२१ वर्षदेखि सगरमाथामा बाटो बनाउँदै

कुम्भराज राई

सोलुखुम्बु — गाला मुजा परिसके । दाँत झर्न थालिसक्यो । नाडीमा पहिले जस्तो शक्ति छैन । दुई नातिनी हुर्किसके । तीन छोरा र दुई छोरी आफैं कमाएर खान्छन् । तर, खुम्बुपासाङल्हामु ३ का आङकामी शेर्पालाई आरोहणको मौसम लागेपछि घरमा बसुँ जस्तो लाग्दैन । उनी झोला भिरेर सगरमाथातिर लागिहाल्छन् ।


हिमालमा काम गर्न थालेको ३९ वर्ष बितिसकेछ । ‘आइसफल डाक्टर’ को काम गर्ने उनी सबैभन्दा पुराना शेर्पा हुन् । उनले काम गर्दै आएको २१ वर्ष भयो । आइसफल डाक्टरको काम बर्सेनि आरोहण मौसममा आधारशिविरदेखि दोस्रो शिविरसम्म बाटो बनाउनु हो । जहाँ अधिकांश ठाउँमा आल्मुनियमका फलाम जोड्नुपर्ने हुन्छ । खुम्बु आइसफल जस्तो जोखिमयुक्त ठाउँमा सबैभन्दा पहिले उनीहरूको पाइलाले डोब बनाउँछ ।

फलामको किला गाड्ने, भर्‍याङ टाँग्ने,झुन्ड्याउने, डोरीले बाँध्ने काम उनीहरूको जिम्मामा हुन्छ । कतिपय आइसफल डाक्टरले बाटो बनाउने क्रममै ज्यान गुमाएका छन् । धन्न उनी आफ्नो भाग्य बलियो भएकाले बाँचिरहेको बताउँछन् । यसपालिदेखि उनले उक्त जिम्मेवारी बिसाएका छन् ।

‘२१ वर्ष त आइसफल डाक्टरको काम गरेँ,’ आधारशिविरमा सगरमाथा प्रदूषण नियन्त्रण समितिको कार्यालयमा भेटिएका आङकामीले भने, ‘अबदेखि चाहिँ आधारशिविरमै बसेर व्यवस्थापनमा सहयोग गर्ने र नयाँलाई सल्लाह सुझाव दिने काम गर्छु ।’ उनी अहिले ६६ वर्षका भइसके । उनले सन् सन् १९७५ देखि हिमालमा काम गर्न थालेका हुन् । काम उनले दिनको २८ रुपैयाँबाट थालेका थिए । अहिले पनि त्यति धेरै त पारिश्रमिक छैन । दैनिक १२ सयदेखि १५ सयसम्म पाउने गर्छन् ।

हिमालमा ज्यानै जोखिममा पारेर काम गर्नेले धेरै पैसा कमाउँछन् भन्ने भ्रम अझै धेरैमा छ । धेरैमा तीनदेखि चार महिनामा कमाएको पैसाले वर्षभरि जीवन धान्नुपर्ने बाध्यता उनीहरूमा छ । हिमालमा जिन्दगीको धेरै वर्ष बिताइसकेका उनलाई पुरानो सम्झना ताजै छ । पहिले सगरमाथामा ५ फिटसम्म हिउँ पर्थ्यो । अहिले एक फिट पर्न पनि गाह्रो छ ।

‘जो पायो त्यही आएर हिमाल चढेका छन्,’ आङकामी भन्छन्, ‘यो त हाम्री देवी हुन् । जुठो पर्‍यो होला । अहिले हिउँ पर्नै छोड्यो । खुम्बु ग्लेसियर गहिरिएर खाल्डो भइसक्यो ।’ सगरमाथा सफाइको कुरामा चाहिँ पहिलेभन्दा अहिले सफा भएको उनको दाबी छ । एसपीसीसीले निरन्तर गरेको कामले गर्दा पहिलेभन्दा सफा भएको उनले बताए ।

दुर्भाग्य भनौं वा के उनले सगरमाथाको चुचुरोमा भने पाइला टेक्न सकेनन् । ८ हजार ५ सय मिटरसम्म बाटो बनाउन ५ पटक पुगे । उनी चुचुरोमा भने पुगेनन् । उनले बनाएको बाटोबाट बर्सेनि सयौंले शिखर चुमे । कसैले त्यही प्रमाणपत्र देखाएर करोडौं, अर्बौं कमाए । तर आङकामीको जीवन भने उस्तै छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ १४, २०७६ ०७:५३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बढ्दै हिमखाडल

कुम्भराज राई

सोलुखुम्बु — सगरमाथा आधारशिविरदेखि थुक्लासम्म फैलिएको खुम्बु ग्लेसियर (हिमखाडल) बर्सेनि बढ्दै गएको छ । ७ हजार ६ सय मिटर लामो ग्लेसियर गहिरिने र भत्किने क्रम झनै बढेको हो । यसले सगरमाथा आधारशिविर जाने बाटो विगतको तुलनामा थप जोखिमयुक्त बन्दै गएको छ । 

ग्लेसियरबाट बग्दै आएको खोला गहिरिएपछि थुक्ला आसपासका पुरानो बाटो र अस्थायी पुल सबै बगिसकेका छन् । यात्रुहरू गोरक्सेप पुग्नुअघि ग्लेसियरले तानेको पहिरो छिचोलेर जानुपर्ने बाध्यता छ ।

‘तलबाट ग्लेसियरको पानी बगिरहेको छ । माथिको ढुंगा टेकेर हिँड्नुपर्ने अवस्था छ,’ एक पथ प्रदर्शक लाक्पा लामाले भने, ‘जोखिम यस्तो छ कि पहिरो वा सानोतिनो भूकम्पमात्र गए पनि बाँच्ने अवस्था छैन ।’ ग्लेसियरको चौडाइ बढ्दै गएपछि तीन वर्षअघि गोरक्सेपमा निर्माण गरिएको हेलिप्याड पहिराले लगिसकेको छ । अर्को हेलिप्याड निर्माण गरे पनि ग्लेसियरको पहिरो बस्तीको २० मिटर नजिक आइपुगिसकेको छ ।

‘गोरक्सेप, लोबुचे, थुक्ला तीनैवटा बस्ती जोखिममा छन्,’ स्थानीय पासाङ शेर्पाले भने, ‘त्योभन्दा तलका बस्तीलाई पनि बिस्तारै असर पुर्‍याउने स्थिति छ ।’ ग्लेसियरको आकार र गहिराइसँगै लम्बाइ पनि बढ्दै जानुको प्रमुख कारण हिउँ पग्लिने क्रम बढेको शेर्पा तथा आरोहीको भनाइ छ ।

‘सन् २००३ र अहिलेको आधारशिविर मात्र हेर्ने हो भने अहिले हिउँ छैन भन्दा फरक पर्दैन ।’ क्लाइम्बिङ शेर्पा छिरिङजाङ्बु शेर्पाले भने, ‘यसरी हिउँ पग्लिँदै जाने हो भने ग्लेसियर कत्रो हुने हो, अनुमान पनि गर्न सकिन्न ।’
सगरमाथामै हिउँको मात्रा बर्सेनि घटेको २४ पटक सगरमाथा आरोहण गरेका कामीरिता शेर्पाले बताए । उनले अहिले सगरमाथामा हिउँभन्दा बढी चट्टानमात्र देखिन थालेको बताए ।

पर्यटन व्यवसायीले भने आधारशिविर जाने बाटोको जोखिम कम गर्न खुम्बुपासाङल्हामु गाउँपालिकाले कम्तीमा पर्यटकीय मौसमका बेला भए पनि बाटो मर्मत गर्नुपर्ने बताए । गोरक्सेप पुग्नुअघि पहिरोमा याकसमेत हिँड्न नसक्ने अवस्थामा बाटो भए पनि गाउँपालिकाले कुनै काम गर्न नसकेको उनीहरूको आरोप छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ १४, २०७६ ०७:०२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्