५२ पोखरी, ५३ टाकुरी

रुकुमपूर्वमा अझै पनि थुप्रै ताल र पोखरी सूचीकृत भइसकेका छैनन् । पर्यटक लोभ्याउने क्षमता राख्ने यी सम्पदालाई बढीभन्दा बढी प्रचारप्रसार र पूर्वाधार विकास गर्नुपर्ने देखिएको छ । यसका लागि सम्बन्धित स्थानीय तहले बजेटै छुट्याएर विभिन्न योजना तय गरेका छन् ।
हरि गौतम

काठमाडौँ — साबिक रुकुम थुप्रै पोखरी र टाकुरीले परिचित थियो । नयाँ राज्य संरचनाअनुसार जिल्ला टुक्रिएसँगै अहिले यो वैभव रुकुमपूर्वको भागमा आइपुगेको छ । यो कान्छो जिल्ला पोखरी, टाकुरी र हिमालले चिनिएको छ ।

सिस्ने गाउँपालिकाका ५ र ६ नम्बर वडामा मात्रै ५२ पोखरी, ५३ टाकुरी रहेको स्थानीयले दाबी गरेका छन् । तर, सबै सग्लो अवस्थामा छैनन् । प्रदेश ५ कै अग्लो सिस्ने हिमाल यहीँ पर्छ । रुकुमपूर्वले छुट्टै जिल्लाका रूपमा काम थालेको असोज २० गते एक वर्ष पुग्दै छ ।

यहाँ १६ ताल छन् । साबिक जिविसले तिनको सूची सार्वजनिक गरिसकेको छ । अधिकांश ताल हिमालमा छन्, गाउँदेखि टाढा । तीन स्थानीय तह रहेको रुकुमपूर्वले हिमशृंखलासँगै तालैतालको जिल्लाको उपमा पाएको पर्यटनकर्मी पहलसिङ घर्तीमगरले बताए । ‘पत्ता लागेका १६ वटा ताल छन्,’ उनले भने, ‘अनुसन्धान गर्नुपर्ने र सूचीकृत गर्नुपर्ने त कति हो कति !’

सबैभन्दा बढी ताल पुथाउत्तरगंगा गाउँपालिकाको रन्मामैकोटमा छन् । हुकाम, तकसेरामा पनि छन् । पुथाउत्तरगंगामा १२, सिस्नेमा ३ र भूमे गाउँपालिकामा एक तालको पहिचान भएको छ । पुथाउत्तरगंगामा मीं, मुसींउ, खागर, पाटन, पार्वी, बुकीजस्ता हिमताल तथा मार्वी, नम्छैंगो ताल, पुपाल ताल, तोडया ताल, सुनदह, विर्गुमखानी बराहताल छन् । सिस्नेमा कमलदह, गुता दह छन् भने भूमेमा तिलाचन ताल छ ।

पुथाउत्तरगंगाको पार्वी हिमताल।तस्बिर : सौजन्य मनबहादुर खत्री

सबैभन्दा अग्लो ठाउँमा रहेको मीं हिमताल हो । दोगारी ब्लकआसपासको यो ताल ५ हजार ८१ मिटर उचाइमा छ । अर्को ताल मुसींउ ४ हजार ५ सय २३ मिटर उचाइमा छ । पुपाल हिमशृंखलासँगैको यो ताल बहुमूल्य जडीबुटी यार्चा पाइने बुकीमा पर्छ । यहाँ पाइने अन्य हिमतालमा ४ हजार ५ सयको उचाइको खागर, ४ हजार ५ सय उचाइको पाटन, ४ हजार ४ सय ४५ मिटर उचाइको सुनदह, ४ हजार ४ सय ४० मिटर उचाइको मार्वी छन् ।

यस्तै बुकी हिमताल ४ हजार ४ सय ३५ मिटर, पार्वी ताल ४ हजार ४ सय मिटर उचाइमा पर्छन् । पार्वीको अर्थ भाले हो । नाम्छैंगो ताल ४ हजार ४ सय मिटर र पुपाल ताल ४ हजार ३ सय ५० मिटर उचाइमा छ । पुपालको गहिराइ ६ मिटर रहेको बताइन्छ । यार्सा र गुरिल्ला ट्रेलमा जोडिएको यो ताल हिमाली पदयात्रा गर्न चाहनेका लागि आकर्षणको केन्द्र हो ।

Yamaha

पुथाउत्तरगंगाको तकसेरामा अवस्थित अर्को ताल हो, तोडया । २ हजार ५ सय ९१ मिटरको उचाइमा यो तालमा बाह्रै मास पानी जम्ने स्थानीय बताउँछन् । कोलस्थित बिर्गुमखानी बराहताल २ हजार ४ सय ६० मिटर उचाइमा छ । यो तालको पानी सधैं तामा रंगको देखिन्छ । यहा तामाखानी रहेको र केही समय टक्सार पनि बसेको बताइन्छ ।

सिस्नेमा कमल, ठूलो गुप्ता र सानो गुप्ताबाहेक पनि अरू स–साना नौवटा दह छन् । चर्चित कमल दह समुद्री सतहदेखि १ हजार ५ सय ८१ मिटर उचाइमा छ । यसको गहिराइ औसतमा ३५ मिटर छ । जिल्लाका सजिलै र धेरै पर्यटक पुग्ने ताल यही हो । कमल फुल्ने यस दहमा कमलको जरा र दाना बिक्री गरेर स्थानीयले आम्दानी गर्छन् । नजिकै अर्को छिप्रीदह पनि छ । यहाँ हिउँदमा पानी हु्ँदैन । सिस्ने हिमालको सम्मुख रहेको ठूलो गुप्ता दह ३ हजार ३ सय ५० मिटर उचाइमा छ ।

८ मिटर गहिराइको यो दहमा नुहाउनाले पापनाश हुने धार्मिक विश्वास छ । अर्को दह सानो गुप्तामा सिस्ने हिमालको छाया टल्कन्छ । ३ हजार ४ सय १० मिटर उचाइको यही दह हुँदै सिस्ने हिमालको बेसक्याम्प पुगिन्छ । भूमे गाउँपालिकाको एउटा मात्रै ताल हो, तिलाचन । ३ हजार ४ सय ७५ मिटर उचाइको यो ताल रुकुमपूर्वसहित रोल्पा र बागलुङको संगमस्थलमा पर्छ । मध्यपहाडी लोकमार्गको पाथिहाल्न खण्डबाट एक घण्टा उकालो चढेपछि तिलाचन पुगिन्छ ।

आकर्षक तालतलैया भए पनि प्रचारप्रसार र विकास हुन नसकेको पुथाउत्तरगंगा–१, का भरतकुमार पुनले बताए । अनगिन्ती ताल सूचीकृत हुन बाँकी रहेको उनले जनाए । ‘जिविसले केही तालको सूची त बनाएको छ,’ उनले भने, ‘तर सबैको बनाएर प्रचारप्रसार गर्न सके थप पर्यटक आकर्षित हुने थिए ।’ पुनको बुझाइमा स्थानीयलाई नै परिचालन गर्दा तालको पहिचान, संरक्षण, प्रचारप्रसार र विकास हुन सक्छ । स्थानीय तह, प्रदेश र संघीय सरकारले एकैपटक ताल सूचीकृत गरे प्रचारप्रसारमा सहयोग पुग्ने उनको भनाइ छ ।

पुथाउत्तरगंगा गाउँपालिकाले यसका लागि कार्यक्रम बनाइएको जनाएको छ । अध्यक्ष ओमप्रसाद घर्तीमगरले गाउँपालिकाको समग्र पर्यटन प्रवद्र्धनका लागि कार्ययोजना बनाइएको बताए । चालू वर्ष पर्यटनतर्फ पाँच लाख बजेट विनियोजन गरी तालतलैयाको पहिचान तथा नापजाँच योजना बनाइएको हो । ‘कतिपय ताल रहेको स्थानको उचाइ नापिएको छ, गहिराइको नाप लिइएको छ,’ घर्तीले भने, ‘कतिपयको तालको पहिचान, उचाइ र गहिराइ नाप्ने काम चालु वर्षमा गर्ने योजना छ ।’

सिस्ने गाउँपालिकाले पर्यटन विकासका लागि गुरुयोजना नै बनाएको छ । २० वर्षे गुरुयोजनामा हरेक वर्ष पर्यटन विकासमा बजेट विनियोजन गरिने र तालहरूको प्रचारसाथै विकासमा लागिने अध्यक्ष कुमारी बरालले बताइन् । गाउँपालिकाको विकासमा पर्यटनको महत्त्वपूर्ण भूमिका हुने भएकाले त्यसका लागि आवश्यक पूर्वाधारमा ध्यान दिइने उनको भनाइ छ । ‘पर्यटकीय क्षेत्रहरूसम्म पुग्ने सडक वा पैदल मार्ग निर्माण गर्दा तालतलैयासाथै अन्य पर्यटकीय क्षेत्रको प्रचारप्रसार र विकासमा टेवा पुर्‍याउने गरी काम गरिरहेका छौं,’ बरालले भनिन् ।

प्रकाशित : आश्विन ६, २०७५ ०७:४४
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

बग्दादको व्यथा

राम्रो काम पाइने भन्दै झुक्याएर बग्दाद पुर्‍याइएका महिला घरायसी काम गर्न बाध्य भए । रातदिन गरेर ६ वटा परिवारको काम गर्नुपथ्र्यो । कुटपिट र यातना त सामान्य भइसकेको थियो ।
विद्या राई

काठमाडौँ — इराकको राजधानी बग्दादमा चरम यातना खेप्दै आएका तीन नेपाली महिलाको सकुशल उद्धार भएको छ । सिन्धुपाल्चोक र सिन्धुलीका उनीहरूलाई दलालले किर्गिस्तान र दुबई पठाउने भनी झुक्याएर बग्दाद पुर्‍याएका थिए ।

यसरी पुगे इराक
सिन्धुपाल्चोक, सताङकी रञ्जना (परिवर्तित नाम) को १७ वर्षमा विवाह भयो । छोरी जन्मिइन् । पति काठमाडौंमा सुरक्षा गार्डको काम गर्थे । पतिको कमाइले घर–व्यवहार धान्न कठिन भएपछि हातमा कुनै सीप नभए पनि उनले विदेश जाने सपना बुनिन् ।

पतिसँग सल्लाहपछि गाउँकै चिनेजानेको व्यक्तिले किर्गिस्तान जाने भए आफूले सहयोग गर्ने बतायो । घरायसी सामान्य काम, राम्रो सेवा–सुविधा र हरेक साता आफन्तसँग भेटघाट गर्न पाउने लोभ देखाएपछि रञ्जना राजी भइन् । खर्च र कमाइको खास रकम भने दलाले पतिलाई मात्र भने । पतिकै सल्लाहमा जान लागेकाले रञ्जनाले अन्य कुरामा धेरै चासो पनि राखिनन् ।

डेढ वर्षकी छोरीलाई पतिको जिम्मा लगाएर उनी काठमाडौं आइपुगिन् । जोरपाटीबाट गाडी चढेपछि उनको विदेश यात्रा सुरु भयो । भारतको बाटो हुँदै सात समुद्रपारि पुगिन् । किर्गिस्तान जान हिँडेको मान्छे बग्दाद पुगेपछि बल्ल उनले आफ्नै गाउँको दलालले झुक्याएको थाहा पाइन् ।सिन्धुपाल्चोक बाह्रबिसेकी २० वर्षीया साइँली (नाम परिवर्तन) को पीडा पनि रञ्जनाको जस्तै छ । भूकम्पले उठिबास भएपछि काठमाडौं आएर गलैंचा बुन्ने काम गरिरहेकी उनलाई पनि छिमेकीले नै विदेश पुर्‍याउने सपना देखाए । ७० हजार खर्च लाग्ने भयो । उनले सानीआमाको कानमा लगाएको सुन फुकालेर दलाल नुर्बु तामाङलाई थमाइन् । नुर्बुले किर्गिस्तान पठाउने भने पनि भारत हुँदै बग्दाद नै पुर्‍यायो ।

सिन्धुलीकी २४ वर्षीया रचना एसएलसी पास गरेर ज्यामी काम गर्न काठमाडौं आइपुगेकी थिइन् । दलाल सूर्य लामाले आफ्नी पत्नी दक्षिण अफ्रिकामा रहेको र मासिक ४०/५० हजार कमाइ हुने भन्दै त्यहीं पठाइदिने बताए । उनलाई पनि ज्यामी कामभन्दा विदेशै बेस लाग्यो । २०७४ को फागुनमा दिल्ली पुगेर केही दिन बसेपछि उनलाई सबै कुरा ठीक भइरहेजस्तो लागेन । आफूहरू बेचिएको जस्तो लागेपछि उनले नेपाल फर्किने बताइन् । तर, दलालले आफ्नो ४–५ लाख खर्च भइसकेको भन्दै फर्किने भए त्यो पैसा तिर्न भन्यो । त्यत्रो रकम तिर्न सक्ने अवस्था थिएन । उनी विदेश जान बाध्य भइन् । दलालले दुबई लाने भन्यो तर पुर्‍यायो बग्दाद । यसरी रञ्जना, साइँली र रचनाको बग्दादमा भेट भयो ।

यातनाको सिकार
भारत पुगेपछि नै साइँलीलाई लैजाने दलाल सम्पर्कविहीन भयो । इराक पुगेको एक महिनापछि बुबा बितेको खबर आयो तर मालिकले फर्किन दिएन । दलालले कार्यालयमा काम पाउने, मासिक तलब पाँच सय डलर हुने बताएको थियो । तर, उता पुगेपछि कथा बेग्लै भयो । ‘म त कोठामा बन्दजस्तै थिएँ । भनेजस्तो तलब दिएनन् । दु:ख र यातनाको कुरा त भनिसाध्य छैन,’ उनले भनिन् । उनलाई घरेलु काममा लगाइयो । एक दिनमा दुइटा घरको काम गर्नुपथ्र्यो । तलब पाँच सय डलर भनिए पनि उनले तीन सय डलर मात्र पाइन् । उनले आफ्नो दु:ख नेपाली साथीहरूलाई सुनाइन् । यसबारे थाहा पाएपछि मालिकले मोबाइल चलाउन बन्द गराए । कुटपिट पनि सुरु भयो ।

रञ्जनाले पनि घरकोठा पुछ्ने, भाडा माँझ्नेजस्ता काम गर्नुपर्ने भयो । मालिककी पत्नीले अनेक आरोप लगाएर कुटपिट गर्थिन् । यातना असह्य भए पनि दुई वर्षमा फर्किने सहमति भएकाले उनले सहिन् । तर, तीन वर्षका लागि किनेर ल्याएको भन्दै उनलाई फर्किन दिएनन् । त्यतिबेला मात्रै उनले आफू बेचिएको
थाहा पाइन् ।

यता गाउँमा भएको एउटा झगडामा पतिको मृत्यु भयो तर उनी फर्किन पाइनन् । नेपालबाट पठाउने दलाल सम्पर्कविहीन थिए । मालिकले परिवारसँग सम्पर्क गर्न दिँदैनथे । तलब मासिक ३५ हजार रुपैयाँ पाउँथिन् । तलबभन्दा धेरै पीडा र यातना पाउँथिन् । चार वर्षपछि त्यहाँकै दलालले उनलाई अर्को घरमा बेच्यो । त्यहाँ पनि यातना उत्तिकै थियो ।

उता वेटरको काम गर्ने भनेर लगिएकी रचनालाई पनि घरायसी काममै लगाइयो । रातदिन गरेर छवटा परिवारको काम गर्नुपथ्र्यो । कुटपिट र यातना त सामान्य भइसकेको थियो । बिरामी हुँदा पनि आराम गर्न पाउनुको साटो तातो तेल खन्याएर जिउमा डाम्नेसम्मको सजाय भोग्नुपर्‍यो । मालिकले १० वर्षका लागि १३ लाख नेपाली रुपैयाँमा किनेर ल्याएको भन्थे । फर्किने भए त्यो पैसा तिर्नुपर्ने सर्त थियो ।

यसरी भयो उद्धार
तीनैजनाले अन्य नेपालीसँग आफ्ना समस्याबारे कुराकानी गरिरहेका थिए । लामो प्रयासपछि सिन्धुपाल्चोकमा रहेर सामाजिक काम गरिरहेको ‘वर्क फर नेपाल’ को सक्रियतामा उनीहरूको छुट्टाछुट्टै उद्धार भयो । रञ्जना घरका सबैजना विवाह भोजमा गएका बेला भागेकी थिइन् । बुर्का लगाएर घरबाट निस्किएकी उनी अन्य नेपालीको शरणमा पुगिन् । त्यसको एक सातापछि गत असारमा नेपाल आइपुगिन् । विमानस्थलमा भव्य स्वागत पनि भयो तर जीवनसाथीले सधैंका लागि छोडेर गइसकेका थिए । उनी अहिले सात वर्षकी छोरीसँग भक्तपुरमा बस्छिन् । अस्ताउन लागेको घामजस्तै उमेरकी सासू सिन्धुपाल्चोकमा छिन् । विगतले उनलाई झस्काउन छाडेको छैन ।

केही महिनाअघि नेपाल फर्कन सफल भएकी साइँली अहिले बौद्धमा गलैंचा बुन्ने काममै फर्केकी छन् । उनी भन्छिन्, ‘छोरीचेलीले विदेश नजानु, जानैपर्ने भए सबै कुरा बुझेर मात्रै जानु ।’ रित्तो हात फर्किएकी रचनाले नेपाल फर्किर भने एउटा उपलब्धि पाइन् । दलालविरुद्ध उजुरी गरिन् । दलाललाई २० वर्षको जेल सजाय तोकिएको छ । यातना र ऋणले थिचिएको मन केही हलुका भए पनि विगतले झस्काइरहन्छ ।

प्रकाशित : आश्विन ६, २०७५ ०७:४४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT