प्रधानमन्त्रीको भनाइमा मुख्यमन्त्रीकै आपत्ति !

प्रमले प्रदेश र स्थानीय सरकारलाई केन्द्रीय सरकारका ‘इकाई’ भने लगत्तै मुख्य मन्त्रीले भने- 'प्रदेश सरकार केन्द्रका इकाई होइनन्’
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले सोमबार धादिङमा प्रदेश र स्थानीय सरकारलाई केन्द्रीय सरकारका ‘इकाई’ भएको टिप्पणी गरे । संविधानकै प्रतिकूल हुने गरी प्रधानमन्त्रीको यो अभिव्यक्तिबाट प्रदेशहरू सशंकित भएका छन् । प्रदेशहरूले केन्द्रबाट अधिकार नपाएको गुनासो गरिरहेका बेला आएको प्रधानमन्त्रीको यो अभिव्यक्तिले प्रदेशलाई झस्काएको हो । 

गण्डकी प्रदेशका मुख्यमन्त्री पृथ्वी सुब्बा गुरुङले प्रधानमन्त्रीको भनाइप्रति धुमाउरो ढंगले आपत्ति जनाएका छन् । ‘साझा अधिकार सूचीका विषयमा समन्वय, सहकार्य र साझेदारीसाथ अघि बढ्न सकिन्छ,’ उनले कान्तिपुरसँग भने, ‘प्रधानमन्त्रीले भनेजस्तो प्रदेश र स्थानीय तह नेपाल सरकारका इकाई नभई नेपाल राज्यका इकाई हुन् ।’

कतिपय सवालमा संघीय सरकार मातहत प्रदेश सरकार र प्रदेश सरकार मातहत स्थानीय सरकार पनि रहनुपर्ने भन्दै गुरुङले प्रधानमन्त्रीले त्यस्तो अभिव्यक्ति नदिएको भए राम्रो हुने बताए । छिटो संघीय कानुन मागिरहेका उनीहरूलाई प्रधानमन्त्रीले नेपालका सरकारको इकाईका रूपमा व्याख्या गरेपछि केन्द्र सरकार प्रदेशलाई अधिकार हस्तान्तरणमा झन् अनुदार हुने हो कि भन्ने शंका बढेको छ । संविधानले स्थानीय तहलाई स्वायत्त मानेको छ । तीन तहको सरकारको परिकल्पना संविधानमा छ । त्यहीअनुसार प्रदेशहरू बनेका छन् ।

‘संविधानले तोकेको अधिकारलाई कसैले पनि नजरअन्दाज गर्न मिल्दैन,’ प्रदेश १ का मुख्यमन्त्री शेरधन राईले भने, ‘मुलुक बनाउने, विकास गर्ने, समृद्धिमा जाने तीनवटै तहका सरकारको लक्ष्य हो, त्यसमा सबै मिलेर समन्वय गरेर जानुपर्छ । तर संविधानले एकअर्काको नियन्त्रणको कुरा गरेको छैन ।’ तीनवटै तहका सरकारलाई कार्यकारी अधिकार रहेको उनले बताए । प्रधानमन्त्रीको अभिव्यक्तिबारे उनले सिधा टिप्पणी त गरेनन्, तर प्रदेश सरकारको दायरा र अधिकारको विषयमा भने राई स्पष्ट देखिए ।

‘कतैकतै केही अभिव्यक्तिका कारण मिसअन्डरस्ट्यान्डिङ भएको होला । हामी संघीयतामा गइरहेका छौं, त्यसैले हामीले रोजेको व्यवस्थाअनुसारका अभ्यास गर्नैपर्छ ।’ संविधानमा रहेका एकल अधिकारको सूचीका कारण प्रदेश सरकारहरू स्वायत्त भएको गण्डकी प्रदेशका मुख्यमन्त्री गुरुङले बताए ।

प्रधानमन्त्री ओलीले धादिङमा सोमबार अप्टिकल फाइबर ओछ्याउने कार्यक्रमको उद्घाटनमा प्रदेश सरकारहरू यो र त्यो भएन भन्दै छटपटाएको बताएका थिए । ‘प्रदेश सरकारहरूलाई के के लाग्छ भने हामी स्वतन्त्र राष्ट्रका सार्वभौम सरकार हौं । हामीलाई किन नियन्त्रण गर्न खोजेको होला ? त्यसकारण यो र त्यो भएन भनेर छटपटाएको देखिन्छ,’ प्रधानमन्त्रीले भनेका थिए, ‘नेपाल एउटा राष्ट्र, एउटा देश, एउटा सरकार-नेपाल सरकार त्यसका विभिन्न अवयव छन्, निकाय छन्, सात प्रदेश, ७५३ स्थानीय तह छन्, स्थानीय सरकार छन । ती सबै नेपाल सरकारका विभिन्न इकाईहरू हुन् ।’

प्रधानमन्त्रीले यस्तो अभिव्यक्ति दिँदा उनीसँगै मञ्चमा प्रदेश ३ का मुख्यमन्त्री डोरमणि पौडेल पनि थिए । मुख्यमन्त्री पौडेलले प्रधानमन्त्रीको भनाइको बचाउ गरे । प्रधानमन्त्रीको भनाइ गलत अर्थमा नआएको उल्लेख गरे । सुरुमा उनले प्रधानमन्त्रीको अभिव्यक्तिमा कुनै टिप्पणी नगर्ने बताए ।

तर प्रदेशको अधिकारको सीमाचाहिँ के हो भन्ने प्रश्न गरेपछि उनले प्रधानमन्त्रीको भनाइको व्याख्या गरे । ‘प्रदेशहरूको अधिकारको सीमा संविधानको अधिकारभन्दा फरक होइन । सबैमा सरकारहरू जे भने नि आखिरमा नेपाल सरकार नै हो । सबैले मिलेर काम गर्ने हो भन्ने ढंगले उहाँको अभिव्यक्ति आएको हो,’ मुख्यमन्त्री पौडेलले भने, ‘संविधानले आफ्नो सूचीअनुसारका कानुन बनाउने स्वतन्त्रता दिएको छ, तर मूलत: नेपाल सरकार हो भन्नुभएको हो ।’

संविधानको अनुसूची ५ मा संघअन्तर्गत ३५ वटा अधिकार छन् । अनुसूची ६ मा प्रदेशका २१ वटा अलग अधिकार छन् । त्यस्तै अनुसूची ७ मा प्रदेश र संघका २५ वटा साझा अधिकारका सूची छन् । अनुसूची ८ मा स्थानीय तहका २२ र अनुसूची ९ मा संघ, प्रदेश र स्थानीय तहका १५ अधिकारका साझा सूची छन् ।

यसले प्रत्येक सरकारबीच समन्वय गरेर काम गर्नुपर्ने अवस्था रहेको तर आफ्नो एकल अधिकारको स्वायत्तताको अभ्यास गर्न पाउने संविधानविद् चन्द्रकान्त ज्ञवालीको भनाइ छ । ‘प्रधानमन्त्रीले भनेजस्तो केन्द्रीय सरकारको अधीनस्थमा प्रदेश र स्थानीय तह होइनन्,’ उनले भने, ‘आआफ्नो अधिकार क्षेत्रमा उनीहरू स्वायत्त काम गर्न सक्छन् ।’ उनका अनुसार साझा सूचीका अधिकारहरूको प्रयोगमा भने तीनवटै तहका सरकार मिलेर काम गर्नुपर्ने संवैधानिक परिकल्पना हो ।

‘संविधानले सबैलाई सरकार भनेको छ । तर हाम्रो संविधान पूर्ण संघीयता छैन । केही साझा केही एकल अधिकार राख्यौं, त्यसैले समन्वय गरेर जानुपर्छ,’ उनले भने । प्रधानमन्त्रीले भनेको जस्तो इकाई नभएको उनले बताए । ‘प्रत्येक सरकारमा अन्तरसम्बन्ध छ, एकले अर्कालाई सहजीकरण गर्न सक्छन्,’ उनले भने, ‘यसरी हेर्दा कोही कसैको अधीनस्थ होइनन्, इकाई नै हुन्, हामीले भनेको अधिकार नै प्रयोग गर्नुपर्छ भन्ने हो भने त्यो एकात्मक मानसिकता हुन्छ ।’

प्रधानमन्त्री ओलीले सरकारको नीति तथा कार्यक्रममाथि उठेका प्रश्नहरूको जवाफ दिने क्रममा प्रतिनिधिसभामा पनि प्रदेशहरूको विषयमा बोलेका थिए । उनले नेपाल सरकारको मातहतकै इकाईका रूपमा प्रदेशलाई व्याख्या गरेका थिए । त्यसपछि प्रमुख प्रतिपक्षी दलका सांसद मीनेन्द्र रिजालले संविधानको धारा ५७ मा भएको संघ, प्रदेश र स्थानीय तहको अधिकारको व्यवस्था सम्झाएका थिए ।

प्रकाशित : जेष्ठ ८, २०७६ ०७:१४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

यसरी भयो दुई परिवारको संहार

ज्ञानु घिमिरे, माधव घिमिरे

आरुबोटे, मिक्लाजुङ/विराटनगर — सुनसान रातमा मुकुन्डो लगाएका व्यक्ति बमबहादुर फियाकको घरमा छिरे । हातमा खुकुरी बोकेका उनले प्रतिवाद गर्ने मौकै नदिई चार जनाको हत्या गरे । लगत्तै बमबहादुरका ज्वाइँ धनराजको घर पुगे । त्यहाँ रहेका पाँच जना कसैलाई पनि बाँकी राखेनन् । मिक्लाजुङ गाउँपालिका-३, आरुबोटेका ज्वाइँ-ससुराको दुई परिवारमा सोमबार राति ९ जनाको ज्यान गयो । 

हत्या गरिएको मध्ये एक घर । तस्बिर : लक्ष्मी गौतम,कान्तिपुर टिभी ।

७४ वर्षीय बमबहादुरसँगै उनकी पत्नी ७१ वर्षीया फर्सिमाया, छोरी ३१ वर्षीया मनकुमारी र १३ वर्षीया नातिनी श्रेयाको हत्या भएको हो । बमबहादुरकै ज्वाइँ ४१ वर्षीय धनराज सेर्मा, उनकी ३६ वर्षीया श्रीमती जस्मिता, छोरीहरू १३ वर्षीया युवाना तथा ६ वर्षीया मुना र छोरा ८ वर्षीय इच्छा पनि जोगिएनन् । सबैको खुकुरी प्रहारबाट हत्या भयो । अधिकांशको शव क्षतिविक्षत पाइएको छ । टाउको, पाखुरा र शरीरका अधिकांश भागमा खुकुरी प्रहार गरिएको छ । घटनापछि गाउँ त्रास र शोकमा छ । महिला र बालबालिका आतंकित बनेका छन् ।

बमबहादुरकी १२ वर्षीया नातिनी सीता खजुमले भने भागेर ज्यान बचाएकी छन् । बमबहादुरकै घरमा रहेकी सीता अभिभावकमाथि खुकुरी प्रहार हुन थालेपछि भागेकी थिइन् । मुख छोपेर आएका एक व्यक्तिले सबैलाई खुकुरी हान्न थालेपछि भाग्दै गर्दा आफूलाई पनि लखेटेको र भाग्ने क्रममा लडेपछि बोजु पर्नेको घरभित्र लुकेको सीताले बताएको घटनाको अनुसन्धानमा खटेका प्रहरी निरीक्षक तेजनारायण यादवले बताए । सीतालाई हतियार प्रहार गरिएको छैन । भाग्ने क्रममा लडेर हातमा चोट लागेको छ । उनी अर्धचेत रहेकाले उपचारका लागि दमक लगिएको थियो ।

सीताले मध्यरातमा हस्याङफस्याङ गर्दै आएर ढोका खोल्न भनेको छिमेकी कान्छीमाया फियाकले बताइन् । ‘ढोका खोल्नुस् बोजु, सबैलाई सखाप पारिसक्यो, मलाई पनि सिध्याउँछ भनेपछि ढोका खोलें, पानी माग्दामाग्दै बेहोस भई, त्यसपछि रातभर एक्लै रुँगेर बसेँ,’ उनले भनिन् ।

कान्छीमायाको घर बमबहादुरकोबाट सय मिटर दूरीमा छ । सधैं सबेरै उठ्ने छिमेकी ५ बज्दासम्म नउठेपछि हेर्न जाँदा घरमा शव देखेर गाउँलेलाई बोलाएको छिमेकी बुद्धमाया फियाकले बताइन् । गाउँलेले इलाका प्रहरी कार्यालय रविमा खबर गरेका थिए । जिल्ला प्रहरी कार्यालय पाँचथर, इलाका प्रहरी कार्यालय रवि, सशस्त्र प्रहरी बिट राँके र इलामस्थित चिसापानी प्रहरीचौकीबाट खटेको टोलीले दुवै घरमा सिलबन्दी गरी सुरक्षा गरेको थियो ।
धनराज सेर्माको परिवारका सबै सदस्यको क्षतविक्षत शरीर घरभित्रै थुनिएका थिए । बमबहादुरको भने घरकै सिकुवामा र परिवारका अन्य ३ जनाको घरभित्र शव थियो । दुई घरबीचको दूरी करिब एक किमि छ । दुवै घर एकान्तमा रहेकाले घटना हुँदा कसैले पनि थाहा पाएनन् । प्रदेश प्रहरी कार्यालय विराटनगरबाट साँझ पुगेको टोलीले मृतकको शव रहेको स्थानको प्रकृति मुचुल्का तयार गरेको थियो ।

हत्यामा संलग्नता रहेको आशंका गरिएका बमबहादुरका कान्छा ज्वाइँ मानबहादुर माखिम भने मिक्लाजुङ-७ लिम्बास्थित घरनजिकै झुन्डिएको अवस्थामा फेला परेका छन् । त्यही स्थानबाट हत्यामा प्रयोग भएको खुकुरी बरामद गरिएको पाँचथरका प्रहरी नायब उपरीक्षक नरेन्द्र कुँवरले जनाए । उनी झुन्डिएको स्थान घटनास्थलभन्दा करिब डेढ घण्टा पैदल दूरीमा पर्छ । उनी झुन्डिएको ठाउँभन्दा एक किलोमिटर टाढा रगत लागेको कपडा भेटिएको छ ।

हत्या गरिएकी बमकुमारकी छोरी (हत्यामा संलग्न रहेका भनिएका मानबहादुरकी श्रीमती) मनकुमारी माइतमा बस्दै आएकी थिइन् । करिब ३ वर्षदेखि श्रीमती ससुरालीमा बसेपछि मनबहादुरले सम्बन्ध विच्छेदको माग गर्दै आएको मृतकका जेठा ज्वाइँ रणबहादुर तुम्साले बताए । उनका अनुसार श्रीमानले सम्बन्ध विच्छेद गर्न गरेको प्रस्ताव मनकुमारीले अस्वीकार गर्दै आएकी थिइन् । प्रहरी निरीक्षक नरेन्द्र कुँवरका अनुसार मानबहादुर र मनकुमारीबीच एक वर्षअघि सम्बन्ध बिग्रेको थियो ।

प्रदेश १ प्रहरी प्रमुख डीआईजी केदार रिजालले पनि घटनाको प्रकृतिका आधारमा शंका गरिएका व्यक्ति झुन्डिएको अवस्थामा फेला परेको बताए । बाँच्न सफल सीताले पनि घटनाका बेला एक जना मात्र व्यक्ति देखेको प्रहरीलाई बताएकी छन् ।

घटनामा मारिएका बमबहादुरका जेठा ज्वाइँ रणबहादुर तुम्साका अनुसार मनकुमारी र मानबहादुरको सम्बन्धमा खटपट थियो । ‘ससुराबाले कान्छी छोरी-ज्वाइँबीच सम्बन्धमा खटपट आएको छ, के हुने हो ? कान्छी घर जान मान्दिनँ, ज्वाइँको बानी राम्रो छैन, केही अप्ठ्यारो पार्छन् कि भन्नुहुन्थ्यो,’ उनले भने, ‘मैले परिवार बसेर मिलाऔं भनेर सम्झाएको थिएँ ।’

पाँचथरका प्रमुख जिल्ला अधिकारी मुरारी वस्तीले घटनाबारे थप अनुसन्धान भइरहेको बताए । प्रदेश १ प्रहरी कार्यालयका अनुसार हत्या घटनाबारे अनुसन्धान गर्न अनुसन्धानका लागि केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो, प्रदेश १ प्रहरी कार्यालयको अनुसन्धान समूह, धरानस्थित संघीय प्रहरी इकाईबाट वरिष्ठ प्रहरी उपरीक्षकसहितको टोली सक्रिय बनाइएको छ ।

अनुसन्धानका लागि विशेष तालिम प्राप्त कुकुर पनि प्रयोग गरिएको प्रहरीले जनाएको छ । घटनास्थल सदरमुकाम फिदिमभन्दा करिब ६० किलोमिटर टाढा पर्छ । स्थानीय गणेशप्रसाद लुइँटेलका अनुसार धनराजका छोराछोरी घरमा धामी बस्ने भन्दै स्कुलबाट छिटो घर आएका थिए । ‘कसैलाई नबिझाउने परिवार थियो । कसैसँगनराम्रो बोल्दैनथे,’ उनले भने ।

धनराजको घरबाट ५० मिटरको दूरीमा वडा कार्यालय छ । प्रहरीचौकी करिब तीन किलोमिटर टाढा छ । धनराजलेभाइ खम्बासिंहलाई एक साताअघि फोन गरी आमाबुवा भएको घर आउन मन लागेको बताएका थिए । ‘केही कुरा गर्नुछ, घर आउन मन लागेको छ,’ उनले भनेका थिए ।

धनराजको घरमा एक साताअघि नुनमा सिसा मिसाइएको भेटिएको थियो । उनले साढुभाइ मानबहादुरले मिसाएको शंका गरेका थिए । उनले वडाध्यक्ष हस्तराज फियाकलाई जानकारी गराएर छानबिन पनि भएको थियो ।

बालिकाको अवस्था सामान्य
दमक- झापाको दमकस्थित लाइफ लाइन अस्पतालमा उपचाररत सीता खजुमको स्वास्थ्य अवस्था सामान्य छ । घटनास्थलबाट भागेर बाँच्न सफल सीताको दायाँ हातमा चोट लागेको छ । हातको कुइनोमा चार टाँचा लगाइएको छ ।

कडा सुरक्षाबीच उनको उपचार भइरहेको छ । प्रदेश १ का प्रहरी प्रमुख प्रहरी नायब महानिरीक्षक केदार रिजालले अस्पतालमै आएर मंगलबार दिउँसो बालिकाको स्वास्थ्य अवस्थाबारे जानकारी लिएका छन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ ८, २०७६ ०७:०७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT