बाढीपहिरो : जोखिममा बस्ती, यात्रामा सास्ती

हरिहरसिंह राठौर, सुवास विडारी, प्रताप विष्ट

धादिङ,  मकवानपुर र  हेटौंडा — अविरल वर्षाका कारण आग्रा खोलामा पानीको सतह बढदै गएपछि धादिङको थांक्रे गाउँपालिकाको आग्रा र महेशखोला किनारका मजदुर बस्ती जोखिमा परेका छन् । आग्रा किनारमा विभिन्न १६ जिल्लाबाट आई ४० वर्षयता ज्यालामजदुरी र गिट्टी कुटेर जीवन निर्वाह गर्ने एक सय घर परिवार जोखिममा परेका हुन् ।

खोलामा ढुंगा फुटाउने काम गर्दै आएका सयौं मजदुर परिवार महेशखोला, आग्रा किनार र महादेवबेंसीस्थित राजमार्गमै रहेको पुलमुनि अस्थायी टहरो बनाई बसोबास गर्दै आएका छन् ।

विशेष गरी महादेवबेंसीको पक्की पुलमुनि ३०, जालजुलेमा १२, लिती दोभानमा २० र समनटार र लप्सीबगरमा २० घरपरिवार मजदुर बसोबास गर्छन् । आग्रा खोला मात्रै होइन महेशखोला किनारमा रहेको महादेवबेंसी बजारभन्दा तलको सुन्दरबस्तीका २० परिवारसमेत बाढीको जोखिममा छन् ।

गत शुक्रबारै थांक्रे गाउँपालिका अध्यक्ष रामकुमार आचार्यले कर्मचारी र जनप्रतिनिधि परिचालन गरी आग्रा खोला छेउमा बसोबास गर्नेलाई तत्कालै सुरक्षित स्थानमा सारेका थिए । ‘असुरक्षित परिवारलाई तत्काल अर्को परिवारसँग बसालेका छौं,’ थाक्रे गाउपालिकाका प्रवक्ता कुमार विश्वकर्माले भने ।

खोला किनारको जालजुलेमा २४ वर्षदेखि टहरा बनाई बसेकी सर्लाहीकी गोर्खेनी पुलामी मगर टहरा भास्सिएपछि परिवारै लिएर छिमेकीकामा शरण लिएको बताइन् । थाक्रेकै पुष्प तामाङले भने, ‘खोलाको मुहानतर्फ पानी परे/नपरेको थाहै हुन्न, यता झलमल्ल घाम लाग्दा पनि एक्कासि बाढी आएको पत्तै हुन्न । राति डरले निदाउनै सकिन्न ।’ शुक्रबार साँझ थांक्रे गाउँपालिका ३ निगालेखोलाले बगाउँदा बेपत्ता भएका मल्डुङका गोकुल गिरी अझै फेला परेका छैनन् ।

खेतबाट घर फर्कन लाग्दा गिरीलाई निगाले खोलाले बगाएको थियो । उनीसँगै बगेका बद्री भुजेल भने पौडी खेलेर बाँच्न सफल भएका छन् । महादेवबेंसी पुलदेखि आग्रा खोलाको किनारमा बसोबास गर्ने सयौं मजदुर परिवार र स्थानीयलाई हामीले सचेत गराएका छौं,’ प्रमुख जिल्ला अधिकारी भगीरथ पाण्डेले भने, ‘तत्काल खोलाछेउ नफर्कन आग्रहसमेत गरेका छौं । मौसममा सुधार नआएसम्म सुरक्षित स्थानमा बस्न भनेका छौं ।’

पानी परेसँगै बाघझोरामा सधैं जाम
हेटौंडा–१, चौकीटोलका उमेश लामाले हेटौंडा(काठमाडौं छोटो मार्ग भएर सुमो चलाउन थालेको करिब दस वर्ष भयो । प्रत्येक वर्ष वर्षाको समयमा उनले भोग्ने एउटै समस्या भनेको भीमफेदी गाउँपालिका १ स्थित बाघझोराको जाम हो । ‘पानी परेसँगै बाघझोरामा जाम परिहाल्छ । प्रत्येक वर्ष हामी चालक र हजारौं यात्रुले भोग्ने समस्या नै हो यो,’ चालक लामाले भने ।

प्रत्येक वर्ष उक्त स्थानमा वर्षाको समयमा डाँडाबाट बगाएर आउने लेदोसहितको पानीका कारण सडक अवरुद्ध हुने गरे पनि दीर्घकालीन रूपमा समस्या समाधानका कुनै पक्षबाट पहल भएको छैन । समय समयमा मन्त्री तथा विभिन्न पार्टीका राजनीतिक व्यक्तिबाट ओभर हेडब्रिज बनाउने प्रतिबद्धता आउने गरे पनि वर्षा सकिएसँगै उक्त विषय सेलाउने गर्छ ।

लगातारको वर्षासँगै उक्त क्षेत्रमा आउने लेदो हटाउन डिभिजन सडक हेटौंडाले असारदेखि भदौसम्म २४ सै घण्टा स्काभेटर र चालकलाई तैनाथ गर्दै आएको छ । हेटौंडाबाट करिब सात किलोमिटर टाढा रहेको उक्त स्थान भएर दैनिक साना र ठूला गरी एक हजार सवारीसाधन आउजाउ गर्छन् ।

विशेष गरी त्रिभुवनराजपथ, हेटौंडा–सिस्नेरी–काठमाडौं, हेटौंडा–फाखेल–काठमाडौं तथा हेटौंडा–मातातीर्थ–काठमाडौं भएर गुड्ने साना सवारीलाई प्रत्येक वर्षको वर्षामा बाघझोराको जामले सताउने गरेकै छ । ‘वर्षातको समयमा छोटो मार्गमा सधैं समस्या देखिन्छ ।

विशेष गरी काठमाडौंबाट आउने यात्रु त्रिभुवनराजपथ भएर घुमाउरो यात्रा गरी आए पनि बाघझोरामा अडकँदा समस्यामा पर्ने गर्छन्,’ जिल्ला ट्राफिक प्रहरी मकवानपुरका प्रमुख प्रहरी निरीक्षक हरिविष्णु ढकालले भने । हेटौंडा हुँदै बाघझोरातर्फ जाने सवारी जाममा परेको खण्डमा फर्केर बजारतर्फ आउन मिल्ने हुँदा खासै समस्या नहुने भए पनि काठमाडौंबाट आउने क्रममा भैंसेपट्टी जाममा पर्दा यात्रुलाई समस्या पर्ने गरेको उनले बताए ।

डिभिजन सडक हेटौंडाका इन्जिनियर तथा प्रवक्ता जयराम अधिकारीका अनुसार उक्त स्थानमा पुल निर्माणका लागि संघीय सरकारसँग दुई वर्षअघि बजेट माग गरिए पनि सुनुवाइ नभएको बताए । ‘उक्त स्थानमा पुल नबनाएसम्म दीर्घकालीन समाधान हुँदैन । हरेक वर्ष वर्षामा दुःख दिइनै रहन्छ,’ उनले भने ।

उनका अनुसार डिभिजन सडकले ०७४/७५ मा करिब ८० लाख रुपैयाँ खर्चेर कंक्रिट ढलान र तारजाली लगाउने काम गरेको कारण पछिल्लो समय केही समय अवरुद्ध भए पनि बाटो खोल्न सजिलो भएको उनले दाबी गरे । ‘अहिले वर्षाको समयभर बाघझोरा नजिकै हामीले स्काभेटरलाई सोही स्थानमा राख्ने गरेका छौं । कतिखेर भेल आउँछ, जाम हुन्छ, भन्नै सकिन्न,’ उनले थपे ।

चौरा खोलाको पिरलो
चार कक्षामा पढने छोरालाई काँधमा बोकेर खोला तारेका छन्, फापरबारी बजारका दलबहादुर थिङले । उनी मात्र होइनन्, सुमित्रा परियारले पनि छोरीलाई पिठ्युँमा बोकेर फापरबारीको चौरा खोला पार गराएकी छन् । थिङ र परियार त प्रतिनिधि पात्र मात्र हुन् । फापरबारी बजारका अधिकांश अभिभावकले आइतबार बिहान स्कुलमा पढ्ने आफ्ना छोराछोरीलाई हातमा समातेर वा पिठ्युँ र काँधमा बोकेर चौराखोलाको भेल पार गराउँदै विद्यालय पठाएका छन् ।

विद्यालयमा आइतबारबाट त्रैमासिक परीक्षा सुरु भएको छ । फापरबारी बजार र विद्यालयबीच चौरा खोला पर्छ । वारि फापरबारी बजार छ, पारि जनता माध्यमिक विद्यालय छ ।

बजारबाट विद्यालयमा करिब २ सयभन्दा बढी बालबालिका पढ्न जान्छन् । वाग्मती गाउँपालिका ६ फापरबारी बजार छेउमा रहेको उक्त खोला बजार र विद्यार्थीका निम्ति वर्षायाममा सधैं तगारो बन्दै आएको छ । बिहीबार र शुक्रबार पनि उक्त खोलामा ठूलो बाढी आएको थियो । बाढीले २ सय मिटर सिंचाइ कुलोसमेत बगायो । वर्षा कम हुँदै गएकाले तटबन्ध भत्काएर बाढी फापरबारी बजार छिर्न पाएन । बजार संरक्षणका निम्ति तटबन्ध गरिएको हो ।

तटबन्ध भत्काएर बजारमा छिर्छ कि भनेर फापरबारीका बासिन्दा बिहीबार र शुक्रबार रातभर सुतेनन् । ‘बाढी बजार पस्ला भन्ने डरले दुई रात आँखा पनि झिमिक्क गरिएन,’ स्थानीय वीरबहादुर शाहले भने,‘शुक्रबारदेखि पानी कम पर्न थालेपछि शनिबार राति बल्ल निदाइयो ।’

सिन्धुली, ललितपुर र काभ्रे जिल्लाका केही गाउँपालिकाका बासिन्दाको व्यापारिक केन्द्रका रूपमा रहेको फापरबारीमा २ सयभन्दा बढी घरधुरी बसोबास गर्छन् । प्रत्येक साताको शुक्रबार सञ्चालन हुने फापरबारीको हाटबजारमा तीन हजारदेखि चार हजार मानिसको सहभागिता हुने गर्छ । उक्त बजारमा मालसामान खरिदबिक्री गर्न सिन्धुली, काभ्रे, ललितपुर र मकवानपुरका बासिन्दा आउने गर्छन् ।

यसैबीच बाढीपहिरोका कारण छात्रछात्रालाई विद्यालय आउजाउमा समस्या भएकाले मकवानपुरका एक गाउँपालिका र हेटौंडा उपमहानगरपालिकाको एउटा वडाले सामुदायिक र संस्थागत स्कुल तीन दिनलाई बन्द गरेको छ । भीमफेदी गाउँपालिका र हेटौंडा उपमहानगरपालिका ५ भित्रका सबै विद्यालय मंगलबारसम्म बन्द गरिएको हो ।

बाढी पहिरोका कारण छात्रछात्राहरू स्कुल आउजाउ गर्न समस्या भएकाले वर्षे बिदामा कट्टी हुने गरी तीन दिन छुट्टी दिएको भीमफेदी गापाका अध्यक्ष हिदम लामाले बताए । वर्षाले उक्त गाउँपालिकाका विभिन्न क्षेत्रका खहरे/खोलामा बाढी आएको छ । हेटौंडा उपमहानगरपालिका ५ को केही क्षेत्रका बस्ती डुबानमा परेको छ ।

प्रकाशित : असार ३०, २०७६ ०७:५२
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

किरिया गर्न छिमेकीको आश्रय 

नगेन्द्र अधिकारी

काभ्रे — पहिरोले एउटा परिवारका दुई सदस्यको ज्यान लियो । घर पनि पुर्‍यो । बाँचेकाले काजकिरिया गर्न छिमेकीको आश्रय लिनुपर्‍यो । भूकम्पछि चर्किएको घरमै बस्दै आएका रामप्रसाद दंगालको घर माथिबाट आएको पहिरोले दुई जनाको ज्यान लिएको थियो ।

उनी छिमेकी रमेश दंगालको घरमा आश्रय लिई काजकिरिया गरिरहेका छन् । रामप्रसादका छोरा हरिशरण र रोहित आमा गोमा र छोरी सुहाबीको किरिया बसेका हुन् । बनेपा ३ मा दंगालको घर शुक्रबार पहिरोले पुरिएको थियो ।

‘भूम्पपछि बनेपामा घर बन्दै छ, बस्दै आएको घर र जमिन केही बाँकी नराखी बगाउँदा यस्तो विपत्ति पर्‍यो,’ रामप्रसादका दाजु देवीप्रसादले भने, ‘मेरो घर पनि जोखिममा छ, गाउँमा त्यो घर नै सुरक्षित देखेकाले त्यसैमा किरिया बसेका हौँ,’ रामप्रसादका जेठा छोरा हरिशरण पनि आमाको किरिया गर्न शनिबारै दुबईबाट नेपाल आइसकेका छन् । रामप्रसाद र परिवारका अन्य सदस्यलाई घाइते बुहारी सुशीलाको मात्रै चिन्ता छ ।

‘बुहारी ठीक भएर ३ महिने नातिनीलाई दूध चुसाउन सकिदिए मात्र पनि हुन्थ्यो,’ भेट्न जाने सबैलाई रामप्रसाद भावविह्वल हुँदै सोध्छन्, ‘अस्पतालको आईसीयूमा भएकी बुहारीलाई कस्तो छ, उसलाई ठीक हुन्छ कि हुँदैन ?’

गृह मन्त्रालयले प्रदान गरेको प्रतिमृतक १ लाख राहत लिएर भेट्न पुगेका प्रमुख जिल्ला अधिकारी उदयबहादुर रानालाई पनि रामप्रसादले सोही प्रश्न गरे । ‘मेरो केही अपेक्षा छैन, बुहारीको राम्रो उपचार हुनुपर्‍यो,’ रामप्रसादले भने । रानाले निःशुल्क उपचारको प्रबन्ध मिलाएको भन्दै राज्यको तर्फबाट कुनै कसर बाँकी नराखिने प्रतिबद्धता जनाए । जिल्ला दैवी प्रकोप उद्धार समितिको तर्फबाट अन्य राहत पनि हस्तान्तरण गरियो ।

अविरल वर्षातपछिको पहिरोले घर पुरिँदा रामप्रसादकी ५५ वर्षीया श्रीमती गोमा र ६ वर्षकी नातिनी सुहाबीको घटनास्थलमै मृत्यु भएको थियो । ३० वर्षीय सुत्केरी बुहारी सुशीला र ३ महिने नातिनी अनुष्का घाइते भएका थिइन् । अनुष्कालाई उपचारपछि घर ल्याइसकिएको छ । सुशीलालाई माटाका कारण निमोनियाँको संक्रमण देखिएका कारण शिर मेमोरियल अस्पतालको सघन उपचार कक्षमा भर्ना गरी उपचार भइरहेको छ ।

प्रकाशित : असार ३०, २०७६ ०७:४९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT