रुकुमकोटमा कमलको अचार

हरि गौतम

रुकुमपूर्व — रुकुम ५२ पोखरी ५३ टाकुरीका नामले चिनिन्छ । दह नै दह । दहमा फुल्ने कमल । आजभोलि कमलका जरा निकाल्न ठेक्का लाग्न थालेको छ । नेपालगन्जका टेकबहादुर विष्टलाई सिस्ने गाउँपालिका रुकुमकोटमा खाएको अचार स्वादिलो लाग्यो ।

रुकुमपूर्व सिस्ने गाउँपालिका–५ स्थित एक घरबाट कमलको चाना बिक्री गरिँदै । तस्बिर : हरि

स्थानीय होटलको भान्सामा सोधे । होटल सञ्चालकले कमलको चानाबाट बनाएको भनेपछि उनले थप सोधखोज गरे ।


त्यतिबेला दहमा कमल फुलेको थियो । तर, ती चाना गत वर्षका थिए, सुकाएर अचार बनाइएको । रुकुमकोट यसअघि कमल दहले चिनिन्थ्यो । अहिले कमलको अचारले आगन्तुक भुलाउने गर्छ । केही वर्षदेखि स्थानीय होटलका मेनुमा यस्तो अचार अनिवार्य बनेको छ । गाउँमा पनि यसलाई खुब मन पराइन्छ ।

Yamaha


कमल दहबाट निकालिएका जरा अचारकै लागि स्थानीयले किन्छन् । जरा धेरै हुँदा बिक्री गरेर बाँकी रहेको चाना बनाउन थालिएको हो । ‘दहले मात्र होइन, अब रुकुमकोट कमलको अचारले पनि चिनिन थालेको छ,’ विष्टले भने । कमलको अचार स्वादिष्ट हुनुका साथै स्वास्थ्यबद्र्धक पनि मानिन्छ । आयुर्वेदमा कमलको जरा पिसाब र दम रोगका लागि राम्रो औषधि मानिन्छ ।


कमलदह गेस्ट हाउसका सञ्चालक मधुकर शाहले होटलमा आउने पाहुनाले यही अचार खोज्ने गरेको बताए । ‘थाहा पाएका ग्राहक आए खोजिहाल्छन्, नयाँ आए हामी आफैं सोध्छौं,’ शाहले भने । पहिलो पटक अचार खाएकाले फेरि आँदा खोज्ने गरेको अनुभव उनीसँग छ । माघदेखि वैशाखसम्मै ताजा जराकै अचार पाइने भए पनि अन्य समयमा सुकाएका चानाबाट बनाइन्छ ।


कमलको जरा निकाल्ने ठेक्का पाएका दीपक शाहीले बिक्री नभएपछि त्यसैलाई सुकाएर चाना बनाउने गरेको बताए । उनका अनुसार चाना प्रतिमाना ५ सय रुपैयाँमा बिक्री हुने गरेको छ । राम्रोसित सुकाएको चाना लामो समयसम्म रहने भएकाले धेरैले बनाएर राख्ने गरेको उनले सुनाए । उनले गत जेठयता एक लाख रुपैयाँको चाना बिक्री गरेका छन् । दुई सय माना चाना बिक्री गरेका उनले अझै सय माना बिक्रीका लागि तयार रहेको बताए । स्थानीयसँग पनि चाना पाइन्छ ।


रुकुमकोटका होटल तथा सल्यान, दाङसम्म कमलका चाना बिक्री हुने गरेको छ । काम विशेषले रुकुमकोट पुग्नेले चाना किनेर लैजाने गरेको स्थानीय भीमबहादुर शाहले बताए । गत सिजनमा कमलको जरा बिक्रीबाटै ७ लाख रुपैयाँभन्दा बढी आम्दानी भएको थियो । सिस्ने गाउँपालिकाले ठेकेदार शाहीलाई एक सिजनको ८० हजार रुपैयाँमा कमलको जरा निकाल्ने ठेक्का दिएको हो ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र २७, २०७५ ०७:१६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

एकै वडामा सात दह

हरि गौतम

रुकुम पश्चिम — मुसीकोट नगरपालिका–७, साँख गाउँमा अवस्थित साँख दहबारे जिल्ला बाहिरका बासिन्दालाई पनि थाहा छ । तर वडा ७ मा अन्य साना दहसमेत छन् । अन्य ६ र साँख दहका दुईवटा भिन्नता छन् । साँख दह गाउँको बीचमा छ भने अन्य दह जंगल बीचमा ।

रुकुम पश्चिम मुसीकोट नगरपालिका–७, साँखको जंगलमा रहेको दह । तस्बिर : हरि

साँख दहमा बाह्रै महिना पानी हुन्छ भने अन्य ६ वटा दह केही महिना सुक्खा हुन्छन् । साबिक साँख गाविसका १, २, ३, ५ र ७ नम्बर वडा समेटेर बनाइएको हालको मुसीकोट ७ मा सातवटा दह छन् । साँख दह, ठूली दह, छिप्री दह, स्यानी दह, खारा दह, बैरी दह र रिन दह यस वडामा अवस्थित दह हुन् ।


साँखबाहेक अन्य दह जंगलमा छन् । जसमध्ये अधिकांश दह मध्यपहाडी लोकमार्ग नजिक पर्छन् । ऐतिहासिक र धार्मिक हिसाबले साँख दह जत्तिकै अरू दहहरू पनि महत्त्वपूर्ण भएको वडाअध्यक्ष हिमबहादुर पाण्डेले बताए ।


ठूली, छिप्री र स्यानी दह एकअर्कासँग जोडिएका छन् । स्यानी दहको छेउ र ठूलीदह माथीको लेकमा हरेक मंसिरे र फागु पूर्णिमाको दिन पूजाआजा गरिन्छ । जंगलको बीचमा रहेकाले यी दह धार्मिक आस्थाका धरोहर भएको गाउँले बताउँछन् । स्थानीय पूर्णबहादुर बुढाले दहको छेउमा रहेका मन्दिरमा पूजाआजा गर्दा अनिष्ट हुनबाट जोगिने, अनावृष्टि नहुने विश्वास रहेको बताए । उनका अनुसार ठूली, छिप्री र स्यानी दहको एक किलोमिटर टाढा खारा दह छ भने अलि टाढा बैरी र रिन दह पर्दछन् ।


प्राकृतिक, धार्मिक र ऐतिहासिक महत्त्वका भए पनि यी दहहरू ओझेलमा छन् । साँख दहबाहेक अन्य दहको बारेमा प्रचारप्रसार हुन नसकेको वडाअध्यक्ष पाण्डेले बताए । ‘साँख दह गाउँको बीचमै छ, नजिकैबाट मध्यपहाडी लोकमार्ग भएकाले यसको बारेका धेरैलाई थाहा छ तर अरू ६ वटा दह ओझेलमै छन्,’ अध्यक्ष पाण्डेले भने ।


वर्षका आठ महिना पानी हुने यी दह वर्षा याममा भरिएका कारण रमाइला हुन्छन् भने हिउँदमा सुक्खा हुँदा पशुपक्षी चर्ने कारणले रमाइला मानिन्छन् । ठूली, छिप्री र स्यानी दहमा मध्यपहाडी लोकमार्गबाट एक घण्टा उकालो पैदल हिँडेपछि पुगिन्छ भने बैरी र रिन दह नजिकै छन् । पहिल्यैदेखि यी दहका बारेमा प्रचारप्रसार तथा संरक्षणका लागि खासै पहल नभएको स्थानीयले बताएका छन् ।


चालु आर्थिक वर्षमा मुसीकोट नगरपालिकाले छिप्री र स्यानी दहको बीचमा मन्दिर बनाउन एक लाख बजेट विनियोजन गरेको वडाअध्यक्ष पाण्डेले बताए । यो बाहेक नगरपालिकाले दहको प्रचारप्रसार र संरक्षणका लागि कुनै कार्यक्रम बनाएको छैन ।


क्रिकेट मैदान बनाउने प्रयास
मुसीकोट ७ का सात दहमध्ये ठूली दहमा क्रिकेट मैदान बनाउने प्रयास भए पनि त्यसले सार्थकता पाउन सकेन । आर्थिक बर्ष २०७३/०७४ मा क्रिकेट मैदान बनाउन भन्दै दस लाख बजेट पनि विनियोजन गरिएको थियो । संसद् विकास कोषको बजेट जिल्ला विकास समितिमार्फत परिचालन गरिएको थियो ।

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७५ १०:०४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT