इजरायलमा कार्यरत महिलाबारे भ्रम

मुना ढकाल बस्नेत

काठमाडौ — 'घरले हेला गरे माइती जानु, माइतीले पनि हेला गरे मुग्लान जानु ।'

आजकल यो उक्ति नेपाली महिलाहरूमा धेरै लागु हुँदैछ । रहरले भन्दा पनि बाध्यताले परदेशिने धेरै नेपाली दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरू छन् । तर पछिल्ला वर्षहरूमा प्रवासमा रहेका नेपालीका बारेमा राम्रा-नराम्रा लेख र विचारहरू अनलाइन खबर र सामाजिक सञ्जालमा बाक्लै देखिन थालेका छन् । मुलुकको झन्डै एक तिहाइ जनसंख्या त्यसमा पनि काम गर्ने उमेरका युवाहरू विदेशमा रहेको सन्दर्भमा यस्ता कुराले आम सञ्चारमाध्यममा स्थान पाउनु नौलो होइन । तर महिला सशक्तीकरण र समावेशीकरणको चर्को आवाज मुलुकभित्र उठिरहेका बेला आज पनि नगन्यझंै रहेका विदेशको भूमिमा रहेर काम गरिरहेका महिला कामदारको बारेमा आइरहेका टिकाटिप्पणीको जवाफमा यो लेख लेख्ने प्रयास गरेकी छु ।
झन्डै ३० लाख नेपाली विदेशी भूमिमा काम गरिरहेको सन्दर्भमा करिव ५ हजार नेपाली महिलाहरू इजरायलमा कार्यरत छन् । इजरायलमा नेपाली महिलाहरूको मुख्य काम यहाँको अति व्यस्त जीवन पद्धतिमा अशक्त र वृद्धवृद्धाहरूको स्याहारसुसार गर्न यहाँका वयस्क र काम गर्ने उमेरकाहरूले नभ्याएका कारण उनीहरूको घरमा रहेका अशक्त र वृद्धवृद्धाहरूको रेखदेख र लालनपालन गरिदिने हो । त्यसका लागि उनीहरूले कामदारलाई बस्नका लागि व्यवस्थासहित भएको छुट्टै एपार्टमेन्ट र विविध आवश्यक सुविधाहरूको व्यवस्था गरेर मात्र कामदार मगाउने गरेका छन् । कामदारको हितमा यथेष्ट कानुनहरू भएका कारण हप्तामा ८ घन्टा भने पनि बढी काम गरेमा ओभरटाइम पाइने, हप्तामा एक दिन विदा मनाउन पाइने इत्यादि व्यवस्था छ । तुलनात्मक रूपमा राम्रै पारिश्रमिक र माथि भनिएका सुविधाको ग्यारेन्टीका कारण नेपालबाट इजरायल आएकामध्ये अधिकांश महिलाले परिवार र साथीभाइसंँग परदेशमै रहेर पनि विभिन्न माध्यमबाट सम्पर्कमा रहनसकेका छन् । यहाँ कम्प्युटर लगायत प्रविधिमा कमजोर नै भए पनि यहाँको जीवन पद्धति, बच्ने समय र कमाउने पैसा सैका कारण उनीहरू सामाजिक सञ्जाल लगायतमा चाहिंँ अलि अगाडि नै देखिन्छन् ।
तर नेपाल र इजरायल बाहेक अन्यत्र विदेशमा रहने नेपालीले चाहिँ यी माथिका कुरा नबुझी इजरायलमा भएका महिला कामदारका बारेमा गरेका टिप्पणीले यहाँ रहेका नेपाली विशेषगरी महिलाहरूको मन दुःखेको छ । कसरी सधैं अनलाइनमा बसेर पनि राम्रो पैसा कमाइरहेका छन्, रातभरि कसरी अनलाइन च्याटमा बस्न भ्याउँछन्, किन इजरायलमा जाने महिलाको परिवारमा बढी खटपट र पारपाचुकेको संख्या बढी छ लगायतका प्रश्न इजरायलमा रहेका नेपाली महिलाको अगाडि तेस्र्याइने गरिएको छ । यी यस्ता प्रश्नका पछाडि निम्न कारण हुनसक्छन् । प्रथमतः प्रश्न उठाउने महानुभावहरूले इजरायलमा महिलाले गर्ने कामको प्रकृतिलाई नबुझी अरुसँंग तुलना गर्न खोजेको देखिन्छ । यहाँ केयर गिभरमा काम गर्ने महिला र अरब लगायतमा हाउसमेडको काममा आकास-जमिनको फरक छ । हाउसमेड रोजगार दाताको पुरा घर र परिवारकोे लागि काम गर्छिन्, त्यसैले उनीसँंग आफ्नै घरपरिवार र साथीभाइसँंग सुखदुःख साट्ने समय पनि पर्याप्त हँुदैन । तर इजरायलमा माथि भनिएझंै एउटा सानो फ्ल्याटमा रहेका एकजना अशक्त वा वृद्धवृद्धाको सेवा गर्ने र त्यो सानो परिसरलाई सफा राख्ने मात्र हो । नेपालमा करिव १७ घन्टा काम गरेर पुरा परिवार र घरको रेखदेख गर्ने महिलाले त्यति काम गरेर मनग्य समय निकाल्छन् र उक्त समयलाई कम्प्युटर लगायतका आधुनिक प्रविधि सिक्ने, फेसबुक लगायतका सामाजिक सञ्जालमार्फत साथीभाइ तथा परिवारसंँग नियमित सम्पर्कमा रहने आदि काम गरेकै हुन्छन् । रातभर च्याटमा समय बिताउने भन्ने आरोपका बारेमा के भन्न सकिन्छ भने एक त नेपालमा भन्दा कामको लोड कम भएका कारण इजरायलका महिलालाई ५ देखि ६ घन्टाको आरामले पुग्ने र अर्को नेपाल र इजरायल बीचको ३ घन्टा ४५ मिनेटको समयको फरकका कारण नेपालमा रहनेका लागि त्यस्तो लाग्न गएको हुनसक्छ । जहाँसम्म पारपाचुके गर्नेको संख्या बढी भएको भन्ने आरोप छ, एक सबल महिलाले परिवारका नाममा आफ्नो सम्पूर्ण जीवन बर्बाद नपारी अन्य उपाय खोज्ने सामान्य परिपाटीका सन्दर्भमा इजरायल आएर, आफ्नो पौरखले कमाइ गरी आत्मनिर्भर भएका कारण यस्तो गरेका हुन् भने पनि आलोचनाका पात्र हुन नपर्ने हो । तर जसरी पारपाचुकेको तथ्यांक पेस गर्न खोजिएको हो, त्यो तथ्यांक पनि परिवारको सहमतिमा परिवारका सदस्यलाई इजरायल बोलाएर त्यहीँ नै परिवारसँग बस्ने लोभका कारण कागजी पारपाचुके गरेकाहरूको तथ्यांकमा आधारित छ । श्रीमान या श्रीमती इजरायलमा भएकाको हकमा भिसा लयागतमा कडाइ हुने आशंकामा नेपालमा रहेका श्रीमान या श्रीमतीले सम्बन्धविच्छेदको कागज बनाएर भिसा आवेदन दिने चलनलाई यसरी व्याख्या गर्नाले यथार्थमा फरकपन आएको भन्न सकिन्छ ।
नेपाली चेलीहरू घरबाहिर गएर काम गर्ने चलन नेपाली संस्कृतिका लागि नौलो हो र विदेशी भूमिमा एक्लै महिलाले गएर काम गरेर बस्ने कुरा त झनै नितान्त नयाँ हो । तर नेपाली महिलाहरूले यो परिस्थितिलाई नयाँ चुनौतीका रूपमा स्वीकार गरेर आफ्नोभन्दा नितान्त भिन्न संस्कार र संस्कृति भएको मुलुकमा गएर पनि आफ्नो र समाजको शिर निहुरिन नदिने र परिवारको समस्यामा पनि सघाउने काम गरिरहेका छन् । उनीहरूको यो प्रयासलाई देशविदेशमा रहेका सबै नेपाली खासगरी पुरुषहरूले गम्भीर रूपमा बुझेर प्रतिक्रिया गरिदिउन्, अनिमात्र हामी चेलीहरूको हौसला अझ बढ्ने र त्यसले देश र समाजको पहिचानमा सकारात्मक सन्देश फैलाउने देखिन्छ । तर फरक परिदृश्य र यथार्थलाई नबुझी कमेन्टका लागि कमेन्ट गरिदिँदा उसै त घरपरिवार र सन्तानबाट एक्लिएर वर्षौ अर्काको देशमा अर्काको सेवा गर्नपरेकोमा कमजोर मानसिकता बनाएर बसेका हामी महिलाहरूलाई पीडा महसुस हुने कुरा सबैले सोच्न जरुरी छ ।
ढकाल बस्नेत इजरायलमा कार्यरत छिन् ।



प्रकाशित : पुस १६, २०७१ ०९:१०
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

खै एमालेको मध्यमार्ग ?

बसन्त बस्नेत

काठमाडौ — विद्रोही नेकपा माओवादी शान्ति प्रक्रियामा आउँदा नेकपा एमाले एकैसाथ खुसी र दुःखी थियो ।

खुसी किनभन- 'कांग्रेस खोजीखोजी, एमाले रोजीरोजी' नीतिका सिकार नेता-कार्यकर्ता शान्तिपूर्वक बहुदलीय वर्ग संघर्ष गर्न पाइने उल्लासमा थिए । दुःखी किनभने- एमालेले दाबी गर्ने गरेको वामपन्थी स्पेसमा माओवादीले झण्डा गाड्ने लक्षण देखिन थालिसकेका थिए ।
तत्कालीन राजाबाट हरियो बत्ती बालिएमा आफ्नो महासचिवलाई प्रधानमन्त्री बनाउँदै सर्वदलीय सरकार गठन गर्न प्रतिबद्ध कांग्रेसले अन्तिममा धोका दिएको ठहराउँदै उसलाई 'देखाइदिने नीति' लिएको थियो एमालेले । कहिलेकाहीँ साना गल्तीहरूलाई माफ गर्न नसक्दा ठूला क्षति निम्तिने गर्छन् । प्रतिगमन ५० प्रतिशत सच्चिएको उपलक्ष्यमा एमालेले प्रधानमन्त्री त पाएन, तर भर्खरै फुटेको माउ कांग्रेसको सेखी झार्न ऊ देउवा मन्त्रिपरिषदमा साझेदार बन्न गयो । कांग्रेसको नुर गिराउने हुँदा आफ्नो वामपन्थ कति बदनाम भयो, एमाले पंक्तिलाई इतिहास सम्झाइरहनु पर्दैन ।
त्यो दुर्घटनाका खाटाहरू पुरिन पाएका थिएनन् । माओवादी शस्त्र उज्याउँदै, माक्र्सदेखि माओसम्मका बुझिने/नबुझिने शास्त्रसूत्रले लगार्दै आक्रामक प्रचारबाजीमा ओर्लेको थियो । एकातिर भर्खरै जुटेको शक्तिशाली कांग्रेस छ, अर्कातिर सुरिएर आएको माओवादी छ । यस बीचमा मेरो स्थान के ? एमाले विचारधाराको संकटमा थियो ।
'मध्यमार्ग !' माधवकुमार नेपाल यस शब्दावलीका लागि धन्यवादका भागिदार छन् । मदन भण्डारीको जनताको बहुदलीय जनवाद शान्तिपूर्ण वर्ग संघर्ष गर्ने, सत्तामा गएर प्रगतिशील सुधार गर्दै समाजवादमा फडो हान्ने कुरो गथ्र्यो । महासचिव नेपालले माओवादीलाई उग्रवामपन्थी र कांग्रेसलाई दक्षिणपन्थी करार गर्दै फेरि पनि एमाले नै ठीक भएको निष्कर्षमात्रै दिएनन्, ती दुवैलाई मिलाएर शान्ति प्रक्रियामा सन्तुलित योगदान गर्ने मनसाय पनि राखे । शब्दावलीमै सही, एमाले यही मध्यमार्गी विचारको बैसाखीले नीतिगत संकटको खाडलमा पर्नबाट जोगिएको अनुभूतिमा रमायो ।
यसरी नेपाल नेतृत्वको एमालेले 'उग्रवामपन्थी' माओवादी र 'यथास्थितिवादी' कांग्रेसको बीच 'मध्यमार्ग' अपनाउने कार्यनीति अख्तियार गर्‍यो । आइन्दा दिनमा बहुदलीय जनवादले समेत यसै भन्ने तर्क गरियो । विचार र राजनीतिको लडाइँमा माओवादीले नयाँ-नयाँ एजेन्डा फाल्दै गयो । प्रतिरक्षात्मक कांग्रेस त्यसको विरोध गर्नुमा आफ्नो राजनीतिक पहिचान खोज्न थाल्यो । संकटमा थियो एमाले । कहिले यसलाई सघाउने, कहिले त्यसको विरोध गर्नेमै यो पुरानो वामपन्थी पार्टीको ऊर्जा खर्च भइरहेको थियो । सरकार माओवादी सम्झौताको पृष्ठभागमा 'नोट अफ डिसेन्ट' टिपाएर भए पनि एमाले आफ्नो राजनीतिक औचित्य सावित गर्न खोजिरहेको थियो ।
पहिलो संविधानसभा चुनाव परिणाममार्फत जनताले 'उग्रवामपन्थी'लाई सर्वाधिक ठूलो पार्टी बनाइदिए । 'यथास्थितिवादी' लाई त्यसपछिको स्थान दिए । 'प्रगतिशील वामपन्थी' एमाले पछिल्लो बेन्चमा बस्नुपर्ने भयो । आफू तेस्रो भइसक्दा पनि उपग्रहले ग्रहहरूलाई आकषिर्त गर्न खोजिरहेझैं एमालेले असफल मध्यमार्गी प्रयास छाडेन । प्रयास त के सफल हुन्थ्यो ! तेस्रो दलका दुई नेता भने क्रमशः प्रधानमन्त्री भए । सुरुमा माधव नेपाल जे भन्थे, उनीपछि क्रमशः महासचिव र अध्यक्ष भएका झलनाथ खनाल पछि त्यही 'मध्यमार्ग'को नीति लिएकामा गौरव गर्न थाले ।
दुवैलाई मिलाउने प्रयासमा लागेको एमाले मुख्य मुद्दाहरूमा भने 'यथास्थितिवादी' सँगसँगै लागेर 'उग्रपन्थ'बाट मुलुकको रक्षा गरिरहेको हुन्थ्यो । त्यसो गर्ने हुँदा आफूचाहिँ के भइयो भन्नेमा एमालेले कहिल्यै वास्ता गरेन । किनभने उग्रवामपन्थसँग लडा एकैपल्ट दुई कुरा मिल्थे । एक, सरकारमा सानो ठूलो हिस्सा । दुई, सेना समायोजन र शान्ति प्रक्रियाका अरू विषयमार्फत ठूलो दल माओवादीलाई साइजमा ल्याइदिने योजना । त्यसबेला तेस्रो वरियतामा रहेका नेता केपी ओली भन्ने गर्थे, 'यो माओवादीको साइजले अलि बाधा गरिरहेको छ ।'
तर समय बलवान हुन्छ । माओवादीको साइज ओलीले नापनक्सा बनाउन खोजेकै आकारमा आयो । एमाले झन्डै पहिलो भयो । यता आफ्ना कमरेडहरू नेपाल र खनाल पनि नवौं महाधिवेशनबाट साइजमा आइसकेका थिए । ठीक यही बेला अध्यक्ष भएका ओलीले जबजको नवीन आविष्कार 'मध्यमार्ग' हो भन्ने कुरो बिर्सिए । आलोचक मध्यमार्गको राजनीतिक दर्शन कस्तो हुन्छ भनी प्रश्न गर्ने गर्थे । एमालेले त्यसलाई विस्तारमा व्याख्या त कहिल्यै गरेन, तर जबजले समेत यसै भन्ने गरेको भन्दै बहसलाई ठीक-ठेगान लगाइदियो ।
हिजोआज एमालेलाई मध्यमार्गी हुने नाममा पेन्डुलम भएको बात लाग्दैन । ओलीले वामपन्थी हुने सर्तमा मध्यमार्ग त्यागेका होइनन् । सत्ताको झगडामा कांग्रेससँग लड्नु, सैद्धान्तिक मुद्दामा ऊभन्दा कट्टरपन्थी देखिनु एमालेको पहिचान भएको छ । हिजो माधव नेपाललाई आफ्नो वामपन्थी पहिचान गुम्ला कि भन्ने कम्तीमा पीर थियो, ओलीमा त्यो पनि छैन । हिजो महासचिव माधव नेपाल जुन निर्णयहरूमा ग्लानि महसुस गर्थे, आज ओली तिनै निर्णयहरूमा गौरव गर्छन् ।
समयले जुन आयतनमा चढाए वा झारे पनि शान्ति प्रक्रियाको आधा हिस्सा माओवादी अस्तित्वमा छ । एउटा माओवादी राजनीतिक जमिन खोज्ने हिजोको एमाले नियतिबाट ग्रस्त छ । अर्को माओवादी एमाओवादी र विप्लव माओवादी कुन अर्थमा भिन्न देखिने ध्याउन्नमा छ । विप्लव माओवादीको बारेमा अहिल्यै धारणा बनाउनु हतारो हुनसक्छ । भन्न सकिन्छ, त्यो पुरानो माओवादीको टुटेको विरासत फर्काउने महत्त्वाकांक्षामा छ । एमाओवादीका अध्यक्ष प्रचण्ड जनवादी क्रान्ति गर्ने कि लोकतान्त्रिक गणतन्त्रमा चित्त बुझाउने भन्ने अलमलमा छैनन् । प्राप्त गणतन्त्रको अग्रगामी हुन नसके पनि प्रगतिशील हिस्सा बनेर चित्त बुझाउने ध्याउन्नमा एमाओवादी देखिन्छ । यसरी एमाओवादीको साइज आफूले भनेअनुसार आएपछि एमाले रहस्यमय ढंगले मध्यमार्गको कुरा गर्न छाडेको छ । अहो, यो मध्यमार्गी माक्र्सवादको कस्तो मौसमी व्याख्या !
हिजोआज तिखा वचनवाणका सहारामा ओली प्रचण्डको इख जागृत गर्न प्रवृत्त छन् । प्रचण्डसमेत संयमको भाषा स्थगित गर्दै ओली शैलीमै प्रतिवादमा ओर्लेका छन् । सम्भावित सानो-ठूलो स्केलको लडाइँको रिहर्सल भइरहेको आभास हुन्छ ।
हिजोआज चर्चा हुनथालेको छ- एमाले कांग्रेसजस्तो भयो । एमाओवादी हिजोको एमालेजस्तो ! वैद्यको पार्टी एमाओवादीजस्तो ! विप्लवको उदीयमान पार्टी वैद्य माओवादीजस्तो ! सुन्दा रमाइलो लाग्ने तर तीतो यथार्थ प्रतिविम्बित गर्छ, यो नवीन कित्ताकाटले । अरू पार्टीमाथि उचित समयमा टिप्पणी हुँदै जाला । हिजोको मध्यमार्गी एमाले भने कांग्रेसजस्तो हुँदै गएको सन्दर्भ यहाँ विचारणीय छ । मध्यमार्गी एमालेको पथविचलन हेर्नलायक छ ।

प्रकाशित : पुस १६, २०७१ ०९:०८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT