उनीहरूको पनि गल्ती छ,’ श्रेष्ठ भन्छन्, ‘तर सडक निर्माणमा प्रगति नहुनुको कारण सडकभित्र पर्ने घर भत्काउन नदिनु, विद्युत्, टेलिफोनका पोलको पनि समस्या छ ।’

ललितपुरको ढोलाहिटी–सुनाकोठी–चापागाउँ–प्याङगाउँ–लेले–तिलेश्वर हुँदै सरस्वतीकुण्ड सडक चार खण्डमा ठेक्का लगाइएको छ । यसमा पनि अधिकारीको सैलुङ कन्स्ट्रक्सन संलग्न छ । माघसम्म सक्नुपर्ने ठेक्का भए पनि जम्मा १० प्रतिशत मात्रै काम भएको छ । यो सडक निर्माणमा सैलुङसँगै दिवा, पप्पु, महालक्ष्मी, वल्र्डवाइड जेभी पनि संलग्न छन् ।

चाबहिल–साँखुमा २५ प्रतिशत काम
राजधानीको अर्को बेहाल सडक हो, चाबहिल–जोरपाटी–साँखु । काठमाडौंको एउटा मुख्य पर्यटकीय गन्तव्य बौद्ध स्तूप पुग्ने यो सडक खण्ड वर्षामा आहाल बन्ने गरेको छ । भारतीय प्रधानमन्त्री मोदी नेपाल भ्रमणमा आउँदा रातारात यो सडकको चाबहिल–हयात होटलसम्मको खण्ड स्तरोन्नति गरिएको थियो । यसपटकको बिमस्टेक सम्मेलनमा आएका पाहुनालाई गोकर्ण रिसोर्टमा रिट्रिट दिने तयारी भए पनि यही सडकका कारण रद्द गरिएको थियो । पाहुना बसेकै होटल सोल्टीमा रिट्रिट दिइएको थियो ।

यो सडकको ठेक्का पाँच खण्डमा बाँडेर लगाइएको छ । तर, निर्माण प्रगति सन्तोषजनक छैन । काठमाडौं उपत्यका सडक विस्तार आयोजनाअन्तर्गत ठेक्का भएको हो । यसको ठेक्का युनाइटेड विल्डर्स एन्ड इन्जिनियर्स, बज्रगुरु, च्याङमिला, खानी जेभी, बिरुवा, बिटी, सुनकोसी र वल्र्डवाइड जेभीले पाएका छन् ।

कुनै खण्डको निर्माण सम्पन्नको सीमा २०७६ वैशाखसम्म छ भने कुनैको २०७५ असोज । कार्यप्रगति भने कुनैको पनि ४० प्रतिशतभन्दा बढी छैन । कुनै खण्डको त जम्मा १५ प्रतिशत काम भएको छ । यो सडकका लागि अहिलेसम्म ७३ करोड १० लाख भुक्तानी भइसकेको छ ।

सैलुङको प्लान्ट अवैध
ललितपुर– सैलुङ कन्स्ट्रक्सनको असफाल्ट प्लान्ट (कालोपत्रे तयार पार्ने उद्योग) नै मापदण्डविपरीत सञ्चालनमा रहेको पाइएको छ । सुनाकोठीमा नख्खु खोला किनारमा स्थापित प्लान्टले ललितपुर महानगरबाट सञ्चालन अनुमति लिएको छैन ।

महानगरको २७ नम्बर वडा कार्यालयका अनुसार प्लान्टले डिपो मात्र राख्न स्वीकृति लिएको छ । ‘सरकारी निर्देशनसमेत अटेर गरेर चलाइरहेका छन्,’ वडाध्यक्ष बाबुराजा महर्जनले भने । सैलुङ कन्स्ट्रक्सनका सञ्चालक शारदा अधिकारी हुन् । उनकै घरमा नेकपा अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल बसेका छन् ।

डिजेलबाट सञ्चालित उक्त प्लान्टले दुर्गन्ध फैलाएको, मानव स्वास्थ्यमा प्रत्यक्ष असर गरेको भन्दै वडाध्यक्षसहितको अनुगमन टोलीले स्थानान्तरण गर्न पटकपटक ताकेता गरेको छ । सुनाकोठीबासीले प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रीपरिषद कार्यालय, उद्योग, गृह र वातावरण मन्त्रालय तथा संसदको वातावरण संरक्षण समितिको समेत ध्यानाकर्षण गराइसके । ‘अस्तिमात्र लिखित पत्र पठाएँ,’ वडाध्यक्ष महर्जनले भने, ‘उपस्थित हुन फोन गरेका छौं ।’

उद्योग स्थापना गर्न वातावरण संरक्षण ऐन २०५३ को दफा ३ बमोजिम वातावरणीय परीक्षण तथा वातावरण प्रभाव मूल्यांकन अनिवार्य गर्नुपर्छ । ऐनको दफा ४ बमोजिम उद्योग स्थापनाको प्रस्ताव स्वीकृत नगराई सञ्चालनमा ल्याउन मिल्दैन । तर सैलुङले राजनीतिक पहुँचको आडमा ऐन मिचेर सञ्चालन गरिरहेको स्थानीयको आरोप छ ।

प्लान्टबाट असफाल्ट तयार गर्दा निस्कने कालो धुवाले प्रदूषण बढाएपछि भैंसेपाटी, नखिपोट, सुनाकोठीवासी मर्कामा छन् । प्लान्टले वृद्धवृद्धा र बालबालिका बढी प्रभावित हुनुका साथै खोला र वरिपरिका बालीनालीमा समेत असर पुर्‍याएको अनुगमन टोलीको निष्कर्ष छ ।

‘चैतसम्म सकिन्छ’


सैलुङ कन्स्ट्रक्सनका सञ्चालक शारदाप्रसाद अधिकारी भने आफूलाई पूर्वाग्राही रूपमा आरोप लगाउने गरिएको बताउँछन् । ‘काम राम्रो भए पनि नराम्रो भनिदिन्छन्,’ उनले शुक्रबार साँझ कान्तिपुरसँग भने । वर्षाको समयमा समेत आफ्ना कुनै प्रोजेक्टको काम नरोकिएको उनले बताए । ‘समयमा म्याटिरियल पाइँदैन, न गाडी चल्न दिन्छन्, त्यसका बाबजुद काम भइरहेको छ,’ उनले भने, ‘कहीं पोल हटाइएको छैन, सडकमा पर्ने घर भत्काइएको छैन, कहीं मुआब्जा विवाद छ ।’ उनले चैत अन्तिममा सबै सडकको काम सकिने दाबी गरे । ‘चैतसम्म हामीसँग जोडिएका सबै प्रोजेक्ट सक्ने टार्गेटमा काम गरिरहेको छु ।’

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७५ ०७:२७
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

जुम्लाको स्याउ ६ दिनमा आइपुग्यो

गत वर्ष जुम्लाबाट १७ करोडको स्याउ बाहिरिएको थियो
विमल खतिवडा

काठमाडौँ — जुम्ला, मनाङ, मुस्ताङलगायत जिल्लाका किसानलाई अहिले स्याउ टिपेर बेच्न भ्याई नभ्याई छ । चाडबाडलाई लक्ष्य गर्दै किसानहरू स्याउ टिपेर बिक्री गर्न व्यस्त छन् । त्यसो त जुम्लामा फलेको स्याउको स्वाद राजधानीबासीले पनि लिने अवसर छुटाएका छैनन् ।

राजधानीको मीनभवनस्थित सुमार्गी कम्प्लेक्समा जुम्लाका स्याउ बेच्दै व्यापारी । तस्बिर : कान्तिपुर

स्वाद चखाउने काम जुम्लाकै युवा दिनेश खडकाले गरेका छन् । उनले ६ दिन लगाएर ट्रकमा स्याउ ल्याएका हुन् ।

‘मंगलबार स्याउ आइपुग्यो,’ उनले भने, ‘बुधबारबाट यसको बिक्री थालेका हौं ।’ अहिले नयाँ बानेश्वरस्थित मीनभवन नजिक ब्यानर टाँगेर स्याउ बिक्री स्टल राखेका छन् ।

स्याउ सुपर जोन जुम्लाका वरिष्ठ कृषि अधिकृत टीकाराम शर्माका अनुसार जुम्लामा स्याउ टिप्न सुरु भइसकेको छ । जिल्लामा ३ हजार ३ सय हेक्टरमा स्याउ फल फलेको छ । गत वर्ष १७ करोडको स्याउ बाहिरिएको थियो । बिहीबारसम्म जुम्लाबाट ६७ गाडी स्याउ अन्यत्र पठाइएको छ । बढी मात्रामा नेपालगन्ज र कोहलपुर जान्छ । ‘भदौ ७ गतेबाट टिप्न सुरु भयो, १० गतेबाट बजारमा पठाइयो,’ शर्माले भने, ‘पोहोरको तुलनामा यो वर्ष दाना ठूलो छ ।’ स्याउको गुणस्तर राम्रो छ । ग्रेडिङ मिलाएर बिक्रीका लागि पठाउने गरिएको छ ।

बगैंचामा ५५ रुपैयाँ केजीमा स्याउ बिक्री भएको छ । अन्य जिल्लामा पुग्दा ढुवानी भाडाले गर्दा स्याउ महँगो हुने गरेको छ । गत वर्ष ५० रुपैयाँ किलोमा बिक्री भएको थियो । किसानको संख्या सुपर जोन एरियाभित्र ४ हजार १ सय छ । ‘जिल्लामा कुल जनसंख्याको ९० प्रतिशतले स्याउ लगाएका छन्,’ उनले भने, ‘असोजसम्म टिप्ने गरिन्छ, स्याउको बजारीकरणका लागि कार्यालयले सहजीकरण गरेको छ ।’ उनका अनुसार रेड, रोयल र गोल्डेन डेलिसियस जातको स्याउ लगाइएको छ ।

नेपालमा १२ हजार हेक्टर क्षेत्रफलमा स्याउ लगाइएको छ । वार्षिक २० हजार टन स्याउ उत्पादन हुन्छ । जुम्ला, मनाङ, मुस्ताङ, डोल्पा, मुगु, कालिकोट, हुम्ला र रुकुममा यसको व्यावसायिक खेती हुने गरेको छ ।

‘स्याउ बगैंचादेखि काठमाडौं ल्याउन ६ दिन लाग्यो,’ उनले भने, ‘३० हजार केजी स्याउ भित्रिसकेको छ, बिक्री राम्रो भइरहेको छ ।’ बजार माग राम्रो छ । उनले किलोको १ सय ५० रुपैयाँमा बिक्री गरिरहेका छन् ।

त्यस्तै विराटनगर, भैरहवा, बुटवल, हेटौंडा, टीकापुर, नेपालगन्जका व्यापारीलाई समेत बिक्री गर्दै आएका छन् । ‘यो ठाउँका व्यापारीलाई किलोको १ सय ३५ देखि १ सय ४० रुपैयाँमा बिक्री गर्ने गरेको छु,’ उनले भने, ‘बिक्रेतालाई उपभोक्तालाई १ सय ७५ रुपैयाँ प्रतिकिलोभन्दा बढीमा नबेच्न सल्लाह दिएको छु ।’ गत वर्ष २५ हजार केजी बिक्री गरेका थिए । यो वर्ष माग धेरै आएको उनले सुनाए । फेसबुक पेज बनाएर स्याउको प्रचारप्रसार गरेका छन् । पेजबाट अर्डर संकलन गर्छन् । पेजको नाम ‘एप्पल गार्डेन इन जुम्ला’ राखिएको छ । उनी अहिले नेपाल कमर्स क्याम्पस मीनभवनमा बीबीएस चौथो वर्षमा अध्ययनरत छन् ।

‘किसानले उत्पादन गरेको स्याउ बोटमै कुहिने समस्या छ,’ उनले भने, ‘जसले गर्दा किसानको लागत खेर जाने गरेको छ, त्यही भएर उनीहरूलाई सहयोग गर्ने उद्देश्यले काठमाडौंमा ल्याएर बिक्री सुरु गरेका हौं ।’ यस्तो अभियान चलाएको ६ वर्ष भयो । स्याउसँगै काली मार्सी धान ३ सय क्विन्टल, २ सय केजी सिमी, १ हजार ५ सय केजी ओखर ल्याएको उनले सुनाए ।

‘जुम्लामा राम्रो स्याउ फल्छ, ओखर, सिमी, मार्सी धान उत्पादन हुन्छ,’ उनले भने, ‘गाउँगाउँमा यातायात सुविधा नपुग्दा समस्या छ, त्यसैले हामी जस्तो पढेलेखेका युवाले अभियान चलाएर उत्पादन खेर जान दिनु भएन, यसको प्रवद्र्धनसँगै बजारीकरणमा पनि ध्यान दिन जरुरी छ ।’ उनले जस्तै अन्यले पनि अनलाइन अर्डर लिएर जुम्ला, मुस्ताङलगायत ठाउँबाट स्याउ मगाएर बिक्री गर्ने गरेका छन् ।

खडकाका अनुसार स्याउ मगाएर बालाजु औद्योगिक क्षेत्रमा राख्ने गरिएको छ । त्यहाँ स्याउ राखेको प्रतिकिलो २ रुपैयाँ तिर्नुपर्छ । ‘जुम्लाको स्याउ अर्गानिक छ, रसिलो छ,’ स्याउ किन्दै गर्दा भेटिएका दिनेश शर्माले भने, ‘यसमा मैन लगाएर चम्किलो बनाइएको हुँदैन ।’

प्रकाशित : भाद्र २२, २०७५ ०८:४८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT