नक्कली श्रम स्टिकर प्रकरण : लुकाउन नसकेपछि छानबिन

जनकराज सापकोटा

काठमाडौँ — नक्कली श्रम स्टिकर टाँसेर दुबई उड्न लागेका चार यात्रु उच्च सुरक्षा घेराको विमानस्थलभित्रबाट बाहिरिएको विषयमा अध्यागमन विभागले ढिलो गरी अनुसन्धान थालेको छ । लामो समयसम्म गुपचुप राख्न खोजिएको यो घटना चारै जनाले राहदानी फिर्ता लिन प्रक्रिया थालेपछि मात्रै अध्यागमनले अनुसन्धान थालेको हो । 

त्रिभुवन विमानस्थल । तस्बिरः कान्तिपुर

स्रोतका अनुसार ओमबहादुर अधिकारी, सरिता विक, जानुकादेवी दाहाल र कृष्ण चौधरी फागुन ६ गते त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल पुगेका थिए । अध्यागमन अधिकारीले ती चारमध्ये तीनको राहदानीमा टाँसिएको श्रम स्टिकर नक्कली रहेको र एकको राहदानीमा टाँसिएको स्टिकर अरूकै नाममा जारी गरिएको पत्ता लगाएका थिए ।

राहदानी जफत गरेको पत्र हातमा थमाएर थप कारबाही प्रक्रिया अगाडि बढाउनुपर्थ्यो । त्यस दिन विमानस्थल अध्यागमनमा डिपार्चर अफिसियलको जिम्मेवारी सम्हालेका जनक शर्माले चारै यात्रु कारबाहीको प्रक्रियामै रहेका बेला विमानस्थलबाट रहस्यमय रूपमा बेपत्ता भएको दाबी गरे ।

जबकि नक्कली श्रम स्टिकरको फन्दामा परेकी पीडित जानुकादेवी दाहालले कान्तिपुरसँग राहदानी लिएपछि अध्यागमन अधिकारी नै गायब बनेको र आफूहरूलाई कुनै औपचारिक पत्र नथमाइएको बताइन् । ‘नक्कली श्रम स्टिकर भएको भन्दै रोकेपछि उनीहरूले राहदानी जफत गरे । म झन्डै डेढ घण्टासम्म कुरेर बसें तर अध्यागमन अधिकारीले न पत्र दिए न केही सोधपुछ नै गरे,’ उनले भनिन् । उनले आफू अलपत्र परेपछि विमानस्थलको गेटमा रहेका सुरक्षाकर्मीलाई भनेर बाहिरिएको बताइन् ।

विमानस्थलभित्र छिरेका यात्रु कागजपत्र नमिलेर वा अन्य कारणले बाहिरिनुपर्‍यो भने अध्यागमनले अफलोड गरेको औपचारिक पत्र सुरक्षाकर्मीलाई देखाउनुपर्छ । अध्यागमन अधिकारीले राहदानी जफत गरेपछि त्यसको विवरण समेटेर किन पत्र दिएनन् र उनीहरू कसरी विमानस्थलबाट पत्रबिना नै सुरक्षा घेरा पार गरेर बाहिरिए भन्ने खुल्न सकेको छैन । चारै जना यात्रु आफ्नो लगेजसमेत छाडेर निस्केका थिए । दाहालले भनिन्, ‘घटनाको तीन महिना बितिसक्यो न कुनै कारबाही भएको छ, न मैले लगेज र राहदानी नै पाएकी छु । यो कस्तो खेलाँची ।’

गुपचुप राख्न खोजिएको यो घटना एक कान दुई कान हुँदै घटना बाहिरिएपछि मात्रै अध्यागमनले कारबाहीका निम्ति पत्राचार गरेको देखिन्छ । नक्कली श्रम स्टिकरको यो घटनाबारे प्रधानमन्त्रीको सचिवालय र गृहसचिव प्रेम राईसम्म पुगेको छ ।

सामान्यतया नक्कली श्रम स्टिकरको घटनाबारे अध्यागमन विभागले तुरुन्तै छानबिन सुरु गर्थ्यो । घटनाको झन्डै एक महिनापछि अर्थात् फागुन ३० गते मात्रै गृह मन्त्रालयले अनुसन्धान गर्न प्रहरी प्रधान कार्यालयलाई पत्राचार गरेको थियो । प्रहरी प्रधान कार्यालयले भने घटनाबारे अनुसन्धान गर्न महानगरीय प्रहरी प्रभाग रानीपोखरीलाई पत्राचार गरेको थियो । प्रभागले चैत ३ गते पत्र काटेर अनुसन्धानको जिम्मा प्रहरी परिसर काठमाडौंलाई दिएको थियो । प्रहरी परिसर काठमाडौंका प्रवक्ता होविन्द्र बोगटीले घटनासम्बद्ध कागजात केही नपाएकाले विस्तृत अनुसन्धान अगाडि बढी नसकेको बताए ।

अध्यागमन विभागका महानिर्देशक ईश्वरराज पौडेलले उक्त घटनाबारे आफूले श्रममन्त्रीलाई समेत जानकारी गराएको र नक्कली श्रम स्टिकरको घटना गम्भीर भएको बताए । स्रोतका अनुसार विमानस्थल अध्यागमनले यो घटनाबारे अध्यागमन विभागका महानिर्देशकलाई पनि समयमै जानकारी नदिएको देखिन्छ । स्रोतले भन्यो, ‘अध्यागमन अधिकारीलाई थाहै नदिई भागे भनिए पनि उक्त घटनामा कैफियत देखिन्छ । किन उनीहरूलाई राहदानी जफत भएको पत्र अध्यागमन अधिकारीले थमाएनन् ?’

महानिर्देशक पौडेलले दुबई हिँड्न लागेकाहरूसँग जनही सात हजार रुपैयाँ लिएर दलालले नक्कली श्रम स्टिकर भिडाएको बताए । उनले भने, ‘विमानस्थलभित्रै ब्यागेज छाडेर भाग्नुपर्ने अवस्था किन आयो भन्ने कुरा शंकास्पद देखिन्छ ।’ कान्तिपुरसँग सम्पर्कमा आएकी दाहालले आफू श्रम अनुमतिका लागि ताहाचलस्थित श्रम कार्यलय पुगेका बेला एक जना एजेन्ट भेटेको र उसैले सात हजार रुपैयाँ लिएर श्रम अनुमतिको स्टिकर टाँसिदिएको बताइन् । उनले भनिन्, ‘विमानस्थल पुगेपछि मात्र श्रम स्टिकर नक्कली रहेको थाहा पाएँ ।’ उनले विमास्थलमा रोकिएका अन्य तीनलाई भने आफूले नचिनेको बताइन् ।

विमानस्थल प्रहरीका एसएसपी सन्दीप भण्डारीले अध्यागमनले अफलोड हुने यात्रुलाई लिखित कागज दिनुपर्नेमा उक्त घटनामा नदिएको हुन सक्ने बताए । उनले नक्कली श्रम स्टिकर थाहा भएपछि अध्यागमन अधिकारीले प्रहरीलाई जानकारी दिनुपर्नेमा त्यसो नभएको बताए । ‘म नआउँदैको घटना रहेछ । बुझेर भनौंला,’ उनले भने ।

विमानस्थल अध्यागमनले चारै राहदानी वाहकलाई अर्को राहदानी नदिन भन्दै राहदानी विभागलाई समेत पत्राचार गरेको छ । महानिर्देशक पौडेलले राहदानी जफत भएपछि केहीलेप्रतिलिपि राहदानी बनाएको भेटिएको भन्दै यो घटनामा पनि अर्को राहदानी जारी नगर्न पत्राचार गरिएको बताए ।

आफ्नो खोसिएको राहदानी फिर्ता नपाएपछि र थप कारबाहीबारे केही खबर नपाएपछि जानुकादेवी झापाको बिर्तामोड नगरपालिकाका मेयर ध्रुव शिवाकोटीसँग सहयोग लिन पुगेकी थिइन् । मेयर शिवाकोटीले केही दिनअघि गृहसचिव प्रेमकुमार राईलाई भेटेरै गुनासो राखेको कान्तिपुरलाई बताए । स्रोतले भन्यो, ‘कर्मचारीहरूले गल्ती लुकाउने नाममा घटना गृह मन्त्रालय पुर्‍याएको देखियो । जबकि यस्तै अरू घटनामा अध्यागमनले सोझै प्रहरीलाई अनुसन्धान गर्न अनुरोध गर्थ्यो ।’ मेयर शिवाकोटीले घटनाबारे आफूले विमानस्थलका उच्च प्रहरी अधिकारीसँग पनि कुरा गरेको बताए । उनले भने, ‘पीडितलाई झन् पीडित बनाउने काम भयो ।’

नक्कली श्रम स्टिकरको यो पहिलो घटना भने होइन । २०७१ कात्तिकमा पनि विमानस्थल अध्यागमनले नक्कली श्रम स्टिकर देखाएर दुबई उडन लागेकी कास्की लेखनाथ नगरपालिका १ की दिलमाया विकलाई पक्राउ गरेको थियो । २०७५ कात्तिकको दोस्रो साता मात्रै अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले नक्कली कागजातका आधामा श्रम स्वीकृति दिने काममा संलग्न भएको आरोपमा वैदेशिक रोजगार विभागको ताहाचलस्थित कार्यालयका २५ कर्मचारीविरुद्ध विशेष अदालतमा आरोपपत्र दायर गरेको थियो । वैदेशिक रोजगारीका लागि कुवेत हिँडेका १ सय ८४ महिलालाई मिलेमतोका आधारमा श्रम स्वीकृति दिएको भन्दै अख्तियारले मुद्दा अगाडि बढाएको थियो ।

प्रकाशित : वैशाख १२, २०७६ ०७:१४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

४ वर्षमा ४५ हजार परकम्प

अब्दुल्लाह मियाँ

काठमाडौँ — २०७२ सालको गोरखा भूकम्पपछिका चार वर्षमा ४५ हजारवटा परकम्प आएका छन् । भूकम्पविद्हरूका अनुसार अहिले आइरहेका कम्पनहरू भूकम्प नभएर ‘आफ्टरशक’ अर्थात् परकम्पन हुन् ।

२०७२ वैशाख १२ मा गोरखाको बारपाकलाई केन्द्रविन्दु बनाएर ७.६ म्याग्निच्युडको भूकम्प गएको थियो । अमेरिकी वैज्ञानिक संस्था यूएसजीएसले भने उक्त भूकम्पलाई ७.८ म्याग्निच्युड भनेको छ ।
खानी तथा भूगर्भ विभागका महानिर्देशक एवं भूकम्पविद् डा. सोमनाथ सापकोटाका अनुसार २०७२ वैशाख १२ को भूकम्पले मर्स्याङदीदेखि सुनकोसी नदीसम्मको जमिनभित्र हल्लाएर धाँजाधाँजा पारेको थियो । अहिले तिनै स्थानमा परकम्प गइरहेका हुन् । बुधबार बिहान दुईपटक धादिङको नौबिसेलाई केन्द्रविन्दु बनाएर गएका पनि भूकम्प नभई परकम्प नै हुन् ।

चार वर्षका बीचमा कुनै महिना दिनहुँजसो धेरै संख्यामा र कुनै महिना दिन बिराएर परकम्प आएको राष्ट्रिय भूकम्पन तथा अनुसन्धान केन्द्रले जनाएको छ । ‘१५० किलोमिटर लम्बाइ र ५० किमि उत्तरदक्षिण चौडाइको ब्लकमा धेरै धाँजा बनेका थिए,’ सापकोटाले बुधबार कान्तिपुरसित भने, ‘त्यही भएर लमजुङदेखि रामेछापसम्म पछिल्ला तीन वर्षमा परकम्प आइरहेका छन् ।’ ठूला भूकम्पपछि २०औं वर्षसम्म पनि परकम्प आइरहने भएकाले सामान्य रूपमा लिनुपर्ने उनको भनाइ छ । उत्तरमा तिब्बतसम्मै परकम्प आएको देखिन्छ ।नेपालमा १९९० र २०४५ सालका शक्तिशाली भूकम्पपछि पनि धेरै वर्षसम्म परकम्प गएका थिए । केन्द्रका भूकम्पविद् भरत कोइरालाका अनुसार जति ठूलो भूकम्प जान्छ, त्यति नै धेरै परकम्प लामो समय आइरहन्छन् । ‘२०७२ अघिका परकम्पको हामीसँग रेकर्ड त छैन,’ कोइरालाले भने, ‘ती ठूला भूकम्पको धेरै पछिसम्म परकम्प आएका चाहिँ थिए ।’ महानिर्देशक सापकोटाका अनुसार तीन वर्षयता परकम्पको दूरी भने घट्दैगएको छ ।

‘दुई भूकम्पबीचको दूरी र निरन्तरता घट्दै गएको देखिन्छ,’ उनले भने, ‘२०७२ भन्दा अघिको जस्तो नर्मल अवस्था आउन भने धेरै समय लाग्न सक्छ ।’ उनले २०४५ सालमा उदयपुरलाई केन्द्रविन्दु बनाएर भूकम्प गएपछि केही वर्षअघिसम्म पनि पूर्वी क्षेत्रमा परकम्प आइरहेजस्तै गोरखा भूकम्पपछि लमजुङदेखि रामेछापसम्मपरकम्प जारी रहेको बताए ।

भूकम्पको परिमाण, निरन्तरता र जोखिमका हिसाबले २०७२ को भन्दा पूर्ववत् अवस्था बन्न भने धेरै समय कुर्नुपर्ने हुन्छ । सापकोटाका अनुसार २०७२ को भूकम्पभन्दा अघि साधारणतया स(साना ४ वटा भूकम्प आइरहे पनि अहिले महिनामै २४ वटाभन्दा बढी परकम्प आइरहेका छन् । ‘त्यसको अर्थ अहिले परकम्प आउने क्रम जारी नै छ,’ उनले भने, ‘अहिले महिनापिच्छे धेरैवटा परकम्प आइरहेका छन्, विस्तारै वर्षमाएकपटक आउला अनि शून्यमा झर्ला ।’
लमजुङदेखि रामेछापसम्म स्ट्रेट बनाएर परकम्प आइरहे पनि काठमाडौंभन्दा दक्षिणतिरको भागमा भूकम्पीय गतिविधि त्यति धेरै नदेखिएको केन्द्रको भनाइ छ । केन्द्रका अनुसार मकवानपुरदेखि सिन्धुलीसम्म यो ४ वर्षका बीचमा न्यून संख्यामा परकम्प आएका छन् । ‘चुरे र त्यसभन्दा तलतिर भूकम्पीय गतिविधि देखिन्न,’महानिर्देशक सापकोटाले भने ।

भूकम्पविद् कोइरालाका अनुसार पछिल्ला तीन वर्षको तथ्यांक केलाउँदा गोरखा भूकम्पको अन्त्य भएका सिन्धुपाल्चोक र दोलखामा बढी परकम्प गएको देखिन्छ । ‘सामान्यतया जहाँ भूकम्पको अन्त्य भएको हुन्छ, त्यहाँ शक्ति सञ्चित भएर बसेको हुन्छ,’ उनले भने, ‘परकम्पमार्फत सञ्चित शक्ति बाहिरिरहेको छ, अहिले भइरहेको त्यही हो, त्यो नयाँ भूकम्प नभर आफ्टरशक हो ।’

गोरखा भूकम्पले धाँजा बनाएको क्षेक्रमा यो त्रम नियमित चलिरहने उनी बताउँछन् । ‘समयअनुसार परकम्पको संख्या पनि घटदै जान्छ,’ कोइराला भन्छन्, ‘ठूला परकम्प पनि घटदै जान्छन्, विस्तारै भूकम्पीय गतिविधि कमजोर बन्दै जान्छ र २०७२ अघिको जस्तै सामान्य अवस्था सिर्जना हुन्छ ।’

केन्द्रले १.९ म्याग्निच्युडभन्दा माथिका परकम्प रेकर्ड गर्ने गरेको छ । गोरखा भूकम्पपछि ४५ हजार परकम्प १.९ देखि माथिका हुन् । ४५ हजारमध्ये धेरै परकम्प दोलखा र सिन्धुपाल्चोकलाई केन्दविन्दु बनाएर गएका छन् । तीबाहेक गोरखा, धादिङ, नुवाकोट, रसुवा, काभ्रेलगायतमा पनि धेरै परकम्प आएका छन् । गोरखा भूकम्पपछि दोलखा र सिन्धुपाल्चोकमा पनि शक्तिशाली परकम्प आएको थियो । गोरखा भूकम्पमा १४ जिल्ला बढी प्रभावित भएका थिए । रेकर्ड भएका परकम्प तिनै प्रभावित १४ र अन्य गरी १८ जिल्लाका हुन् ।

कतिपय विज्ञले काठमाडौं दक्षिणतिरको चुरे क्षेत्रमा भूकम्पीय शक्ति सञ्चित भएको दाबी गर्ने गरेका छन् । तर महानिर्देशक भने काठमाडौं दक्षिणतिर धेरै भूकम्पीय गतिविधि नदेखिएको बताउँछन् । केन्द्रले अहिलेसम्म रेकर्ड भएका परकम्पलाई विश्लेषण गरेर भूकम्पीय जोखिम भएका स्थानहरूको पहिचान गर्नेछ ।

प्रकाशित : वैशाख १२, २०७६ ०७:१२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT