रहेनन् गाडी बोक्ने जिउँदो इतिहास

प्रताप विष्ट

हेटौडा — त्रिभुवन राजपथ निर्माण हुनुअघि भीमफेदीबाट गाडी बोकेर काठमाडाैं पुर्‍याउनेमध्येका एक जुक्तबहादुर वाइबाको निधन भएको छ । 

मकवानपुरको भीमफेदीबाट गाडी बोकेर काठमाडौं लगिँदै (दायाँ) र गाडी बोक्नेमध्येका एक थाहा नगरपालिका—५ तसरका ९३ वर्षीय जुक्तबहादुर वाइबा । 

दमका बिरामी ९३ वर्षीय वाइबाको सोमबार बिहान थाहा नगरपालिका ५ तसरस्थित घरमा निधन भएको हो । उनलाई उपचार गर्न माघ १० मा काठमाडाैं लगिएको थियो । उपचारपछि शनिबार घर ल्याइएको थियो । ‘दमको रोगी हुनुहुन्थ्यो, कम भयो भनेर काठमाडौंबाट ल्याएको तीन दिनमै मृत्यु भयो,’ स्थानीय चमेली वाइबाले भनिन् ।

वाइबा गाडी बोक्न छाडेपछि गाउँमा धामीझाँक्री गरेर बसेका थिए । घरमा आएका बिरामीलाई ढ्याङग्रो ठोकेर झारफुक गरेर पठाउँथे । हिँड्न नसक्ने बिरामीलाई उनीहरूका घरमै गएर सेवा दिन्थे । युवा अवस्थामा उनका काँधमा गाडीको नोल बस्थ्यो, पछि ढ्याङग्रो बस्ने गरेको थियो ।

धामीझाँक्री भए पनि उनलाई गाउँका सबैले गाडी बोक्ने ‘भरिया वाइबा’ भन्ने गर्थे । वाइबा नयाँ पुस्ताका निम्ति जिउँदो इतिहास थिए । अहिले गाडीले मान्छे बोक्छ, त्यतिबेला मान्छेले गाडी बोक्थे भन्ने इतिहासको उनी जीवितपात्र थिए ।

वाइबाले भीमफेदीबाट १६ वर्षको उमेरदेखि गाडी बोक्न सुरु गरेका थिए । नाइकेले उनलाई अग्लो र बलियो देखेर गाउँबाट छानेर लगेका थिए । ६ फिट अग्ला वाइबाले सानाठूला गरेर सयभन्दा बढी गाडी बोकेर काठमाडौं पुर्‍याएका थिए ।

पहिलो पटक भीमफेदीबाट सानो गाडी नोल लगाएर ८/८ जना गरी ३२ जनाले ७ दिनमा थानकोट पुर्‍याएको उनलाई सम्झना थियो । भेटको सुरुमै उनी त्यही कुरा सबैलाई सुनाउँथे । त्यतिबेला उनले ५ रुपैयाँ ज्याला पाएका थिए । त्यसमध्ये तीन रुपैयाँ बाटामा खाना र खाजामा खर्च गरे र दुई रुपैयाँ घरमा बुझाएका थिए ।

दुई रुपैयाँ घरमा बुझाउँदा सबै खुसी भएको घटना उनले तीन वर्षअघि सञ्चारकर्मीलाई हाँसी हाँसी सुनाएका थिए । गाडी बोक्दा परालको चप्पल लगाउने बानी परेका वाइबालाई अरू खालका चप्पल र जुत्ता लगाउँदा असजिलो हुने गरेकाले उनी गाउँमा जुत्ताचप्पल लगाउँदैनथे ।

नातिले बजारबाट किनेर ल्याएको प्लास्टिकको चप्पल लगाउँदा वाइबा आँगनमै लडेका थिए । त्यसपछि उनले प्लास्टिकको चप्पल लगाएनन् । परालको चप्पल बुनेर लगाउनलाई नातिहरूले दिएनन् । त्यसैले उनी नाङ्गै खुट्टा हिँडे । गाडी बोक्दा चिप्लिनेडरले सबै भरिया परालको चप्पल लगाउने गर्थे ।
भीमफेदीबाट काठमाडौंसम्म एउटा गाडी बोकेर लैजाँदा चार जोर परालका चप्पल फाट्ने गथ्र्यो । गाडी बोकेर कमाउन थालेपछि उनको विवाह गाउँमा भएको थियो । २०७३ भदौमा सञ्चारकर्मीसँग हाँस्दै भनेका थिए, ‘गाडी बोक्न थालेपछि विवाह गर्न समस्या नै भएन, त्यतिबेला २,४ वटीसँग विवाह गरेको भए पनि हुन्थ्यो, तर त्यसो गरिनँ ।’

वाइबाकी पत्नी ६ वर्षअघि नै बितेकी थिइन् । उनी नातिसँग बस्दै आएका थिए । साना गाडीमा लामा–लामा नोल बाँधेर चार कुनामा ८/८, १६/१६ र २४/२४ तन्नेरीहरू काँधमा बोकेर हिँड्थे । त्यतिबेला भरिया र नाइकेहरूले ८/८ जनाले बोक्ने गाडी ३२ मोडेल, १६/१६ जनाले बोक्ने गाडी ६४ मोडेल र २४/२४ जनाले बोक्ने ९६ मोडेलको गाडी भन्ने गर्थे ।

भीमफेदी, कुलेखानी, मार्खु, चित्लाङ, चन्द्रागिरि हुँदै काठमाडौं गाडी बोकेर पुर्‍याउँदा ७ देखि १२ दिनसम्म लाग्ने गथ्र्यो । त्यसबापत एक जनाले ५ रुपैयाँ पाउँथे । २०१२ सम्म वाइबाले गाडी बोकेका थिए । विसं २०१३ मा त्रिभुवन राजपथ निर्माण भएपछि गाडी बोकेर राजधानी लैजाने परम्परा छुट्यो ।

जुक्तबहादुरको निधनपछि गाडी बोकेर काठमाडाैं पुर्‍याउनेमध्ये पहिचान भएका अब एक पात्र मात्र जीवित छन् । वाइबाकै घरबाट आधा घण्टा उकालो हिँडेपछि पुगिने थाहा नपा–५ पुरन्डीका ८९ वर्षीय हिराबहादुर घलान अब एक मात्र जिउँदो इतिहास छन् । उमेरमा गाडी बोकेर लैजाने घलानलाई अहिले आँगन नै परदेश बनेको छ । लौराका सहारामा बल्लतल्ल घर भित्र–बाहिर गर्छन् ।

‘गाडी बोक्ने जीवित पात्र घलान मात्र एक हुन सक्छन्, अरूको निधन भइसक्यो,’ इन्द्रसरोवर गाउँपालिका मार्खुका ९४ वर्षीय दलबहादुर बलामीले भने, ‘गाडी बोक्नेहरू अधिकांश यसै भेगका थिए ।’ विगतमा गाडी बोकेर राजधानी प्रवेश गराउने भरियाहरूको थातथलो मार्खु, कुलेखानी र चित्लाङ, फाखेल र वज्रबाराही थियो । गाडी बोक्ने फाखेलका ९२ वर्षीय हिराबहादुर बलामी र चित्लाङका ९४ वर्षीय धनबहादुर गोलेको ५ वर्षअघि नै मृत्यु भइसकेको छ ।

प्रकाशित : माघ २९, २०७५ ०८:०५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

कांग्रेसमा विवाद चर्कियो

केन्द्रीय पदाधिकारी र सदस्य स्वत: महाधिवेशन र क्षेत्रीय प्रतिनिधि बन्ने प्रावधान राख्ने/नराख्ने विवाद
कुलचन्द्र न्यौपाने

काठमाडौँ — कांग्रेसमा केन्द्रीय पदाधिकारी र सदस्य स्वत: महाधिवेशन र क्षेत्रीय प्रतिनिधि बन्ने प्रावधान राख्ने/नराख्ने विवाद चर्किएको छ ।

जारी केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकमा संस्थापन पक्षका नेताहरूले यस्तो प्रावधान राख्नुपर्ने अडान लिँदै अन्यथा पार्टी दुर्घटनामा पर्ने चेतावनी दिएका छन् । संस्थापन इतरका नेताहरूले भने ‘धोका दिन नपाइने’ भन्दै महासमिति बैठकबाटै हटाउने निर्णय भइसकेकाले त्यसलाई उल्टाउन नपाइने बताएका छन् ।

विवाद बढदै गएकाले महासमिति बैठक सकिएको डेढ महिना बित्दासमेत पार्टी विधान, राजनीतिक प्रस्ताव र आर्थिक प्रस्ताव केन्द्रीय कार्यसमितिमै अडकिएको छ । केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकबाट परिमार्जनसहित जारी गर्ने गरी विधानसहितका प्रस्ताव महासमितिबाट पारित भएका थिए । स्वत: प्रतिनिधिको व्यवस्था राख्ने कि नराख्ने भन्नेमा विवाद लम्बिएपछि विधान जारी हुन नसकेको हो ।

केन्द्रीय सदस्य अर्जुननरसिंह केसी, दिलेन्द्र बडु, नवीन्द्रराज जोशी, प्रदीप पौडेललगायतले महासमितिको ‘म्यान्डेट’ अनुसार स्वत: प्रतिनिधिको प्रावधान हटाउनुपर्ने माग गरे । सभापति र वरिष्ठ नेताले सार्वजनिक रूपमा प्रतिबद्धता जनाएकाले विधानमा स्वत: प्रतिनिधि बन्ने प्रावधान राख्न नहुने उनीहरूको जोड थियो ।

संस्थापन पक्षीय नेताहरू चीनकाजी श्रेष्ठ, शंकर भण्डारी, मीन विश्वकर्मालगायतले भने ‘षड्यन्त्र’ मूलक ढंगबाट यस्तो प्रावधान हटाउन खोजिएको बताए । यस्तो प्रावधान हटाउँदा पार्टी दुर्घटनामा पर्न सक्ने चेतावनीसमेत उनीहरूले दिए ।

‘स्वत: प्रतिनिधि हुने व्यवस्था हटाउने र समानुपातिक तथा समावेशी कोटा नदोहोर्‍याउने प्रतिबद्धता गरेपछि मात्रै महासमिति बैठकबाट विधान पारित भएको हो,’ केसीले भने, ‘महासमितिबाट पारित भइसकेको विषयलाई राख्दा जिल्ला सभापति र महासमितिका बहुमत सदस्यहरूको अवमूल्यन हुन्छ । धोका हुन्छ ।’

विधानमा पार्टी पदाधिकारी र केन्द्रीय सदस्यहरू महाधिवेशन प्रतिनिधि र पूर्वपदाधिकारी तथा सदस्यहरू, जिल्ला सभापति, क्षेत्रीय सभापति, संघीय संसदका सदस्य तथा उम्मेदवार, प्रदेशसभाका सांसद र सांसदका उम्मेदवार स्वत: क्षेत्रीय प्रतिनिधि हुन पाउने व्यवस्था छ ।

महासमिति बैठकमा ५० भन्दा बढी जिल्ला सभापतिहरूले यो प्रावधान संशोधन गरी समानुपातिक तथा समावेशी सिट दोहोर्‍याउन नहुने व्यवस्था विधानमा राख्न प्रस्ताव दर्ता गरेका थिए । देउवा र पौडेलले यी दुवै माग केन्द्रीय कार्यसिमिति बैठकबाट सम्बोधन हुने भनी प्रतिबद्धता जनाएपछि मात्रै विधान महासमिति बैठकबाट पारित भएको थियो ।

बडुले प्रतिनिधित्व हुने संख्या बढाइएकाले हार्ने भय नराख्न केन्द्रीय कार्यसमितिका सदस्यहरूलाई आग्रह गरे । ‘यसैलाई लिएर विवाद बढाउनु उचित छैन । प्रतिनिधित्वको संख्या पहिलाभन्दा बढेकै छ, हतास हुनुपर्ने अवस्था पनि छैन,’ उनले भने, ‘केन्द्रीय सदस्यहरू बुथमै गएर चुनाव लडदा हार्ने अवस्था हुन्न ।’

अर्का सदस्य पौडेलले स्वत: प्रतिनिधिको प्रावधान राखिए महासमिति बैठकको ‘म्यान्डेट’ विपरीत हुने भन्दै त्यसमा सहमति नहुने बताए । ‘स्वत: प्रतिनिधिको व्यवस्था नहटाउँदा नेताहरूप्रति नै अविश्वास बढ्छ र महासमिति सदस्यहरूलाई धोका हुन्छ,’ उनले भने, ‘महासमिति बैठकबाट पारित भइसकेका विषयलाई उल्टाउँदा तपार्इंहरूको (देउवा, पौडेल) विश्वासमा कुठाराघात हुन्छ ।’

विधान मस्यौदा समितिका सदस्यसमेत रहेका पौडेलले कुनै पनि जिल्लाबाट स्वत: प्रतिनिधिको व्यवस्था कायम राख्न सुझाव नआएको दाबी गरे । सुझावअनुसार नै प्रारम्भिक मस्यौदामा यो विषय नराखिएको उनले बताए । संस्थापन पक्षीय सदस्य विश्वकर्माले नाटकीय रूपमा सभापति नै महाधिवेशन प्रतिनिधिबाट हारे के हुन्छ भन्ने प्रश्न गरे ।

‘सभापति चुनाव हारे महाधिवेशन गर्ने कि नगर्ने ? पार्टी के हुन्छ ? उनले भने, ‘विश्वमै यस्ता प्रावधान राखिएका हुन्छन् । हामीले पनि पार्टीका तत्तत तहका पदाधिकारी र सदस्यका लागि स्वत: प्रतिनिधिको व्यवस्था गरिनुपर्छ ।’

संस्थापन पक्षले लिएको अडानमा संस्थापन इतरपक्षीय कतिपय सदस्यहरूको समेत समर्थन छ । समर्थन जनाउने संस्थापन इतरपक्षीय सदस्यहरू अधिकांश मौंन छन् । केन्द्रीय सदस्य कल्याण गुरुङले स्वत: प्रतिनिधिको दायरा अझै फराकिलो बनाउँदै ‘सुपर डेलिगेट्स’ को अवधारणा राखेका छन् ।

अर्का सदस्य नवीन्द्रराज जोशीले स्वत: क्षेत्रीय प्रतिनिधिको व्यवस्था राखेर केन्द्रीय पदाधिकारी तथा सदस्यहरू महाधिवेशन प्रतिनिधिबाट चुनावी प्रतिस्पर्धा गर्न सुझाएका छन् । केन्द्रीय सदस्य मीनेन्द्र रिजालले यो विषयमा मौन रहँदै विधानले व्यवस्था गरेको संक्रमणकालीन प्रावधानलाई कार्यान्वयनमा लैजानुपर्ने माग गरे ।

खै वाइडबडी ?
केन्द्रीय सदस्य अर्जुननरसिंह केसी र प्रदीप पौडेलले वाइडबडी जहाज खरिद गर्दा भएको अनियमितासम्बन्धी मुद्दा पार्टीले छाड्न नहुने बताएका छन् । संसदीय दलका नेतासमेत रहेका सभापति देउवाले संसद्मा उठाएको र महासमिति बैठकले पारित गरेको यो विषयलाई कांग्रेसले मुद्दा बनाएर जानुपर्ने उनीहरूको जोड छ ।

प्रकाशित : माघ २९, २०७५ ०८:०२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT