कांग्रेसमा नियमावली विवाद– 'विरोधीलाई तह लगाउन आचारसंहिता’

कुलचन्द्र न्यौपाने

काठमाडौँ — पार्टी नियमावलीको अनुशासन र आचारसंहितासम्बन्धी महलमा प्रस्तावित प्रावधानलगायत विषयमा कांग्रेसका संस्थापन पक्ष र इतरपक्षबीच विवाद बढेको छ । 

सभापति शेरबहादुर देउवासहित संस्थापन पक्षीय नेताहरू पार्टी अनुशासनलाई कडाइका साथ लागू गर्ने पक्षमा छन् । केन्द्रीय सदस्य रमेश लेखक नेतृत्वमा रहेको नियमावली मस्यौदा समितिले नेता तथा कार्यकर्तालाई अनुशासनमा ‘बाँध्ने’ गरी नियमावली प्रस्ताव गरेको छ । उक्त प्रस्तावमा वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेल र पूर्वमहामन्त्री कृष्णप्रसाद सिटौला पक्ष सशंकित छन् । आचारसंहिता र अनुशासनका नाममा विरोधीलाई तह लगाउन खोजिएको बुझाइउनीहरूको छ ।

तीनै तहका निर्वाचन पार्टीले हारेदेखि नै सभापति देउवाविरुद्ध संस्थापन इतरपक्ष गोलबन्द छ । आफूविरुद्ध चर्को आलोचना निरन्तर भएपछि देउवाले केही समय अघिको केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकमै कारबाहीको चेतावनी दिएका थिए । ‘पार्टीमा बहस, छलफल र आलोचना गर्न नपाउने प्रावधानसहितको नियमावली प्रस्ताव गरिनुको कारण त्यही हो,’ संस्थापन इतरपक्षीय एक नेताले भने ।

नियमावलीमा आचारसंहिता र अनुशासन उल्लंघनकर्तालाई एउटै कारबाहीको दायरामा राखिएको छ । प्रस्तावित नियमावलीको नियम २७ (च) मा ‘पार्टीको नीति, सिद्धान्तमा आघात पर्ने वा पार्टीको मान प्रतिष्ठा र इज्जतमा आँच पुग्ने खालका सार्वजनिक अभिव्यक्ति दिए वा कुनै पनि माध्यमबाट लेख, रचना वा अन्य सामग्री प्रकाशित गरे’ अनुशासन उल्लंघनमा कारबाही हुने व्यवस्था छ ।

आचारसंहितासम्बन्धी व्यवस्थामा पनि पार्टीको प्रतिष्ठालाई हानि पुग्ने गरी सार्वजनिक स्थलमा पार्टीको आन्तरिक विवादको विषयलाई अमर्यादित चर्चाको विषय बनाउन नहुने, पार्टीको विधानबमोजिम अधिकार प्राप्त निकाय वा अधिकारीले गरेको निर्णय वा निर्देशन पालना गर्नुपर्ने, भ्रातृ संघ तथा शुभेच्छुक संस्थाले समेत पार्टीको मान, प्रतिष्ठा र मर्यादाअनुकूलको कर्तव्य निर्वाह गर्नुपर्ने व्यवस्था प्रस्ताव गरिएको छ ।

उल्लंघन गरे पार्टीबाट निष्कासनसम्मको कारबाहीको व्यवस्था छ । संस्थापनपक्षीय नेताहरू पार्टीलाई अनुशासनमा नबाँध्दा अराजकता मौलाएको तर्क गर्छन् । अनुशासनभित्र नेता तथा कार्यकर्तालाई नबाँध्ने हो भने ‘छाडावाद’ हाबी हुने र त्यसले संगठनलाई असर गर्ने उनीहरूको तर्क छ । सार्वजनिक रूपमा पार्टी नेतृत्वलाई ‘खुइल्याउँदा’ संगठन कमजोर बन्ने तर्क गर्दै अनुशासन र आचारसंहिताको महलमा प्रस्तावित प्रावधान उचित भएको उनीहरूको तर्क छ ।

‘बोल्ने, आलोचना गर्ने र बहस गर्ने प्रशस्त पाइन्छ, तर त्यसको पनि सीमा हुन्छ र स्थान हुन्छ,’ संस्थापनपक्षीय एक नेताले भने, ‘पार्टी नेतृत्वलाई कमजोर बनाउनु भनेको संगठन कमजोर हुनु हो । त्यसैले छाडावाद स्वीकार्य हुन्न ।’

प्रस्तावित प्रावधानले नेताहरूबीच आरोप/प्रत्यारोपलाई नियन्त्रण गर्न मात्रै नभई पार्टीको नीति र सिद्धान्तको बहसमै प्रतिबन्ध लगाउन खोजिएको कांग्रेसका पूर्वमहामन्त्री सिटौलाको तर्क छ ।

सिटौला, केन्द्रीय सदस्य अर्जुननरसिंह केसीलगायत संस्थापन इतरपक्षीय नेताहरूले असार २९ गतेको बैठकमै लोकतान्त्रिक अभ्यासमा अभ्यस्त रहेको पार्टीभित्र स्वतन्त्र खालका बहस, पैरवी गर्नसमेत रोक्न खोजिएको भन्दै आपत्ति जनाएका थिए । यस्ता प्रावधान राखिएकामा सबभन्दा बढी सिटौला आक्रोशित थिए ।

अनुशासन र आचारसंहिता फरक विषय भए पनि समितिले एउटै डालोमा राखेर कारबाहीको व्यवस्था गरेको प्रति सिटौलाले असन्तुष्टि प्रकट गरेका थिए । नीति र सिद्धान्तको बहसमै प्रतिबन्ध लगाए पार्टी परिवर्तनकारी नहुने उनको तर्क छ ।‘हिजो संवैधानिक राजतन्त्रमा रहेको पार्टी छलफल र बहसबाटै गणतन्त्रमा प्रवेश गरेको हो,’ उनले भने, ‘नीति र सिद्धान्तबारे छलफल र बहस नै गर्न नपाइने हो भने पार्टी परिवर्तनको पक्षमा अघि बढ्न सक्दैन ।’

आचारसंहिता र अनुशासनको प्रावधानलाई लिएर पार्टीका शीर्ष नेताहरूबीच विवाद देखिएकाले लेखक नेतृत्वको मस्यौदा समितिबाट यसको छिनोफानो नहुने भएको छ । सहमति जुटाउन निरन्तर बसेको समितिको बैठकले यस विषयमा सहमति जुटाउन नसकेपछि नेताहरूसँग परामर्श गर्ने भएको छ । समितिका सदस्य प्रदीप पौडेलले केही विषय मिल्दै गएको र अन्य विषय नेताहरूको परामर्शमा मिलाउने प्रयास जारी भएको बताए ।

समितिमा पार्टीको सदस्यता शुल्कसम्बन्धी व्यवस्था घटाउने सहमति जुटेको छ । यसअघि नयाँ क्रियाशील सदस्यका लागि तय भएको ५ सय शुल्क घटाएर तीन सयमा झारिएको छ । नवीकरणलाई भने २ सय बनाइएको छ । यसअघि नवीकरणको ३ सय ६५ रुपैयाँ प्रस्तावित थियो । साधारण सदस्यता शुल्कसमेत घटाएर २० रुपैयाँ बनाइएको छ । अन्य लेबीलाई भने यथावत् राखिएको छ ।

केन्द्रीय नीति अनुसन्धान तथा प्रशिक्षण प्रतिष्ठानले प्रदेश र जिल्लामा शाखा खोल्न सक्ने प्रावधान हटाइएको छ । केन्द्रीय कार्यसमितिको समानान्तर संस्था बनाउन खोजिएको भन्दै केन्द्रीय सदस्यहरूबाट विरोध भएको थियो । अब केन्द्रले नभई प्रदेश र जिल्ला आफैंले यस्तो प्रतिष्ठान खोल्न पाउने व्यवस्था प्रस्ताव गरिएको छ ।

भ्रातृ तथा शुभेच्छुक संस्थामाथि केन्द्रको हस्तक्षेपकारी भूमिकासम्बन्धी व्यवस्थालाई पनि हटाउने समितिका सदस्यहरूबीच सहमति जुटेको छ । यसअघि केन्द्रले प्रतिनिधि खटाएर हस्तक्षेप गर्न सक्ने प्रावधान नियमावलीमा ल्याइएको थियो ।

प्रकाशित : श्रावण ५, २०७६ ०७:१८
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

सिटौला पक्षले मनोनीतबाट पार्टी संरचना गठन नगर्न दियो चेतावनी

सभापति देउवा भने मनोनीतबाटै समिति गठन गर्ने गृहकार्यमा, मनोनीतलाई बाटो खोल्ने गरी नियमावली संशोधनको तयारी
पौडेल पक्ष पनि मनोनीतको विरोधमा
कुलचन्द्र न्यौपाने

काठमाडौँ — कांग्रेसका पूर्व महामन्त्री कृष्णप्रसाद सिटौला पक्षले पार्टीका तल्ला तहका संरचना अधिवेशनबाट मात्रै बनाउन जोड दिएको छ । पार्टी विधान विपरित तदर्थ समिति बनाउन नदिने चेतावनी उनीहरुले दिएका छन् । पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवाले अधिवेशन नहुञ्जेलको अन्तरिम अवधिका लागि भन्दै तदर्थ समिति बनाउने कसरत गरीरहेका बेला सिटौला पक्षको यस्तो चेतावनी आएको हो ।

सिटौला पक्षीय नेताहरुको मात्रै उपस्थिती रहेको जीपी कोइराला अध्ययन केन्द्रद्वारा सोमबार आयोजित कार्यक्रममा पार्टी संगठन विस्तार नगरी दोस्रो चरणको जागरण अभियान नथाल्न समेत नेतृत्वलाई सुझाएका छन् । उनीहरुले पहिलो जागरण अभियानलाई ‘संगठन विनाको यात्रा’ भनेका छन् ।

कांग्रेसले पहिलो जागरण अभियान बैशाख २५ देखि जेठ २५ सम्म सञ्चालन गरेको थियो । कांग्रेसले जिल्ला केन्द्रित यो अभियानपछि भदौ २४ बाट असोज ७ सम्म दोस्रो चरणको अभियान सुरु गर्दैछ । दोस्रो चरण अभियान सुरु गर्नुअघि वडादेखि प्रदेशसम्मको कार्यसमिति बनाउनु पर्ने उनीहरुको जोड छ ।

संविधान जारी भएको तीन वर्षसम्म पनि कांग्रेसको संगठन केन्द्रीकृत चरित्रको छ । संघीय ढाँचाअनुसारको पार्टी संरचना छैन । स्थानीय तहमा वडा, गाउँ, नगरको सिमांकन हेरफेरपछि पार्टी संरचना लथालिंग छ । स्थानीय तहको बदलिँदो संरचना अनुसार पार्टीका कार्यसमिति बनाउन विधानको धारा ७२ को दफा ४ को (ख) (ग) र (घ) ले बाटो खोलिदिएको छ । विधानले तत्कालिन १३ औं अधिवेशनका प्रतिनिधिबाट निर्वाचन गरी वडा, प्रतिनिधिसभा, प्रदेश निर्वाचन, गाउँ, नगर र प्रदेश कार्यसमिति गठन गर्न सकिने व्यवस्था गरेको छ ।

तर, सभापति देउवाले त्यस विपरित तदर्थ समिति बनाउने उद्देश्यबाट नियमावली परिवर्तन गर्ने प्रयास गरेपछि सिटौला पक्ष सशंकित बनेको हो । वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेल समूह निर्वाचनकै पक्षमा छ । सभापतिले तल्ला तहका संरचनामा आफ्ना पकड कायम गर्न मनोनितको प्रयास थालेपछि संस्थापन इतरपक्ष एक ठाउँमा उभिएको हो ।

सभापति देउवा पक्षको बहुमत रहेको नियमावली मस्यौंदा समितिले निर्वाचनबाट कार्यसमिति गठन गर्नुपर्ने प्रावधान विपरितको व्यवस्था राख्न चाहेको छ । निर्वाचनबाट मात्रै कार्यसमिति गठन गर्न सकिने विधानको उक्त व्यवस्थालाई प्रस्तावित नियमावलीले खण्डन गरेको छ । ‘प्रस्तावित पार्टी विधानको धारा ७२ को उपधारा ४ को ख, ग र घ को बमोजिम व्यवस्था केन्द्रीय कार्यसमितिले निर्णय गरे अनुसार कार्यन्वयन हुनेछ’ भन्ने उल्लेख छ । केन्द्रीय कार्यसमितिको बहुमतबाट तल्ला तहका संरचना मनोनित गर्ने गरी यस्तो प्रावधान राख्न खोजिएको संस्थापन इतरपक्षीय नेताहरुको आरोप छ ।

सिटौलाले संविधान निर्माणको नेतृत्व लिएको कांग्रेसले अहिले सम्म पार्टीको संरचना संघीय संरचना अनुसार नबनाएको भन्दै सभापति देउवाको आलोचना गरे । उनले महासमितिको ‘म्यानडेट’ विपरित क्षेत्रीय र महाधिवेशन प्रतिनिधिमा स्वतः प्रतिनिधिको व्यवस्था थपिएको भन्दै त्यसलाई सच्याउनै पर्ने बताए । यस्तो नसच्याउन नेताहरुले आफूलाई ‘मालिक’ र कार्यकर्ताहरुलाई ‘कारिन्दा’ को व्यवहार गरेको भन्दै आलोचना बढेको सिटौलाले बताए ।

दोस्रो चरणको जागरण सुरु हुनुअघि पार्टीका तल्ला तहमा अधिवेशन सम्पन्न भईसक्नुपर्ने उनीहरुको जोड छ ।

‘नेतृत्वको चरित्र र मानिसकतामा अझै परिवर्तन आएको छैन । अझै नेतृत्व केन्द्रीय मानिसिकतामा छ, यसलाई परिवर्तन नगरेसम्म कांग्रेस अघि बढैन,’ सिटौलाले भने,‘जागरण अभियान पनि विना संगठनको यात्रा मात्रै बनेको छ ।’ उनले सरकार दुर्घटनाको बाटोमा र प्रतिपक्षी कमजोर बाटोमा अघि बढिहेको बताए । ‘व्यवस्थालाई कमजोर बनाउने गरी सत्तापक्षको गतिविधि हुँदा समेत कांग्रेसको हराएको जस्तो, थाकेजस्तो देखिएको छ । स्थानीय, प्रदेश र केन्द्रीय संसदमा बलियो प्रतिपक्ष बनाउने हो भने पहिला सांगठिनक संरचना बनाउनु पर्छ । भागबण्डा र मनोनितबाट होइन, निर्वाचनबाटै हुनुपर्छ,’ उनले भने ।

नेता गगन थापाले पार्टीका तल्ला समितिहरु सानेपाबाट गठन नगर्न चेतावनी दिए । ‘विधानको व्यवस्थाबाट मात्रै समितिहरु बन्नुपर्छ’ उनले भने,‘नेतृत्वको अनुहारमा दाग लाग्दा समेत ‘डिम्पल’ देखिएको हो भनेर वंग्याउन भएन ।’

अर्का केन्द्रीय सदस्य उमाकान्त चौधरीले नेतृत्वमा आउने समयका लागिपनि पार्टी कसरी कव्जा गर्ने भन्नेमा मात्रै ध्यान केन्द्रित भएको आरोप लगाए । ‘पार्टीलाई एक ढिक्का होइन, भागबण्डा गरेर पार्टीमा कसरी कब्जा जमाउने भन्नेमा नेतृत्वपंक्ति लागेको छ,’ मनोनितबाट पार्टी संरचना गठन गर्ने नेतृत्वको गृहकार्यप्रति विरोध जनाउँदै उनले भने,‘नाताबाद, कृपावाद, पैसावाद, फरियावाद र भागबण्डा अन्त नभएसम्म यो पार्टी बन्दैन । पहिला चुनाव हारेको पनि यीनै बादहरुका कारणले हो, अरु कारण मुख्य थिएन ।’

केन्द्रीय सदस्य प्रदीप पौडेलले पार्टीका तल्ला संरचना नबनेसम्म दोस्रो चरणको जागरण अभियान हुन नदिने बताए । संगठन विनाको अभियान अर्थ नभएको भन्दै पहिलो अनुभवबाट पनि तत्काल तल्ला तहका संरचना गठनका लागि अधिवेशनको तयारी थाल्न नेतृत्वसँग आग्रह गरे ।

केन्द्रीय सदस्य शिव हुमागाईं र युवा नेता देवराज चालिसेले पहिलो चरणको जागरणलाई पार्टीले कस्मेटिक ढंगको उपलब्धि ठानेको बताए । ‘संगठनको आधारबिनै थालिएको यो अभियानले राम्रो प्रतिफल दिन सकेको छैन,’ चालिसेले भने,‘यसलाई डेन्टिङ, पेन्टिङ गरेर भयंकर उपलब्धि भएको देखाइएको छ । यस्तो चलन बन्द गरौं ।’

प्रकाशित : असार १०, २०७६ १४:२९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT