भुजुङमा भदौसभा

आश गुरुङ

लमजुङ — स्थान : क्व्होलासोंथर गाउँपालिका–४, भुजुङ गाउँबीचको ठाँटी । पात्र : गाउँले दृश्य : वरिपरि गाउँले । बीचमा तामाको ताउलो । ताउलोमा खुकुरी र पाती राखिएको छ । गाउँले पालैपालो ताउलो र खुकुरी समाउँछन् । अनि भन्छन्, ‘म साँचो बोल्छु । साँचोबाहेक केही बोल्दिनँ । झूटो बोलेको ठहरिए सहुँला, बुझाउँला ।’

लमजुङको क्व्होलासोंथर गाउँपालिका–४, भुजुङमा आयोजित भदौसभामा तामाको ताउलो र ताउलोमा राखिएको खुकुरीको धार समातेर कसम खाँदै स्थानीय । तस्बिर : कान्तिपुर

दृश्यले अदालतमा अभियुक्तले धार्मिक ग्रन्थ छोएर कसम खाएको झल्को दिन्छ । उनीहरू थप वाचा गर्छन्, ‘मेरो बालबच्चाले कसैको चोरेको, बिगारेको छैन । मेरो डिंगा (चौपाया) ले कसैको बालीनाली खाएको छैन । बन्देज लगाएका ठाउँमा गएको छैन । थाहा नपाई अन्जानमा गल्ती भए सभाले जे निर्णय गर्छ, सहन्छु ।’ पर्यटकीय गाउँ भुजुङमा शुक्रबारदेखि सुरु ‘भदौसभा’ को दृश्य हो यो । सोमबार सकिएको भदौसभामा आइतबारसम्म करिब ४ सय गाउँलेले तामाको ताउलो र खुकुरीको धार समाएर यस्तो कसम खाइसकेका छन् ।


मकै थन्क्याएर कोदो रोपिसकेपछि भदौ अन्तिममा गरिने भएकाले यसलाई ‘भदौसभा’ भनिन्छ । सभामा तामाको ताउलो र खुकुरीको धार समातेर कसम खानुलाई स्थानीय ‘धर्म समात्ने’ भन्छन् । क्व्होलासोंथर गाउँपालिका–४, भुजुङमा सदियौंदेखि चलिआएको परम्परा हो ‘भदौसभा ।’

Yamaha


रीतिथिति व्यवस्थापन समितिको आहवानमा बसिने भदौसभाले वर्षभरिको नीति–नियम तथा काननु बनाउँछ । समिति अध्यक्ष कालबहादुर गुरुङका अनुसार सभामा बनाइएको नीति–नियम गाउँलेले वर्षैभरि मान्नुपर्छ । कुनै नियम परिवर्तन गर्नुपरे गाउँका चिवा (ठूलाबडा) जम्मा भएर संशोधन गर्ने चलन पनि छ । ‘हाम्रो छुट्टै परम्परा र चालचलन छ, सामाजिक तथा सांस्कृतिक मान्यता छ,’ उनले भने, ‘यसलाई बाहिरबाट हस्तक्षेप हुन नदिन हामी गाउँभित्रै कानुन बनाउँछौं ।’


साबिक भुजुङ गाविसका निवर्तमान अध्यक्ष नारायणबहादुर गुरुङका अनुसार सभामा प्रत्येक घरबाट घरमुली अनिवार्य उपस्थित हुनुपर्छ । नत्र जरिवाना तिराइन्छ । ‘वर्षभरि आफ्नो परिवारले कसैमाथि नराम्रो नगरेको, नसोचेको, अधर्म नगरेको, चोरी–डकैती नगरेको, बन्देज लगाइएका ठाउँमा चौपाया नछोडेको, वस्तुभाउलाई अरूको खेतीबालीमा पस्न नदिएको र अबको वर्ष पनि त्यस्तो हुन नदिने कसम खाइन्छ,’ उनले भने, ‘कसैले गल्ती गरिहाले जरिवाना तिर्नुपर्छ ।’ गुरुङका अनुसार गाउँले सबैजना ठाँटीमा भेला भएर सभा बस्छन् । गन्यमान्य व्यक्ति अग्रपंक्तिमा रहन्छन् । स्थानीय तहमा जनप्रतिनिधि चुनिएपछि सभामा उनीहरूलाई समेत राखिएको छ ।


वडाध्यक्ष खिमबहादुर गुरुङले पहिले भदौसभा गर्न एक साता लाग्ने गरेकोमा पछिल्लो समय ३/४ दिनमा सकिने गरेको बताए । ‘गाउँ पहिलेजस्तो छैन । असहमति, झगडा तथा नबुझेकाले एक सातासम्म सभा लम्बिन्थ्यो,’ उनले भने, ‘अहिले छिटोमा ३/४ दिनमा सक्ने गरेका छौं ।’


उनका अनुसार यस वर्षको सभा शुक्रबारदेखि सोमबारसम्म गरियो । ‘हामीले बनाएको कानुन पालना गर्छौं । कार्यान्वयन गर्छौं । कतिपय कानुन बाहिरबाट गाउँ भित्रिने जोकसैलाई लाग्न सक्छ,’ गुरुङले भने, ‘हाम्रो कानुनले अवैध ठानेका कार्य गर्ने छुट कसैलाई पनि छैन ।’ गाउँको कानुनले विशेष परिस्थितिबाहेक रोधी बस्न पहिल्यैदेखि बन्देज लगाएको छ । कोही बस्न आए कारबाही गरिने उनले बताए ।


लालीगुराँस युवा क्लबका सचिव यमबहादुर गुरुङका अनुसार सभाले श्रमज्याला, दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्य निर्धारण, चोरी–डकैती गर्नेलाई कारबाही तथा राम्रो काम गर्नेलाई स्याबासी दिन्छ ।


गाउँमा उत्पादित धान, मकै, कोदोलगायत खाद्यान्न बालीको मानापाथीको भाउ, कामदारको दैनिक ज्याला, घिउ–महको मूल्य, चोया तथा ऊनद्वारा निर्मित विभिन्न हस्तकला सामग्रीको मूल्य तोकिन्छ । ‘यो हाम्रो आन्तरिक मामिला हो । संघीय सरकार, प्रदेश सरकार तथा स्थानीय सरकारका कानुनसँग नबाझिने गरी आफ्नो कानुन बनाउँछौं,’ निवर्तमान गाविस अध्यक्ष गुरुङले भने ।

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७५ ०७:२५
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

गाउँभरि काउली खेती

आश गुरुङ

लमजुङ — मर्स्याङदी गाउँपालिका भुस्मेमा भएका ५५ घरधुरी सबैले काउली खेती गरेका छन् ।स्थानीयका अनुसार काउली खेती नगरेको कुनै घर छैन । बेमौसमी खेती बन्दा, गोलभेंडा फलाएका उनीहरूले मुख्यत: काउली रोप्ने र फलाउने गरेका छन् ।

लमजुङको मर्स्याङ्दी गाउँपालिका ८ भुस्मेका किसानले लगाएको काउली । तस्बिर : कान्तिपुर

बाँझो रहेको खेतबारी र कोदो, मकै फल्ने खेत मासेर उनीहरू काउली फलाउन लागेका हुन् । केटाकेटीलाई पढाउन सहर झरेका समेत गाउँ फर्केर तरकारी खेतीमा रमाउन थालेका छन् । ३३ वर्षीया सुनसरी तामाङले ५ रोपनीमा काउली र बन्दा खेती गरिएको बताइन् ।

‘बन्दाभन्दा बढी काउली लगाएको छु । अब फुल्ने बेला हुन लाग्यो,’ उनले भनिन् । उनले कोदो र मकै हुँदै आएको खेतमा तरकारी फलाएकी हुन् । ‘मकै र कोदो रोपेर के गर्ने, जाँडरक्सी बनाउन मात्रै भयो । तरकारी खेतीले पैसा आम्दानी हुन्छ,’ उनले भनिन् । ३ वर्षयता तरकारी खेती थालेका उनले महिनैपिच्छे कम्तीमा २० हजारदेखि ३० हजार रुपैयाँसम्म आम्दानी हुने गरेको बताइन् ।

करीब ६ रोपनी जग्गामा ५५ बर्षीया नालमाया तामाङले काउली, बन्दा, कालो भेन्टा, काँक्रो, मुला, लसुनलगायत फलाएका छन् । वैशाखदेखि असोजसम्म बेमौसमी र अर्को ६ महिना मौसमी खेती गर्दै आएकी छन् । कोदो र मकै खेत मासेर उनले तरकारी खेती गरेको बताइन् । ‘हिजो पैसा भन्ने चिज कहाँ देख्न पाइन्थ्यो र । अहिले हातहातै आएको छ,’ उनले भनिन् ।

तरकारीले राम्रो आम्दानी दिएको समयमा ६ महिनामा ३ देखि ४ लाख रुपैयाँ कमाइ भएको उनले बताइन् । उनले ३ रोपनी जग्गामा अलैंची पनि लगाएकी छन् । बालबालिका पढाउन बेंसीसहर बसेकी ३५ वर्षीय सुबिता तामाङ अहिले गाउँ फर्केर तरकारी खेतीमा व्यस्त भएकी छन् । ‘बजारमा बसेर कुनै काम भएन । बच्चा पढाउने मात्रै भयो । अहिले बच्चा हुर्किसकेको छ । गाउँ फर्किएँ र तरकारी खेतीमा लागें ।’ ३ रोपनीमा काउली लगाएका उनले गएको हिउँदमा ६ क्विन्टल गोलभेंडा फलाएको बताइन् । ‘आलुलाई असिनाले खाइदियो । घाटा भयो । गोलभेंडाले नाफा नै भयो । अहिले काउली फलाएको छु,’ उनले भनिन् ।

स्थानीय विष्णुमाया तामाङका अनुसार ३ वर्षअघि स्थानीय बासिन्दा बेंसीसहर, खुदी र भुलभुलेबाट तरकारी ल्याएर खाने गर्थे । अहिले गाउँमा फलेको तरकारी त्यही ठाउँमा पुर्‍याउने गरिएको छ । ‘हामीलाई तरकारीको कुनै आवश्यकता छैन । बरु बजारमा हामीले पुर्‍याएका छौं,’ उनले भनिन् । सुरुमा समूह गठन गरेर गाउँमै बचत गर्न थालेको र बचतबाट ऋणधन गरी गाउँले सबैले तरकारी खेती गरेको उनले बताइन् ।

उनका अनुसार गाउँमा महिला सशक्तीकरणका लागि शान्ति सामाजिक परिवार गठन गरिएको छ । यसको नेतृत्व उनैले लिएका छन् । यसका लागि समग्र विकास सेवा केन्द्रले उत्प्रेरणा जगाउँदै आएको छ । केन्द्रकी उत्प्रेरक रिना तामाङका अनुसार अहिले तरकारी खेती नगरेका कुनै घर छैन । सबैले गरेका छन् ।

सिंगो गाउँमा तामाङ समुदाय बसेको भुस्मे होमस्टे गाउँ हो । १० घरमा होमस्टे सञ्चालन गरिएको छ । होमस्टे सञ्चालक समितिका अध्यक्ष होमराज तामाङका अनुसार होमस्टेमा आउने पर्यटकलाई गाउँमै उत्पादित तरकारी खुवाउने गरिएको छ । ‘तरकारीमा युरिया हाल्दैनौं । पशु चौपायाको गोबर, पातपतिंगर कुहाएर बनाइएको कम्पोस्ट राख्ने गरेका छौं,’ उनले भने ।

२०७१ सालदेखि तरकारी खेती गर्दै आएका स्थानीयले टनेल बनाएर बेमौसमी खेती गर्दै आएका छन् । ‘भुस्मे भनेको आलुले प्रख्यात गाउँ हो । आलुमा समस्या देखिने र असिनाले चुटेपछि हामी अन्य तरकारी खेतीमा जुटेका हौं,’ उनले भने ।


आफैंले फलाएको तरकारी लिएर उनीहरू खुदी, भुलभुले तथा बेंसीसहर बजारसम्म झर्छन् । बजारको मागलाई हेरेर आफ्ना उत्पादन विक्री गर्दा कहिले पाउनुपर्ने रकम नपाउने गरेको उनीहरूले बताएका छन् । ‘हामी गाउँले सबैले तरकारी खेती गरेर गाउँलाई तरकारीमय बनाएका छौं । यसमा हामीलाई खुसी छ,’ सामाजिक परिवारकी सचिव किसान सुनसरीले भनिन् ।

समग्र विकास सेवा केन्द्रकी मीरा भण्डारीका अनुसार सुरुमा स्थानीयलाई तरकारी खेतीका लागि तालिम दिइएको थियो । महिलाको जीवनस्तर उकास्न उनीहरूलाई आत्मनिर्भर हुने तरिकाले भन्दा व्यावसायिक तरकारी खेती गर्न सिकाइएको थियो । ‘हामीले तालिम दियौं । बचन गर्न सिकायौं । बाँकी काम महिला आफैंले गर्नुभएको हो’ उनले भनिन् ।

प्रकाशित : भाद्र २४, २०७५ ०८:३७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT