चन्द्रागिरि हिल्सको स्पष्टीकरण : वन जोगाउन ठूलो संरचना

पूरक ईआईए नगरी कानुन उल्लंघन गरेर संरचना बनाएकाले कारबाही प्रक्रियामा जान्छौं : मन्त्रालय
अब्दुल्लाह मियाँ

काठमाडौँ — चन्द्रागिरि हिल्स लिमिटेडले वन धेरै विनाश नहोस् भनेर चन्द्रागिरिमा कटेजको सट्टा स्थायी प्रकृतिका भौतिक संरचना बनाएको जवाफ वन तथा वातावरण मन्त्रालयलाई दिएको छ । हिल्सले वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन (ईआईए) प्रतिवेदनमा उल्लेख भएभन्दा फरक प्रकृतिको संरचना निर्माण गरेपछि वातावरण विभागको सिफारिसमा मन्त्रालयले गत महिना लिखित स्पष्टीकरण सोधेको थियो । 

काठमाडौंको चन्द्रागिरिमा रिसोर्टका लागि बनाइएका कंक्रिट भवनहरू । तस्बिर : किरण पाण्डे/कान्तिपुर

कम्पनीका तर्फबाट महाप्रबन्धक अभिषेकविक्रम शाहले मन्त्रालयको जैविक विविधता तथा वातावरण महाशाखालाई जवाफ लेख्दै ‘८/८ कोठासहितका ४० वटा कटेज बनाउँदा अहिलेभन्दा बढी क्षेत्र ओगट्ने र त्यसका लागि वन क्षेत्र धेरै विनाश हुने भएकाले थोरै क्षेत्रमा स्थायी संरचना बनाइएको’ उल्लेख गरेका छन् । ‘धेरै संरचना बनाउँदा वन क्षेत्र धेरै विनाश हुन्थ्यो, त्यसैले कम जमिनमा ठूलो संरचना खडा गरेका हौं भन्ने जवाफ आएको छ,’ मन्त्रालय स्रोतले कान्तिपुरसँग भन्यो, ‘त्यसो भनेर उहाँहरू पन्छिन पाउने अवस्था छैन । निर्माणक्रममा ईआईए उल्लंघन भएकै देखिन्छ, खडा भएका संरचना अवैध छन् ।’

चन्द्रागिरिले बुझाएको जवाफ जैविक विविधता तथा वातावरण महाशाखा प्रमुख यज्ञनाथ दाहालले सचिव विश्वनाथ ओलीसमक्ष पेस गरेको जानकारी मन्त्रालयका प्रवक्ता सहसचिव सिन्धुप्रसाद ढुंगानाले दिए । ‘सचिवज्यू विदेश (कोरिया) मा भएकाले अघि बढेको छैन,’ ढुंगानाले भने, ‘उहाँ आएपछि प्रक्रियामा जाला ।’ सचिव ओली एसिया प्यासिफिक फरेस्ट्री विक २०१९ मा भाग लिन शनिबार कोरिया गएका छन् ।

वातावरण नियमावली २०५४ को ११ (ख) मा संरचना फेरबदल गर्न पूरक ईआईए प्रतिवेदनका लागि निवेदन दिन सक्ने व्यवस्था भए पनि चन्द्रागिरिले त्यतातिर ध्यान नदिई आफूखुसी संरचना बदलेर कंक्रिट टावर खडा गरेको हो । त्यसको कुनै जानकारी सम्बन्धित निकायलाई दिइएको थिएन भने मन्त्रालयले समेत अनुगमन गरेको थिएन ।

चन्द्रागिरिले ईआईए उल्लंघन गरेको देखिएकाले कारबाही प्रक्रियामा जाने ढुंगानाले बताए । गत भदौमा संशोधन भएको वातावरण ऐनमा ईआईए उल्लंघन गर्नेलाई २५ लाख रुपैयाँसम्म जरिवाना वा तुरुन्त बन्द गर्न सक्ने वा दुवै व्यवस्था छ । तत्कालीन वातावरण, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयका सचिवबाट २०६९ भदौ १९ मा स्वीकृत चन्द्रागिरिको ईआईए प्रतिवेदनमा वातावरणमैत्री ४० कटेज (४ देखि ८ कोठासम्मको) र वातावरणमैत्री पाँचतारे रिसोर्ट बनाउने उल्लेख छ ।

चन्द्रागिरिले त्यसविपरीत भालेश्वर डाँडामा अत्याधुनिक ५ वटा कंक्रिट संरचना खडा गरी रिसोर्टको सफट लन्च गरिसकेको छ । १ सय कोठा क्षमताको रिसोर्टमा अहिले ४८ कोठा सञ्चालनमा छन् ।

स्पष्टीकरणको जवाफमा चन्द्रागिरिले कम क्षति गरेर मुलुककै उत्कृष्ट पर्यटकीय गन्तव्य बनाएको जिकिर गरेको छ । ‘भ्रमण वर्ष २०२० लाई सफल बनाउन यो परियोजनाले समेत ठूलो योगदान पुर्‍याउने हाम्रो अपेक्षा छ,’ उसले भनेको छ, ‘पर्यटन प्रवर्द्धन गरी मुलुकलाई थप योगदान दिने लक्ष्य छ ।’

चन्द्रागिरिले स्थानीयलाई रोजगारी दिएको, डिभिजन वन कार्यालय काठमाडौंलाई नियमित रूपमा प्रतिवेदन बुझाएको, सरकारले तोकेअनुसार राजस्व तिरेको, बेलाबखतमा सरकारबाट प्राप्त सुझावलाई समेत ध्यान दिएकोलगायत विषय जवाफमा उल्लेख गरेको छ ।

वातावरण विभागको अध्ययन प्रतिवेदनमा भने चन्द्रागिरिले होटल/रिसोर्टको संरचना निर्माण गर्दा ईआईए प्रतिवेदनलाई ख्याल नगरेको र प्रतिवेदनमा उल्लेख भएभन्दा फरक संरचना खडा गरेको उल्लेख छ ।
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मनसुन बंगालको खाडी आसपासमै रोकियो, जलवाष्पयुक्त वायुसमेत 'ट्र्याप' भएपछि गर्मी बढ्यो

अब्दुल्लाह मियाँ

काठमाडौँ — मौसमी प्रणाली नै बंगालको खाडी आसपासमै रोकिएपछि (ट्र्याप) नेपालतिर आउने मनसुनी प्रणालीसमेत अवरुद्ध भएको छ । जसका कारण मनसुन ढिला भइरहेको छ भने उखरमाउलो गर्मी बढिरहेको छ । 

‘जलवाष्पयुक्त वायु बंगालको खाडीबाट आउँथ्यो, त्यो नै आएन,’ जल तथा मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका मौसमविद् मीनकुमार अर्यालले कान्तिपुरसित भने, ‘कम्तिमा वायुको प्रवाह (फ्लो) भएको भए अलि अलि बादल लाग्थ्यो र धेरथोर वर्षा हुन्थ्यो, बढ्दो गर्मी घट्न पनि सहयोग पुग्थ्यो ।’

अर्यालयका अनुसार मनसुनी प्रणाली सिफ्ट भएर उत्तरतिर तिर सर्दै आउनुपर्ने हो, त्यो भइरहेको छैन । ‘मनसुनी प्रभावका लागि मौसमी प्रणाली नै स्वाट्ट सर्नुपर्ने हुन्छ,’ उनले भने, ‘त्यो भएको छैन, बंगालकै खाडी आसपासमा मनसुन ट्रयाप भएको छ ।’

अर्को, पश्चिमतिर अरेबियाली सागरमा ‘वायु’ नामको आँधी आएका कारण पश्चिम नेपालतिर गर्मी बढिरहेको छ । शनिबार धनगढी, नेपालगञ्ज, भैरहवाको तापक्रम ४४ हाराहारी पुगेको छ । आइतबार पनि काठमाडौं र पश्चिमसहित सबैतिर तापक्रम बढिरहेको छ ।

सामान्यतया नेपालमा जेठ अन्तिम साता (जुन १०) मा मनसुन सुरु हुने भए पनि केही वर्ष यता मनसुन धकेलिरहेको छ । यो वर्ष पनि अझै चार–पाँच दिन मनसुन प्रवेश गर्ने छाँट छैन । ‘भारतको सिक्किमतिर दुई तीन दिनमा मनसुन प्रवेश गर्ने संभावना देखिएको छ’ अर्यालले भने, ‘त्यसपति बल्ल ताप्लेजुङ, इलाम हुँदै मनसुन प्रवेश हुन सक्छ ।’

अहिले मनसुन भारतको मध्यभाग तिरै अलमिलएको छ । सामान्यतया जुन १ मा केरलामा र त्यसको १० दिनपछि (१० जुन/जेठ २७) पूर्वी भाग हुँदै नेपाल प्रवेश गर्छ । काठमाडौं विश्वविद्यालयमा मौसम विज्ञानका अध्यापक वरिष्ठ मौसमविद् मणिरत्न शाक्यले पनि पछिल्ला वर्ष मनसुनपछि धकेलिंदै गएकाले सुरु हुने मिति नै हेरफेर गर्नुपर्ने टिप्पणी गरे । ‘मनसुन ५ देखि १० दिनपछि धकेलिने गरेको छ,’ शाक्यले भने, ‘यो वर्ष पनि त्यस्तै सम्भावना छ ।’

दक्षिण एसियाली जलवायु दृष्टिकोण मञ्चको डेढ महिना अघि काठमाडौंमा भएको सम्मेलनले यो वर्ष नेपालमा पूर्वी भागमा औसत भन्दा कम वर्षा हुने आंकलन गरेको छ । मध्ये र पश्चिम भागमा भने औशत वर्षा हुने अनुमान गरिएको छ ।

मनसुन सुरु हुनुअघि दक्षिण एसिया क्षेत्रका मौसमविद् मनसुनसम्बन्धी साझा दृष्टिकोण बनाउन सन् २०१० देखि भेला हुने गरेका छन् ।

प्रकाशित : असार १, २०७६ १४:२४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्