जहाँ निषेध छ काटमार

हरिराम उप्रेती

गोरखा — पशुपक्षी काटमार गर्नेलाई मात्र होइन, बेचबिखन र किन्नेलाई पनि ५० हजार जरिवाना । उत्तरी चुमनुब्री गाउँपालिका ४ प्रोक वडा कार्यालयले यस्तो निर्णय गरेपछि सर्वसाधारण खुसी भएका छन् । बौद्घ धर्मावलम्बीको बाहुल्य रहेको यस क्षेत्रका बासिन्दालाई दृष्टिगत गरी वडाले यस्तो निर्णय गरिदिएको हो । 

‘काटमार गरेको सूचना दिनेलाई १५ हजार रुपैयाँ पुरस्कारको व्यवस्था गरेका छौं, प्रमाणसहित सूचना दिनेको नाम गोप्य राखिनेछ,’ वडाध्यक्ष पेमाडुन्डुप लामाले भने, ‘जरिवानास्वरूप संकलित रकम अहिंसा अभियान वा गरिब स्थानीयका बालबालिका पढाउन र उपचारमा खर्चिनेछौं ।’ वडामा यसअघि पनि खुला रूपमा पशुवध गर्न पाइँदैनथ्यो । ‘अब लुकिछिपी कुनै पनि प्राणी हत्या गर्न पाइँदैन,’ लामाले भने, ‘प्राणी मारेर रमाइलो गर्नु सुहाउँदो होइन, सबै प्राणीले श्वास फेर्छन्, त्यस्तालाई मार्नु अपराध हो ।’ दुई सय १७ घर रहेको वडाका कसैले पनि काटमार गर्दैनन् ।

प्रोक मात्र होइन, जिल्लाका उत्तरी क्षेत्रमा यस्ता गाउँ छन् जहाँ काटमार पूर्ण निषेध गरिएको छ । चुमनुब्री ७ छेकम्पारले १९७७ सालदेखि नै अहिंसा क्षेत्रको पहिचान बनाएको छ । ९९ वर्षअघि स्थानीय प्रमुख लामा, तत्कालीन तालुकदार तथा स्थानीयले अवतारी लामा, डुक्पा लामा, सेराप दोर्जेको रोहबरमा अहिंसा क्षेत्र घोषणा गरेका थिए । २०६५ सालमा तत्कालीन छेकम्पार गाउँपरिषद्बाट अहिंसा क्षेत्रका चार किल्ला तोकियो । ‘चार किल्लाभित्र आगन्तुकले पनि काटमार गर्न नपाउने भनियो,’ अहिंसा अभियन्ता निमा लामाले भने ।

२०६९ वैशाख १३ देखि १५ सम्म गाउँमा श्याग्या (अहिंसा) महोत्सव आयोजना गरी तत्कालीन प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईले छेकम्पार र चुम्चेत मिली बनेको चुम उपत्यकालाई अहिंसा क्षेत्र घोषणा गरे । चुमनुब्रीअन्तर्गत छेकम्पार ७ र चुम्चेत ६ वडामा पर्छन् । काटमार नियन्त्रणका लागि स्थानीयस्तरमै कानुन बनाइएको छ । काटमार नगर्ने, सिकार नखेल्ने, मह नकाढ्ने, वनजंगलमा डढेलो नलगाउने नियम बसालिएको छ ।

बुद्घ नेपालमा जन्मिएकाले बौद्घ दर्शन तथा पञ्चशीलको सिद्घान्तमा स्थापित भएर अहिंसा क्षेत्र घोषणा गरिएको लामाले बताए । पञ्चशीलको सिद्घान्तमध्ये अहिंसा एक हो । ‘१९७७ पछि काटमार गर्नेका लागि गाउँलेको छुट्टै ऐन थियो,’ उनले भने, ‘ऐनलाई समयानुकूल परिवर्तन गर्‍यौं, लिखित रूपमै काटमार नगर्ने कागजमा स्थानीयले हस्ताक्षर गरेका छन् ।’ काटमार भएको पाइए सजाय हुन्छ । गाउँमै रहेको राजेन गुम्बामा बत्ती बालेर एक हजार पटक ढोग्ने नियम बसालिएको छ ।

याक, चौंरी, भेडा, च्याङ्ग्रा, खसी, बोका, हाँस, कुखुरालगायत पाल्तु पशुपक्षी काटमार नगर्ने तथा पाहुना, पर्यटक, कर्मचारी एवं सुरक्षाकर्मीलाई पनि चाडपर्वमा समेत पशुवध नगरी अहिंसाप्रति श्रद्घा र भक्ति गर्न भनिएको अभियन्ता लामाले बताए ।

‘वन्यजन्तु पशुपक्षीको कल्याण गर्न यस क्षेत्रमा सिकार खेल्न–खेलाउन निषेध गरिएको छ,’ उनले भने, ‘पासो थापेर वा कुनै किसिमका उपायबाट चराचुरुंगीलगायत जंगली जनावर छोप्न र मार्न पाइँदैन ।’ भीरपाखामा माहुरीको चाका भत्काई आगो, डढेलो लगाई मह काढ्ने चलनले हजारौं प्राणीको ज्यान जाने भएकाले यस्तो प्रकारको हत्या गरी मह काढ्न निषेध गरिएको उनको भनाइ छ । ‘वन तथा चरन क्षेत्रमा डढेलो नलगाउने, खोरिया फाँडेर खेती गर्न पाइँदैन,’ उनले भने ।

मासु प्रयोजनका लागि व्यापार गर्ने उद्देश्यले कुनै पनि जीवलाई अहिंसा क्षेत्रभित्र प्रवेश नगराउन तथा काटी खाने व्यक्तिको हातमा नबेच्न पनि स्थानीयलाई सचेत गराइएको छ । सीमाक्षेत्रका तिब्बतियन बजारमा याक, चौंरी बिक्रीवितरण गर्नै पाइँदैन ।

प्रकाशित : असार २४, २०७६ ०७:५७
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

अब ड्रोनले गर्छ योजना अनुगमन

पर्यटकीय क्षेत्रको प्रचारका लागि पनि ड्रोनकै माध्यमबाट भिडियो र तस्बिर लिने पनि नगरपालिकाको योजना छ ।
हरिराम उप्रेती

गोरखा — सदरमुकामर रहेको गोरखा नगरपालिकाभित्र सञ्चालित योजनाको सर्वे र अनुगमन आगामी वर्षदेखि ड्रोनबाट हुने भएको छ । यसका लागि नगरपालिकाले ड्रोन किनिसकेको छ । मंगलबार त्यसको परीक्षणसमेत गरियो ।

आगामी आर्थिक वर्षको साउनबाट नगर क्षेत्रमा सञ्चालन हुने योजनाको सर्वे, अनुगमन र नक्सांकन ड्रोनका माध्यमबाट हुने नगर प्रमुख राजनराज पन्तले बताए ।

ड्रोन सञ्चालनका लागि सञ्चार मन्त्रालय र जिल्ला प्रशासन कार्यालयमार्फत अनुमति लिने प्रक्रिया थालिएको उनको भनाइ छ । नगरपालिकामा प्राविधिक जनशक्ति अभावलाई केही हदसम्म पूरा गर्न ड्रोनले सघाउने नगरपालिकाको विश्वास छ ।

‘धेरै जनशक्ति खटिरहनुपर्दैन,’ उनले भने, ‘ड्रोनले आवश्यक कुरा खिचेर ल्याएपछि कार्यालयका कर्मचारीले चाहिएको तथ्यांक लिन सक्छन्, यसले समयको पनि बचत हुनेछ ।’ नगरपालिकामै बसेर योजनाको अनुगमन गर्न सक्ने प्रविधि भएकाले यसले फाइदा पुर्‍याउने उनको भनाइ छ । ‘ड्रोन सञ्चालनका लागि एउटा कक्ष स्थापना गरेर व्यवस्थित रूपमा अघि बढ्छौं,’ पन्तले भने ।

पर्यटकीय क्षेत्रको प्रचारका लागि पनि ड्रोनकै माध्यमबाट भिडियो र तस्बिर लिने पनि नगरपालिकाको योजना छ । ‘सन् २०१९/२० पर्यटन वर्ष घोषणा गरेर पर्यटक भित्र्याउने प्रदेश र संघीय सरकारले घोषणा गरिसकेका छन्,’ पन्तले भने, ‘अब हाम्रो नगरपालिकामा पर्यटक भित्र्याउन यहाँ रहेका ऐतिहासिक एवं पर्यटनसँग सम्बन्धित ठाउँलाई ड्रोनमार्फत भिडियो र तस्बिर लिएर प्रचारप्रसारमा जोड दिन्छौं ।’

गोरखा नगर क्षेत्रको ऐतिहासिक, धार्मिक एवं पर्यटकीय क्षेत्रलाई समेटेर वृत्तचित्र निर्माण गरी अन्तर्राष्ट्रिय स्तरसम्म पुर्‍याउने नगरपालिकाको योजना छ । २०७५/७६ को वार्षिक नीति तथा कार्यक्रममा योजना समावेश गरेर ड्रोन किनिएको उनले बताए ।

त्यसका लागि झन्डै १५ लाख रुपैयाँ लागत लागेको छ । ‘प्रविधिमैत्री बन्न के गर्न सकिन्छ भनेर अध्ययन गर्दै जाँदा नगरपालिकाको कामलाई छिटोछरितो बनाउन उपयुक्त ड्रोन हुन्छ भनेर निर्क्योल गरेका हौं,’ पन्तले भने, ‘कार्यालयमै बसेर कामको नियमित अनुगमन हुने भएपछि फिल्डमा रहेका कामदारले गुणस्तरमा पनि ध्यान दिन्छन् भन्ने हाम्रो विश्वास छ ।’

प्राविधिकले पाँच दिन लगाएर गर्ने काम ड्रोनबाट दुई घण्टामै गर्न सकिने नगरपालिकाका सूचना प्रविधि अधिकृत सुयोग खनालले जानकारी दिए । ‘ड्रोनले एक सेन्टिमिटरसम्मको गल्ती निकाल्छ,’ उनले भने, ‘तस्बिरका आधारमा वास्तविक तथ्यांक निकाल्न यो बढी सहयोगी हुन्छ ।’

नगर क्षेत्रबाट सबैभन्दा टाढाका गाउँ देउराली र ताप्लेसम्मका योजना नगरपालिकाबाटै हेर्न सकिने उनले बताए । ‘ड्रोनले २० देखि ३० वटा स्याटेलाइटसँग समन्वय गरी डाटा लिएर आउँछ,’ खनालले भने, ‘आठ किलोमिटर परसम्मका योजना हेर्न र डाटा लिन सक्छौं ।’

फोटो र भिडियो हाई रिजोल्युसनको आउने र इमेज स्पष्ट देखिने भएकाले कम्प्युटरमा हालेर प्रोसेसिङ गरेपछि कुनै पनि डेटा नहराउने खनालको भनाइ छ । लम्बाइ, उचाइ क्षेत्रफल सबै तस्बिरमार्फत हेर्न मिल्ने भएकाले कार्यसम्पादनमा सजिलो हुने उनले बताए ।

ड्रोन ६ किलोमिटर उचाइ र आठ किलोमिटरसम्म टाढा उडन सक्ने र ७० देखि ८० किलोमिटर प्रतिघण्टा उडाउन सकिन्छ । ‘एक पटक उडेपछि आधादेखि ४५ मिनेटसम्म फिल्डमा पुगेर तस्बिर लिन सक्छ,’ उनले भने, ‘ब्याट्रीबाट चल्ने हो, काम नसके निश्चित उचाइमा ल्याएर फिर्ता ल्याउने र ब्याट्री चेन्ज गरेर पठाएपछि काम रोकिएको स्थानबाटै काम सुरु गर्न सकिन्छ ।’

प्रकाशित : असार १७, २०७६ १९:५१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT