कृषि क्षेत्रलाई सुधार्न चाहन्थे नेपाली

चन्द्र कार्की

काठमाडौँ — उनले शिक्षाशास्त्र अध्ययन गरे । अंग्रेजी विषय ऐच्छिक थियो तर पछिल्लो समय उनले कृषि क्षेत्रमै भविष्य देखे । बेमौसमी ताजा तरकारी खेती हुने यो क्षेत्रमा कृषि प्राविधिक अभाव अझै उस्तै छ ।

अभाव पूर्तिका लागि उनले आफ्नै विद्यालयमा बाली विज्ञानको पढाइ सुरु गरे । बाली विज्ञान अध्ययन गर्ने पहिलो वर्षका विद्यार्थी कृषि प्राविधिक भएर निस्किसकेका छन् ।

आगामी ५ वर्षमा यहाँको कृषि क्षेत्रका लागि पर्याप्त प्राविधिक जनशक्ति उत्पादन गर्ने उनको लक्ष्य थियो । विद्यालय परिसरमै प्लास्टिक टनेल बनाएर विद्यार्थीलाई व्यावहारिक कृषि अभ्यास गराउँथे । आफू कार्यरत वसन्त माविलाई शैक्षिक क्षेत्रमा जिल्लाकै नमुना विद्यालय बनाउने उनको अठोट अहिले पनि सहपाठी शिक्षकहरू सम्झिरहेका छन् ।

पञ्चायत ढलेर भर्खरै प्रजातन्त्रको अभ्यास सुरु भएको त्यो समय देशभर जातीय छुवाछूत व्याप्त थियो । सोही समयमै दलित समुदायका उद्धबबहादुर नेपालीलाई तत्कालीन विद्यालय व्यवस्थापन समितिले बाहिरबाट ल्याएर जिम्मेवारी सुम्पिएको थियो ।

अंग्रेजी विषयमा दख्खल राख्ने नेपालीको त्यस समय जिल्लाभर राम्रो पढाउने भनेर खुबै चर्चा थियो । तिनै अंग्रेजी विषयका धुरन्धर गुरु नेपालीको ५७ वर्षको उमेरमा मोटरसाइकल दुर्घटनामा हालै निधन भयो । उनको निधनले जिल्लाको शैक्षिक क्षेत्र स्तब्ध छ । उनले अध्यापन गर्ने वसन्त मावि पनि एक सातादेखि बन्द छ । शिक्षक, विद्यार्थी, अभिभावक सबै शोकमा छन् ।

Yamaha

शैक्षिक सूचना छिटो जानकारी पाउने शिक्षकमा उनको नाम अघि थियो । केन्द्रमा मन्त्रालय, विभाग तथा अन्य प्राविधिक शिक्षा सिकाउने संघसंस्थाले गरेका निर्णय चाँडै जानकारी लिई कार्यरत शिक्षकसँग सल्लाह गर्ने उनको बानी अहिले सम्झनामै सीमित छ ।

कहिलेकाहीं उनी भन्ने गर्थे– ‘यहाँको गैरदलित समाजले दलित समुदायको मलाई ल्याएर जुन सम्मान दियो, त्यसको बदलामा मैले यहाँका बालबालिकालाई गुणस्तरीय शिक्षा दिनुपर्छ ।’ गैरदलित समुदायले दिएको सम्मान नेपाली जहिल्यै प्रशंसा गरिरहन्थे ।आर्थिक अवस्था कमजोर भएको उनको परिवारले दु:खले एसएलसीसम्मको अध्ययन गरायो ।

त्यसपछि भने उनले विद्यालयमा काम गर्दै आफ्नो अध्ययन अघि बढाए । विद्यालयमा अरू शिक्षकले समाधान गर्न नसकेको अंग्रेजी विषयका जटिल प्रश्नसमेत उनी सहजै समाधान गरिदिन्थे । अंग्रेजी विषय धेरै विद्यार्थीका लागि हाउगुजी बन्ने गर्छ तर उनीसँग अंग्रेजी पढ्न विद्यार्थी रमाएर झुम्मिन्थे ।

०४७ मा वसन्त माविमा अध्यापन गराउन थालेका नेपालीले यहीं २८ वर्ष पढाए । १७ वर्षदेखि सोही विद्यालयको प्रधानाध्यापकको जिम्मेवारी उनैले सम्हालिरहेका थिए । जिल्लामा माविको जिम्मेवारी सम्हाल्ने पहिलो दलित शिक्षक पनि उनै थिए । अहिले छुवाछूतलाई कानुनले दण्डनीय मानेको भए पनि व्यवहारमा लागू छैन ।

नेपालीको नेतृत्वमा यो अवधिमा धेरै गैरदलित समुदायका शिक्षकले पनि अध्यापन गराए । विद्यालयमा कुनै पनि शिक्षक, विद्यार्थी र अभिभावकले दलित भनेर हेला गरेनन् । जहिल्यै पनि सम्मान गरिरहे । उनको निधनले जिल्लाको शिक्षाको ज्योति निभेको सहायक प्रधानाध्यापक कृष्णप्रसाद दाहालले सम्झिए । ‘सर साह्रै मिलनसार र आफ्नो विषयमा विज्ञ हुनुहुन्थ्यो,’ दाहालले भने, ‘उहाँको निधनले सारा शिक्षक र विद्यार्थी रोइरहेका छन् ।’

पञ्चायतकालमा उनका बुवा डिकवीर दर्जी दलित समुदायमा पुरेत्याइँ गर्थे । पुरेत्याइँ गर्न धेरै ठाउँ डुल्दा छोराछोरीलाई पढाउनुपर्छ भन्ने ज्ञान उनमा उतिबेलै पलाएको थियो । पढाइमा उनी सानैदेखि तीक्ष्ण थिए । एसएलसीपछि अंग्रेजी विषय लिएर उनी क्याम्पसमा भर्ना भए । अंग्रेजी विषय लिएर बीएड गरेका नेपालीले ईपीएममा स्नातकोत्तर गरेका थिए तर पछिल्लो समय उनको रुचि भने कृषि क्षेत्रमा देखियो ।

उनकै पहलमा स्थापना भएको बाली विज्ञान समूहमा पूर्वका धेरै विद्यार्थीले अहिले कृषि शिक्षा अध्ययन गरिरहेका छन् । कृषि शिक्षा सस्तो र सुलभ ढंगबाट निम्न आय भएका अभिभावकले अध्ययन गराउने यो विद्यालय अहिले चर्चामा छ ।

शैक्षिक नेतृत्व गर्ने क्षमताकै कारण उनलाई प्रधानाध्यापकको जिम्मेवारी दिएको विद्यालय व्यवस्थापन समितिका पूर्वअध्यक्षसमेत रहेका प्रदेश सांसद लक्ष्मण तिवारीले सम्झिए । उनी अंग्रेजी विषयका मात्र गुरु थिएनन् । संगीतका गुरु पनि उनै थिए ।

मौलिक भाकाका लोकगीत गाउने, वाद्यवादनका साधन बाँसुरी, मादल, बिनायो, हार्माेनियम, मुरली बजाउने उनको सानैदेखिको रुचि थियो । उनी मिजासिला व्यक्तिका रूपमा परिचित थिए । उनी तेह्रथुममा मात्र नभएर प्रदेश १ कै शैक्षिक क्षेत्रमा परिचित थिए ।

उनको अध्यापन शैली र फरक प्रस्तुति विद्यार्थीले अहिले पनि सम्झिरहेका छन् । तेह्रथुमको हमरजुङमा २०१८ सालमा जन्मिएका नेपालीले अध्ययनपछि गाउँकै शारदा निमाविमा केही समय अध्यापन गराए । अंग्रेजी विषयमा राम्रो दख्खल भएकै कारण उनलाई अन्य विद्यालयले पनि लैजान निकै जोडबल गरे । ‘तर हामी सफल भयौं,’ सांसद तिवारीले भने ।

नेपालीले आफ्नो जीवनको महत्त्वपूर्ण समय यहीं बिताएको उनका सहपाठी यज्ञबहादुर खड्का बताउँछन् । ‘सरले विद्यालय र यो ठाउँलाई धेरै माया गर्नुहुन्थ्यो,’ उनले भने ।

सामुदायिक विद्यालयमा अंग्रेजी माध्यमको शिक्षा लागू गर्ने, वसन्त माविलाई उच्च मावि र क्याम्पस बनाउने कार्यमा उनको योगदान महत्त्वपूर्ण थियो । वसन्त बहुमुखी क्याम्पसका संस्थापक सञ्चालक समिति सदस्य भएर पनि उनले लामो समय काम गरे ।

आफ्नै ससुराको मलामी गएर फर्किंदै गर्दा नेपालीको मोरङको पथरीमा पछाडिबाट आएको मोटरसाइकलले भदौ १६ गते शनिबार ठक्कर दिँदा घटनास्थलमै मृत्यु भएको थियो ।

प्रकाशित : भाद्र २४, २०७५ ०८:०२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

अस्ताए शिक्षकका अगुवा

अंग्रेजी विषयका गुरु नेपालीको ५७ वर्षको उमेरमा मोटरसाइकल दुर्घटनामा परी शनिबार बेलुकी निधन
चन्द्र कार्की

तेह्रथुम — पञ्चायत ढलेर भर्खरै प्रजातन्त्र आएको थियो । त्यो समय देशभर जातीय छुवाछूत व्याप्त थियो । उनी अंग्रेजी विषयमा निकै दख्खल राख्थे । अंग्रेजी विषय राम्रो पढाउने भनेर उनको जिल्लाभर निकै चर्चा थियो ।

तिनै अंग्रेजी विषयका गुरु उद्धवबहादुर नेपालीको ५७ वर्षको उमेरमा मोटरसाइकल दुर्घटनामा परी शनिबार बेलुकी निधन भयो । उनको निधनले जिल्लाको सम्पूर्ण शैक्षिक क्षेत्र स्तव्ध भएको छ ।

देशमा प्रजातन्त्र आए लगत्तै ०४७ सालमा बसन्त मावि बसन्तपुरमा आएर अध्यापन गराउन सुरु गरेका नेपालीको शनिबार भएको निधनले यो क्षेत्र शोकमग्न बनेको छ । एउटै विद्यालयमा २८ वर्ष शिक्षण पेसामा बिताएका नेपाली अहिले सोही विद्यालयका प्रधानाध्यापक थिए ।

उनले सोही विद्यालयको १७ वर्षदेखि प्रधानाध्यापकको जिम्मेवारी सम्हालिरहेका थिए । जिल्लामा माध्यमिक विद्यालयको प्रधानाध्यापकको जिम्मेवारी सम्हाल्ने पहिलो दलित शिक्षक पनि उनै थिए । नेपालीको निधन जिल्लावासीले पत्याउन सकेका छैनन् ।

नेपालीको निधनले जिल्लाको शिक्षाको ज्योति निभेको उनका सहपाठी सहायक प्रधानाध्यापक कृष्णप्रसाद दाहालले बताए । ‘सर साह्रै मिलनसार र आफ्नो विषयमा विज्ञ हुनुहुन्थ्यो,’ दाहालले भने, ‘सरको निधनको खवरले सारा शिक्षक र विद्यार्थी रोइरहेका छन् ।’

पञ्चायतको समयमा उनका बुवा दलित समुदायमा पुरेत्याइँ गर्थे । पुरेत्याइँ गर्न धेरै ठाउँ डुल्दा छोराछोरीलाई पढाउनुपर्छ भन्ने ज्ञान बुवा डिकविर दर्जीमा त्यस बेलै पलायो । त्यस समय दलित समुदायमा पढालेखा गर्नेको संख्या एकदमै न्यून थियो । पढ्नमा उनी सानैदेखि तीक्ष्ण थिए । एसएलसीपछि अंग्रेजी विषय लिएर उनले क्याम्पसमा भर्ना भए ।

अंग्रेजी विषय लिएर बीएड गरेका नेपालीले ईपीएममा स्नाकोत्तर गरेका छन् । उनले पढाएका विद्यार्थी सरकारी सेवाको उपल्लो तहसम्म पुगेका छन् । खाद्य अनुसन्धान तथा गुण नियन्त्रण विभागमा खाद्य अधिकृत रहेका उनका पूर्वविद्यार्थी पुष्पराज राईले सरको निधनले आफूलाई स्तव्ध बनाएको बताए । नेपालीले त्यस समय अंग्रेजी सिकाएको अहिले पनि उनले सम्झिरहेका छन् ।

बहुसंख्यक गैरदलित विद्यार्थी अध्ययन गर्ने विद्यालयको बागडोर दलित समुदायका नेपालीले राम्ररी सम्हालेका थिए । विद्यालयको शैक्षिक नेतृत्व गर्ने क्षमता उनमा भएकै कारण उनलाई प्रधानाध्यापकको जिम्मेवारी दिएको विद्यालयका पूर्वव्यवस्थापन समिति अध्यक्ष समेत रहेका प्रदेश सांसद लक्ष्मण तिवारीले बताए ।

उनले पढाएका अधिकांश विद्यार्थी शिक्षण क्षेत्रमा अव्बल रहेको तिवारीको भनाइ छ । शिक्षक, विद्यार्थी, अभिभावक लगायत सवैसँग साथीभाइको जस्तो व्यवहार गर्ने नेपाली तेह्रथुममा मात्र नभएर प्रदेश १ को शैक्षिक क्षेत्रमा परिचित थिए ।

अभिभावक र विद्यालय व्यवस्थापन समितिले दिएको जिम्मेवारी उनले सहजै पूरा गर्ने गरेको विद्यालय व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष देवेन्द्र थापाले बताए । उनकै पहलमा विद्यालयमा कक्षा ९ देखि १२ सम्म बाली विज्ञान पढाइ हुँदै आएको छ ।

अंग्रेजी विषय अध्यापनका लागि निकै कहलिएका नेपालीको निधनले यस क्षेत्रको शैक्षिक अभियानमै क्षति पुगेको उनका सहपाठी यज्ञबहादुर खडकाले बताए । उनको अध्यापन शैली र फरक प्रस्तुतिका कारण विद्यार्थी जहिल्यै पनि झुम्मिरहन्थे । तेह्रथुमको हमरजुङमा २०१८ सालमा जन्मिएका नेपालीले अध्ययनपछि गाउँकै शारदा निमाविमा केही समय अध्यापन गराए ।

अंग्रेजी विषयमा राम्रो ज्ञान भएका नेपालीलाई तत्कालीन समयको विद्यालय व्यवस्थापन समितिले बोलाएर नियुक्त गरेको सांसद तिवारीले बताए । अन्य जिल्ला र विद्यालयबाट राम्रो सेवा सुविधा दिने सर्तमा उनलाई धेरैतिरबाट बोलावट हुने गथ्र्यो ।

तर नेपालीले बसन्त माविलाई माया मारेर जान सकेनन् । ‘सरले विद्यालय र यो ठाउँलाई धेरै माया गर्नुहुन्थ्यो,’ विद्यालयका सहपाठी भीमप्रसाद दाहालले भने, ‘सरले जीवनको सवैभन्दा महत्त्वपूर्ण समय यहीं विताउनुभयो ।’

सामुदायिक विद्यालयमा अंग्रेजी माध्यमको शिक्षा लागू गर्ने, बसन्त माविलाई उच्च मावि र क्याम्पस बनाउने कार्यमा पनि नेपालीको उल्लेख्य योगदान रहेको स्थानीयले सम्झिए । नेपालीको सोमबार स्थानीय लम्वु घाटमा दाहसंस्कार गरिने विद्यालयले जनाइएको छ ।

आत्महत्या गरी मृत्यु भएका आफ्नै ससुराको मलामी गएर फर्किंदै गर्दा नेपालीको शनिबार मोरङको पथरीमा पछाडिबाट आएको मोटरसाइकलले ठक्कर दिँदा घटनास्थलमै मृत्यु भएको थियो ।

प्रकाशित : भाद्र १८, २०७५ ०९:०६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT