चिटकै भरमा एसईई

प्रदेश २ ब्युरो

जनकपुर — विद्यार्थीलाई चिट दिन परीक्षा निरीक्षककै सक्रियता देखिएको छ । परीक्षा अमर्यादित बनाएको भन्दै सप्तरीबाट सोमबार मात्रै ५ निरीक्षक निष्कासनमा परे । सर्लाहीको लालबन्दी केन्द्रबाट पनि एक निरीक्षक निष्कासित भए । चिट बोकेर केन्द्रमै पुग्ने अभिभावकको भीड भने अघिल्ला वर्षको तुलनामा कमी छ ।

धनुषाको गिरिजा माध्यमिक विद्यालय फुलगामा परीक्षा केन्द्रबाट निकालिएका गेस पेपर । तस्बिर : सन्तोष सिंह/कान्तिपुर

प्रदेश २ का ८ जिल्लाबाट ७२ हजार ४९ विद्यार्थी यस वर्षको एसईईमा सहभागी छन् । धनुषामा सबभन्दा बढी ११ हजार १ सय ८८ विद्यार्थी सहभागी छन् । धनुषाको फुलगामामा रहेको गिरिजा मावि केन्द्रमा सरकारी अनुगमन टोली पुग्दा अनौठो दृश्य देखियो । परीक्षार्थी बेन्चमै गेसपेपर राखेर उत्तरपुस्तिमा सार्दै थिए । परीक्षा कोठाबाट सुरक्षाकर्मीले चिटको चाङ बरामद गरे । सबैजसो परीक्षार्थीले लुकाएको चिट खोस्दा थुप्रो लाग्यो ।

उत्तरपुस्तिकासँगै चिट लुकाएको, गेस पेपर लुकाएको भेटिएपछि राष्ट्रिय अनुसन्धानका धनुषा प्रमुख दिलीप सिंहले परीक्षार्थीको तलासी गर्दा गुप्तांगमा लुकाइएको गेस पेपर, गाइड, पकेट बुक फेला परेको थियो ।

अनुगमनका लागि जिल्लाबाट टोली आएको भन्दै परीक्षार्थीलाई निरीक्षकले सतर्क गराएका थिए । परीक्षार्थीले गेसपेपर, गाइड, उत्तर लेखिएका पाना हतारमा लुकाएका थिए । झ्याल, बेन्च र गुप्तांगमा लुकाएको चिट प्रहरीले खोसे । परीक्षार्थीले पक्राउ पर्ने डरले झ्याल बाहिर फालेका गेसपेपर र गाइड सशस्त्र प्रहरी उपरीक्षक राजु पाण्डेले फेला पारेपछि परीक्षा निरीक्षकहरूले नाक खुम्च्याए ।

टोलीले तुल्सीयाही केन्द्र र नगराइन केन्द्रमा परीक्षार्थीले उत्तरपुस्तिकामुनि गेस पेपर लुकाएका थिए । बाहिरबाट चोरी हुन नदिन सुरक्षाकर्मी परिचालन हुँदा पनि खटिएका निरीक्षक चिट चोरीमा संलग्न पाइएपछि सहायक प्रजिअ वेदप्रसाद अर्यालले केन्द्राध्यक्ष र निरीक्षकलाई सचेत गराए । विगतको तुलनामा मर्यादित भए पनि केन्द्रमा खटेका केन्द्राध्यक्ष र निरीक्षकमा सुधार नभएको अर्यालले बताए । ‘परीक्षामा बहिरबाट चिट आउने क्रम रोकिएको छ,’ उनले भने, ‘परीक्षा मर्यादित बनाउन खटिएका निरीक्षकहरू इमानदार देखिएनन् ।’

प्रदेश २ का ८ जिल्लामा कुल २ सय ६३ केन्द्राध्यक्ष, ३ सय ४५ सहायक केन्द्राध्यक्ष, ३ हजार ४ सय ३६ निरीक्षक खटिएका छन् । ५ सय ८६ सहायक निरीक्षक र १ हजार २ सय ८१ सहयोगीले एसईई सञ्चालन गरिरहेका छन् ।

ग्रुप च्याटबाट चोरी
सप्तरीको बसबिटीस्थित केन्द्रमा सोमबार इन्टरनेट प्रयोग गरी चिट चोरिएको छ । प्रजिअ सुरेन्द्र पौडेलले सामाजिक सञ्जालका माध्यमबाट चिट चोराउने काम भएको बताए । ‘विद्यालयकै वाइफाई प्रयोग गरिएको वा मोबाइलको हटस्पटबाट गरिएको हो, अनुसन्धान भइरहेको छ,’ उनले भने ।

शिक्षा समन्वय एकाइ प्रमुख शंकर लुइँटेलले बसबिटी केन्द्रमा इन्टरनेटबाटै चिट चोराउने काम भइरहेको जानकारीपछि अनुगमन टोलीले एकथान मोबाइल बरामद गरेको बताए । परीक्षामा सहभागीले केन्द्रमै मोबाइल लगेर फेसबुकको ग्रुपच्याट बनाएर चिट चोराएको लुइँटेलले जनाए ।

राजविराजस्थित मोडेल क्याम्पस केन्द्रमा ३ र राजदेवी मावि केन्द्रबाट २ सहित ५ निरीक्षकलाई प्रजिअ पौडेलले निष्कासन गरेका छन् । विद्यार्थीलाई चिट चोराउन सघाएको र जिम्मेवारी पूरा नगरेको आरोपमा पाँचै निरीक्षकलाई जिम्मेवारीबाट हटाइएको पौडेलले जनाए । विभिन्न केन्द्रमा परीक्षा दिइरहेकै विद्यालयका शिक्षकहरूलाई समेत केन्द्राध्यक्षहरूले मिलेमतोमा निरीक्षक तोकिएको छ । जुन विद्यालयको विद्यार्थी उक्त केन्द्रमा परीक्षा दिइरहेका छन् सो विद्यालयका शिक्षकलाई निरीक्षक राख्न पाइँदैन ।

सरोकारवालाको चासो
ग्रेडिङ प्रणाली सुरु भए पनि परीक्षामा सुधार आउन नसकेको शिक्षाका सरोकारवालाहरूले औंल्याएका छन् । सिरहाका अधिकांश केन्द्रबाहिर अभिभावकको भीड हटे पनि परीक्षा मर्यादित हुन नसकेको उनीहरूको भनाइ छ ।

‘विगतमा परीक्षार्थी हलभित्र र हलबाहिर अभिभावकको घुइँचो हुन्थ्यो,’ जेएस मुरारका क्याम्पस लहानका उपप्राध्यापक कन्हैया भट्टले भने, ‘एसईईमा ग्रेडिङ प्रणाली सुरु भएपछि केन्द्र बाहिर अभिभावकको घुइँचो यस वर्ष देखिएन, तर हलभित्र परीक्षा मर्यादित हुन सकेको छैन ।’

हलभित्रबाट अनुगमन टोलीले बोराका बोरा चिट पक्राउ गर्नु, केन्द्राध्यक्षदेखि लिएर निरीक्षकसमेतले परीक्षार्थीलाई चिट चोराउने प्रवृत्ति विगतमा झैं यस वर्ष पनि कायम रहेकाले मर्यादित हुन नसकेको उनको भनाइ छ । ‘पहिला अभिभावकहरू दौडधुप गरी बाहिर चिट पुर्‍याउन लागि पर्थे,’ उनले भने, ‘तर, अहिले त्यो परिष्कृत भएको छ, त्यसको साटो विद्यालयको सेटिङमा केन्द्रका निरीक्षक, सहायक निरीक्षक हलभित्रै खुला रुपमा चिट चोराउँछन, अझ परीक्षार्थीका लागि कतिपय केन्द्रमा ब्ल्याक बोर्ड नै प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ ।’

केन्द्र सेटिङदेखि निरीक्षक नियुक्त गर्ने मामिलामा जिल्लाका निजी विद्यालय सामुदायिक विद्यालयभन्दा अगाडि छन् । केन्द्रदेखि निरीक्षक राख्नेसम्म खरिद बिक्रीमा उनीहरूको ठूलो हात रहेको भट्टको भनाइ छ । जसले गर्दा ग्रेडिङ प्रणालीमा गइसके पनि परीक्षा मर्यादित हुन सकेको छैन । यो दुःखद भएको उनको टिप्पणी छ । विगतदेखि परीक्षा नियाल्दै आएका अर्का शिक्षाविद् धरणीधर अधिकारी एसईईमा विगतभन्दा यस वर्ष केही सुधार भएको बताउँछन् । परीक्षा प्रणालीमा भने खासै सुधार नभएको उनको तर्क छ ।

‘पहिला विशिष्ट श्रेणीका लागि अभिभावक मरिहत्ते गर्थे,’ उनले भने ‘अहिले ए प्लस अर्थात् ९० अंक प्राप्तिका लागि अभिभावकको दौड कायमै छ ।’ केन्द्रबाहिर अभिभावकको भीड हटे पनि भित्र केन्द्राध्यक्षदेखि सहायक निरीक्षकसम्मको मिलेमतोमा चिट चोराउने काम हट्न नसकेको उनले बताए । एसईईमा सिरहाका ३८ केन्द्रबाट सोमबार दोस्रो दिन ९ हजार ४ सय ८० परीक्षार्थी सहभागी बने । शिक्षा विकास तथा समन्वय एकाइका प्रमुख दोलराज पाण्डे परीक्षा मर्यादित रूपमा चलिरहेको दाबी गर्छन् ।

हट्यो अभिभावकको भीड
योपटक सर्लाहीका प्रायः परीक्षा केन्द्रमा अभिभावकको भीड देखिएको छैन । चिट चोरी भने रोकिएको छैन । चिट लिएर परीक्षा कोठामै पुग्ने विद्यार्थीले विरलै देख्न सकिन्छ । अनुगमनका लागि केन्द्र पुग्नेले विद्यार्थीबाट नोटबुक र गेसपेपर बरामद गरेका छन् । शिक्षा विकास तथा समन्वय एकाई कार्यालय, जिल्ला प्रशासन र जिल्ला प्रहरी कार्यालयले परीक्षा मर्यादित बनाउन सक्रियता देखाए पनि कमजोर पठनपाठनका कारण चिट चोरी रोकिएको छैन ।

शिक्षक अभाव र भएका शिक्षक पनि जागरुक भई नपढाउँदा जिल्लाको पढाइको स्तर कमजोर छ । पठनपाठन कमजोर बनेपछि विद्यार्थी पास हुनलाई चिट चोर्नुपर्ने बाध्यतामा रहेको पूर्वशिक्षक रजनीकान्त झाले बताए । ‘समग्रमा यहाँको शैक्षिक अवस्था कमजोर छ । एक त शिक्षक कमी, अर्को शिक्षक नियुक्तिमा राम्राभन्दा हाम्रा नियुक्त गर्ने चलन, जस कारण विद्यार्थीको पढाइ कमजोर छ,’ उनले भने, ‘विद्यार्थी कमजोर बनेपछि पास हुन पनि चिट चोर्न बाध्य छन् ।’

विगतका वर्षमा सम्बन्धित विद्यालयका शिक्षकहरू नै केन्द्र पुगेर चिट चोर्न लगाउँथे । केन्द्रबाट प्रश्नपत्र आउट गरी शिक्षकले विद्यार्थीलाई चिट पुर्‍याउन जान्थे । विगतको तुलनामा परीक्षा सुधार र मर्यादित हुँदै गएको समन्वय एकाइ कार्यालयको दाबी छ । लालबन्दीस्थित जनज्योति माविबाट एक निरीक्षकलाई भने निष्कासन गरिएको छ । अंग्रजी विषयको शिक्षकसमेत रहेका निरीक्षकलाई निष्कासन गरिएको एकाइ प्रमुख चेतकुमार पोखरेलले बताए ।

पर्सामा सुधार हुँदै
विगतमा अभिभावकको भीड लाग्ने वीरगन्जका परीक्षा केन्द्रमा यसपटक खासै चहलपहल देखिएन । चिट चोराउने आफन्त र प्रहरीबीच झडपका खबर सुन्नुपरेको छैन । बोराका बोरा गेस पेपर र चिट पाइने केन्द्रबाट फाटफुट मात्र बरामद भएका छन् । चिट चोर्ने र चोराउनेमा बदनामी कमाएको पर्सामा यसपटक स्तरीय र मर्यादित परीक्षा सञ्चालन भएको छ ।

मर्यादित परीक्षाका लागि यसपटक केन्द्र भवनको छतदेखि चिट चोराउन सक्ने सबै नाकामा प्रहरी तैनाथ गरिएका छन् । जिल्ला परीक्षा समन्वय समिति संयोजक एवं प्रजिअ नारायणप्रसाद भट्टराईले परीक्षा मर्यादित बनाउन केन्द्रध्यक्ष र निरीक्षकलाई जवाफदेही बनाइएको बताए । ‘उनीहरूको निगरानीमा सरोकारवाला खटाइएको छ,’ उनले भने, ‘त्यो सँगै ४/५ जनाको समूहले प्रत्येक केन्द्रमा अनुगमन गर्ने गरेको छ ।’

उनका अनुसार जानेको कुरा लेख्नलाई बाह्य वाधा पुर्‍याउने अवस्था छैन । चिट चोर्ने मौका पनि दिइएको छैन । ‘परीक्षा कोठामा परिक्षार्थीबाट चिट बरामद भए निरीक्षकलाई कारबाही गर्ने नीति बनाएका छौं,’ उनले भने, ‘गलत गर्नेलाई मौका दिइएको छैन ।’ हालसम्म ३ निरीक्षकलाई कारबाही गरिसकिएको उनले जनाए ।

अनुगमन र निरीक्षणमा गएकालाई पनि जथाभावी परीक्षा कोठामा प्रवेश गर्न दिइएको छैन् । पहिलो दिन परीक्षार्थीका आफन्तको बाक्लो उपस्थिति रहेको केन्द्रमा कडाइ गरिएपछि दोस्रो दिन भीड पातलिएको छ । परीक्षा सञ्चालनका लागि परीक्षा समन्वय समितिले अनुगमन टोली गठन गरेको भट्टराईको भनाइ छ । जिल्लामा ८ हजार ३ सय ८९ विद्यार्थी परीक्षामा सहभागी छन् ।

२४ केन्द्राध्यक्ष ४२ सहायक केन्द्राध्यक्ष र ४ सय २ निरीक्षक खटाइएको छ । परीक्षालाई नियमन नहुँदा पछिल्ला केही वर्षदेखि एसईईमा अनियमितता हुँदै आएको शिक्षक ओमप्रकाश चौधरीले बताए । श्रीपुर, विर्ता, माईस्थान, पन्नालाल, चिनीमिलका केन्द्रहरूमा चिट चोर्ने, चोराउने, प्रश्नपत्र आउट गर्ने जस्ता अमर्यादित कार्य रोकिएका छन् ।

सुध्रिँदै परीक्षा
बाराको ३१ केन्द्रमा सहभागी ७ हजार ९ सय ३ परीक्षार्थी यसपालि शान्त वातावरणमा एसईई दिँदै छन् । चिट चोरी अघिल्लो वर्षको तुलनामा कमी छ । केन्द्रमा अनावश्यक भीड हटेको छ ।

शिक्षा विकास तथा समन्वय एकाइ प्रमुख तथा प्रजिअ नगेन्द्रराज पौडेलले केन्द्रहरूको वातावरण पहिलेको तुलनामा सुधार भएको बताए । प्रश्नपत्रहरू सरल, व्यावहारिक भएकाले पनि केन्द्रमा अभिभावकको भीड छैन । ‘प्रश्नपत्र छनोटले परीक्षार्थीलाई सहज भएको छ, जसले चिटको आवश्यकता छैन,’ उनले भने, ‘प्रश्नपत्र छनोटलाई प्रयोगात्मक बनाउनमा ध्यान दिइएको छ ।’

यस्ता प्रश्नहरूले घोकन्ते विद्यार्थीलाई निरुत्साहित गरिएको उनले बताए । कलैयास्थित सिद्धेश्वर केन्द्रका केन्द्राध्यक्ष छविरमण सुवेदीले परीक्षामा सुधारभएको बताए ।


राम्रो अंक ल्याउने लोभ

भोगेन्द्र झा, शिक्षाविद्

एसएलसीलाई ग्रेडिङमा लगेर एसईई बनाए पनि अभिभावकलाई आफ्नो छोराछोरीले राम्रै अंक ल्याओस् भन्ने लोभ छँदै छ । त्यसकारण परीक्षामा गलत कार्य गरेर भए पनि राम्रो ग्रेड ल्याउने प्रयास गरिन्छ । परीक्षा केन्द्र र केन्द्राध्यक्ष तोक्ने एसएलसीकै परिपाटी कायमै रहँदा चिट चोरीले प्रश्रय पाएको छ ।

परीक्षा मर्यादित बनाउँदा विद्यालयमा विद्यार्थीलाई मिहिनेत गरी पढाउनुपर्ने डर शिक्षकमा छ । त्यसैले शिक्षक पनि परीक्षामा विद्यार्थीलाई चिट चोर्न सघाउँछन् । यसले शिक्षामा पुस्तान्तरण भइरहेको छ । डिग्री होल्डर त भए तर दक्ष जनशक्ति बन्न सकेनन् । आधारभूत तहदेखि नै शिक्षाको गुणस्तर सुधार अभियान चलाए मात्र यो प्रवृत्ति कम हुन्छ ।

भूषण यादव (वीरगन्ज), सन्तोष सिंह (धनुषा), अवधेश झा (सप्तरी), भरत जर्घामगर (सिरहा), ओमप्रकाश ठाकुर (सर्लाही) र लक्ष्मी साह (बारा)

प्रकाशित : चैत्र १२, २०७५ ०७:४३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

प्रमुख–उपप्रमुखबीच विवाद : तीन महिनादेखि स्थानीय तह ठप्प

स्थानीय तहले २० वर्षपछि जनप्रतिनिधि पाए पनि अधिकार, अर्थ र शक्तिको बाँडफाँटका कारण प्रमुख–उपप्रमुख मिल्न सकेका छैनन् । उनीहरुबीचको विवादले विकास निर्माण प्रभावित छ ।
प्रदेश २ ब्युरो

जनकपुर — सर्लाहीको दुई स्थानीय तहमा प्रमुख र उपप्रमुखको विवादले विकासको काम ठप्प छ । एउटै पार्टीबाट निर्वाचित भएका प्रमुख र उपप्रमुख समेत नमिल्दा विकासको काम रोकिएको छ । 

तीन महिना यता बलरा नगरपालिकामा विकास निर्माणको काम पुर्णरुपमा ठप्प बनेको छ ।

निर्वाचित जनप्रतिनिधिको बिचमा कुरा नमिल्दा विकासे कामले गती लिन नसकेको हो । नगरका मेयर अभयकुमार सिंहले एकलौटी रुपमा नगर सञ्चालन गरेको आरोप लगाउँदै नगरका उपमेयर रामसखी देवी सहित वडाध्यक्षहरूले नै पुस ४ गते नगरपालिकामा ताला लगाएका थिए ।

तालाबन्दी गर्नेमा नगरप्रमुखकै पार्टीबाट निर्वाचित उपमेयर सहित वडाध्यक्ष समेत छन् । नगरपालिका महिनौंदेखि ताला लगाएर काम काज अवरुद्ध भए पनि ताला खुलाउन अहिले सम्म कुनै प्रयास भएको छैन । उल्टै मेयर सिंहले केही दिन अघि ताला खुलाउन माग गर्दै आफै धर्नामा बसेका थिए ।

लामो समयसम्म नगरपालिकामा तालावन्दी हुँदा विकास निर्माणका काम ठप्प छन् भने नागरिकले नगरबाट पाउने सेवासुविधा पाउन सकेका छैनन् । झण्डै तीनमहिना देखि जारी तालाबन्दीले कर्मचारी समेतले तलव बुझ्न पाएका छैनन् । वृद्धवृद्धा, एकल महिला, अपाङ्ग लगायतकाले राज्यबाट प्रदान गरिएको सामाजिक सुरक्षा भत्ता समेत पाउन नसकेको स्थानीयको गुनासो छ ।

यता मेयर सिंहले उपमेयर सहित वडाध्यक्षहरू नै अर्का ब्यक्तीको उकसाहट र प्रभावमा परेको आरोप लगाए । उनले वडाध्यक्षको समस्याको बारेमा आफुलाई केहीपनि थाहा नभएको बताए । मेयर सिंहले तालाबन्दी गर्ने समुहसंग आफु वार्ता र छलफल गर्न तयार रहेपनि उनीहरू छलफलका लागि नमानेको बताए ।

स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐनले गाउँपालिका तथा नगरपालिकाको निर्वाचित जनप्रतिनिधिलाई विभिन्न जिम्मेवारी तोके पनि उनीहरूले नगरका प्रमुखले पाखा लगाएको गुनासो गर्दै आएका छन् । यसरी नगरमा कामको बाँफाँडमा विवाद हुँदा विकास निर्माण प्रभावित हुँदै आएको छ ।

सर्लाहीकै कविलासी नगरपालिकामा पनि प्रमुख र उपप्रमुखकै टसल छ । टसलका कारण कर्मचारी समेत काम गर्न असहज मानिरहेका छन् । प्रमुख र उपप्रमुखकै विवादका
कारण प्रशासकिय अधिकृत समेत टिक्न सकिरहेको छैन ।

प्रमुख, उपप्रमुख र कर्मचारीको कारण याहाँपनि विकास निर्माणले गती लिन सकेको छैन । बजेट निकासा नभएकै कारण वडाको विकासे काम हुन नसकेको कविलासी नगरपालिका ७ का वडाध्यक्ष प्रभु रायले बताए ।

अस्तित्वको लडाइँ
धनुषा, हंसपुर नगरपालिकाका मेयर रामज्ञान मण्डलले अधिकार आफैंमा केन्द्रित गरेको भन्दै उपमेयर रेणु झा अदालत पुग्ने धम्की दिइन् । एकै दल राष्ट्रिय जनता पार्टी(राजपा) बाट मेयर र उपमेयर जितेका यी दुबैबीच शक्ति बाँडफाँडको लडाइँ चलेको वर्ष दिन बित्यो ।

२० वर्षपछि जनप्रतिनीधि आए पनि तराई–मधेसका अधिकांश स्थानीय तहमा मेयर र उपमेयरबीचको बेमेलले विकास निर्माण प्रभावित भएको छ । मेयरको असहयोगकै कारण उपमेयरको संयोजकत्वमा रहेको न्यायिक समिति प्रभावहिन बनेको छ ।

पालिकाको बनोट समावेशी देखिए पनि धेरैजसो पालिकामा पुरुष मेयर र उपमेयर महिला हुँदा एकले अर्काले अस्तित्व नस्वीकार्दा समस्या झन् झाँगिएको छ ।

‘महिला भएकै कारणले मेयरले विभेद गरेका हुन्,’ झाले भनिन्, ‘मेयर र कर्मचारी मिलेर कामै गर्न दिएका छैनन् । नगरपालिकामा कामै नगरी भुक्तानी गएको छ । अनियमितताको बिरोध गर्दा कर्मचारीसँग मिलेर मेयर गोलमटोल जवाफ दिन्छन् ।’

अनियमितताबिरुद्ध अख्तियारमा उजुरी दिए पनि सुनुवाइ नभएको उपमेयर झा बताउँछिन । मेयरबिरुद्ध नगरपालिकामा धर्नासमेत बसेकी झा अधिकार बाँडफाँड गर्ने सहमति भए पनि पाउन नसकेको बताउँछिन् ।

धनुषाको औरही गाउँपालिका उपप्रमुख मिरा सहनी पनि मेयरको हस्तक्षेपले अधिकार खोसिएको बताउँछिन् । ‘सेवा–सुविधामा रोक लगाएर काम गर्न दबाब दिन्छन,’ उपप्रमुख सहनीले भनिन्, ‘गाउँपालिकाले कुनै सेवासुविधा दिएको छैन । अनुगमन समितिको संयोजक भए पनि अनुगमन गर्न गाडी छैन ।’ योजना तर्जुमा गर्ने अधिकार भए पनि छनोट गर्ने अधिकारबाट वञ्चित पारिएको उनले बताइन् ।

नयाँ व्यवस्थामा नयाँ अभ्यास भएकोले जनप्रतिनिधिविच आपसी टकराव देखिएको विश्लेषक सुरेन्द्र लाभ बताउँछन् । ‘नयाँ अभ्यासमा नयाँ सोच आउन सकेन,’ लाभले भने, ‘पुरानै पुरुष प्रधान सोच स्थानीय तहमा हावी छ । पुरानै मानसिकताले संघियता अगाडी बढदा खतरा बढेको छ ।’ जनप्रतिनिधीबिचको लडाइँले जनता निराश छन् । ‘प्रमुखहरू राजा बन्न खोजेका छन्,’ लाभको विश्लेषण छ, ‘नयाँ व्यवस्था सुरु भएपछि मेयरसँग उपमेयरको, स्थानीय तहसँग प्रदेश र प्रदेशसंग संघिय सरकारबिच द्वन्द्व बढेको छ ।’

धनुषाको नगराइन नगरपालिका उपप्रमुख रञ्जुकुमारी साह पनि मेयरकै कारण अधिकार पाउन नसकेको गुनासो गर्छिन । ‘मेयर र कर्मचारीले महिला भएकै कारण हेप्ने गरेका छन्,’ उनले भनिन, ‘प्रमुख प्रशासकीय अधिकृतले विकास निर्माणको काम चित्तबुझो नभए पनि स्वीकृत गर्न दबाब दिन्छन् ।’ जनकपुरकी अधिवक्ता रेखा झा स्थानीय तहमा न्यायिक समितिको संयोजक महिला उपमेयर भए पनि उनीहरू आफैं अन्यायमा परेको बताउँछिन् ।

एउटै दल, उस्तै समस्या
रौतहटको कटहरिया नगरपालिकाले ९ महिना ढिलो नगरपरिषद गरे । योजना र बजेट खर्चबारे बल्ल छलफल हुँदैछ । उपमेयर नुरजहा खातुन असन्तुष्टिकै कारण नगरपरिषद्मै गइनन् । उनले बिज्ञप्ति नै निकालेर मेयर सियाराम कुशवाहाको एकलौटी निर्णयको बिरोध जनाइन् ।

रौतहटमा मेयर र उपमेयरविचको बिवादले स्थानीय तह लथालिङ बनेको छ । दुबै एउटै पार्टी नेकपाको भए पनि मेयरले एकलौटी गरेको आरोप खातुनको छ । नगरपालिकाले ४५ करोड ३१ लाख ८७ हजार कुल बजेट सार्वजनिक गर्‍यो ।

उपमेयर खातुनले नगरपरिषदका लागि कुनै पनि प्रक्रिया पुरा नगरेको आरोप लगाईन् । करका दरहरू आन्तरिक आयको बिश्लेषण गर्न राजस्व परामर्स समितिको बैठक समेत नबसेको उनको भनाई छ । उनले बिज्ञप्ति निकाली वडागत तथा क्षेत्रको बजेट निर्धारण गर्न समितिको बैठक नबसाईएको आरोप लगाईन् ।

‘कुनैपनि प्रक्रिया पुरा नगरी परिषद गर्न लागेकोले मलाई स्विकार्य छैन,’ उनले भनिन, ‘नगरक्षेत्रको जनताको बिकाशको लागी सरकारले बजेट पठाएको हो । परिषदको नाममा केही जनप्रतिनिधिहरूको 'निजि विकासको लागी होइन् ।’

मेयर कुशवाहा कर्तब्यज्यान मुद्दामा जेल परेपछि उपमेयर खातुनले नगरपरिषद गराउन सकिनन् । त्यस बेला जनप्रतिनिधि, कर्मचारी बिच चर्को बिबाद भयो । पछि वडाअध्यक्षहरूले उनलाई सघाएनन् । अहिले परिषदको उद्घाटन सकिएको छ ।

बन्दसत्र र योजनाका बारेमा छलफल चलिरहेको बेला खातुनले बिमति जनाएकी छिन् । परिषद सम्पन्न गर्न लाग्दा उल्टै आरोप लागेको भन्दै मेयर कुशवाहाले चित्त दुखाएका छन् । ‘उपमेयर आफै रिसाउनु भयो । परिषदको उद्घाटनमा आउन अनुरोध गर्दा सन्चो छैन भनेर घरमा बस्नु भयो । मबाट कुनै किसिमको एकलौटी गर्ने काम भएको छैन,’ उनले भने, ‘नगरको विकासमा हातेमालो गरौ भनेर मैले जहिले पनि उपमेयर खातुनलाई सम्मान गर्दै आएको छु । बेकारमा किन आरोप लगाउनु हुन्छ ?’

रौतहटको फतुवा बिजयपुर नगरपालिकामा मेयर गोपालराय यादब र उपप्रमुख कान्तिदेवी महतोबिच मनमुटाव बढेपछि दुबैले अलगअलग कार्यालय संचालन गरेका छन् । मेयर यादब काग्रेस र उपमेयर महतो नेकपाबाट चुनाब जितेका हुन् ।

दुबैले एकअर्का माथि अनियमितताको आरोप लगाउदै आएका छन् । बिवाद उत्कर्षमा पुगेपछि नगरपरिषद समेत हुन सकेको छैन् । चालू आर्थिक वर्ष ०७५/०७६ का लागी परिषद् गराउन नसक्दा बजेट निकासा हुन सकेको छैन ।

स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐनअनुसार स्थानीय तहले प्रत्येक वर्ष असार मसान्त भित्र परिषद् अनिवार्य सम्पन्न गरी प्रदेश र संघीय सरकारलाई जानकारी गराउने प्रावधान छ । तर ७ महिना बिति सक्दा पनि नगरपालीका भित्रको बिवाद मिलाउन नसक्दा परिषद हुन सकेको छैन ।

गरुडा नगरपालिकामा मेयर इन्दुराय र उपमेयर रंगिलादेबी जैसवालबिच लामो समयदेखी बिवाद चल्यो । दुबैले एकअर्कालाई देखीसहदैनथे । उपमेयर जैसवालले मेयरले एकलौटी गरेको आरोप लगाइन् । त्यसको खण्डन गर्न मेयर रायले अर्को बिज्ञप्ति निकाले । मेयर राजपा र उपमेयर काग्रेसबाट चुनाव जितेका हुन् ।

रौतहटमा मेयरको हेपाइबाट मुक्त हुन उपमेयरहरूले क्लब नै गठन गरेकी छन् । क्लवको अध्यक्ष गौर नगरपालिकाका उपमेयर किरण ठाकुर छन् । क्लबमा नगरपालिकाको समिक्षा र मेयरले गरेको सम्मान र अपमानका बारेमा कुरा उठ्ने गरेको छ ।

क्लबकी अध्यक्ष ठाकुरले मेयरले उपमेयर प्रति हेर्ने दृष्टिकोणमा परिवर्तन नआएको बताइन् । ‘मिलेर सहकार्य गर्दा कसको के जान्छ,’ उनले भनिन, ‘एकलौटी ढंगले मेयर साब चल्न खोज्नु हुन्छ । सल्लाह सुझाव लिन पटक्कै चाहनु हुन्न ।’

राजदेवी नगरपालीकाका उपमेयर अंशु सिंह मेयर उपमेर दुबै मिलेर काम गर्न सकियो भने नगरक्षेत्रमा भनेको जस्तो बिकाश गर्न सकिने तर्क दिन्छिन् । ‘हामिले झगडा गरौ । बिकाशको बाधक बनौ भनेको हो र ? उनले भनिन,‘मयेर साहबहरू किन कुरा बुझ्नु हुन्न । एकलौटी ढंगले किन हिड्न खोज्नु हुन्छ ?’

सन्तोष सिंह, (धनुषा), ओमप्रकाश ठाकुर (सर्लाही) र शिव पुरी (रौतहट)को सहयोगमा)

प्रकाशित : चैत्र ४, २०७५ ११:२८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्