अबको यक्ष प्रश्न– हामी आफैंलाई

मल्ल के. सुन्दर

काठमाडौँ — बलिदान, त्याग, समर्पण, सेवा भावको शब्दार्थ शब्दकोशमा त हामी पाउँछौं । तर राजनीतिक वृत्तमा अहिले यिनका कुनै अर्थ छैनन् । २००७ सालको जनक्रान्तिको कुरा अलि पुरानो भयो होला अहिले ।

तर क्याप्टेन यज्ञबहादुर, राम, लक्ष्मण तथा दुर्गानन्द झा आदिका सम्बन्धमा कांग्रेसजनलाई सम्झाइरहनुपर्ने चरित्र होइन। रत्नकुमार वान्तवा, नेत्र घिमिरे, विरेन राजवंशी, कृष्ण कुइँकेल झापाली आन्दोलन पृष्ठभूमि भएकाहरूका लागि चीरस्मरणीय व्यक्तित्व हुनुपर्ने हुन्। रोल्पाबाट बम र बन्दुक पड्काएका माओवादीका लागि यसरी सम्झिनुपर्ने सहादत हुनेका पंक्ति त झन् लामो छ। अनगिन्ती सहिद तथा नेता/कार्यकर्ताको कुर्वानीबाट जुन जस्केलो खोले, त्यसैको धरातलमा उभिएको हो, अहिलेको राजनीतिक विरासत। आजको संघीयता, लोकतान्त्रिक गणतन्त्र रातारात कुनै एकाध नेतृत्वको करामतले प्रकट भएको अवस्था होइन। यो सबैमा चेतना भएको हो।

नयाँ संविधान अभ्यासको क्रममा छ, मुलुक। परिवर्तित प्रणाली अन्तर्गत स्थानीय निर्वाचन सम्पन्न भइसकेको छ। अब प्रदेश र केन्द्रका लागि चरणबद्ध निर्वाचन हुन गइरहेको छ। यसपछि नयाँ संविधानको स्थायित्व, दिगोपना सुनिश्चित हुनेछन्– मूल प्रवाहका राजनीतिक शक्तिहरूले यसै भनिरहेका छन्। एउटा राजनीतिक प्रणालीबाट अर्को नयाँ प्रणालीतिर उन्मुख भइरहेको अहिलेको जस्तो संक्रमणकालीन अवस्थामा सर्वसाधारणको मनोबल उकास्न र विश्वस्तता दिलाउन यस प्रकारको आश्वासन आवश्यक हुंँदो हो, हाम्रा राजनेताहरूले त्यसै गरिरहेका छन्।

Yamaha

लामो समयदेखिको जनचाहना, पटक–पटकको जनआन्दोलन, सशस्त्र संघर्षपश्चात स्थापित लोकतान्त्रिक अधिकार, परिवर्तित राजनीतिक व्यवस्था, न्याय तथा स्वतन्त्रता अबबाट संस्थागत होस् भन्ने चाहनाका कारण निर्वाचनमा नागरिकले पनि आफ्नो सहभागितामा त्यतिकै उत्साह देखाइरहेका छन्। यो सकारात्मक पक्ष नै हुन्। तर चुनाव सहभागिताको अवसरमात्र होइन, प्रतिनिधि चयन गर्ने एउटा लोकतान्त्रिक पद्धति पनि हो। सही प्रतिनिधित्वको छनोट मतदानको एकमात्र अभिष्ट हो। त्यसैले लोकतन्त्रमा मतदातालाई सार्वभौम, सर्वशक्तिमान शक्तिका रूपमा बुझिन्छ। यति हुंँदाहँुंदै पनि प्रतिनिधि छनोटका मैदानमा दलीय मोहमा मतदाताहरू विकल्परहित माखेसाङलोमा पँmस्दो रहेछ। यसका भुक्तभोगी हामी हौं।

पदको दुरुपयोग गरी अकुत सम्पत्ति आर्जन गरेका भ्रष्ट, फौजदारी अपराधका अभियुक्त, आपराधिक पृष्ठभूमिबाट माथि आएका, राजस्व हिनामिना गर्ने व्यापारी, कालाबजारिया आदि पनि संसद, संविधानसभाका सदस्य बन्न सफल भए। आफ्नो क्षेत्रको प्रतिनिधिका रूपमा त्यस स्थानसम्म पुर्‍याउने काम हामै्र मताधिकारले गरेका हुन्। केवल, दलप्रतिको मोह अनि आफ्नो दलको उम्मेदवार भएको भावुकतामा आँखा चिम्लियौं र दिल खोलेर त्यस्ता कलंकितहरूलाई छान्न आफ्नो दलको चिन्हमा स्वस्तिक छाप लगायौं।

लुकेको छैन, त्यसको परिणाम। क्षण–क्षणमा दलीय अनुशासनको आग्लो तोडेर एक दलबाट अर्को दलको पर्खाल नाघ्ने भँडुवा अनि मुसा प्रवृत्तिको विगविगी। सदैव अस्थिर सरकार, अनिश्चित राजनीति। सत्ता, शक्ति प्राप्तिका लागि शीर्षासन गर्न पनि तयार राजनेताहरू नेपालजस्तो दरिद्रतम आर्थिक हैसियतको मुलुकमा कहिले ६ जनासम्म उप–प्रधानमन्त्री पदको सिर्जना गर्छन्, कहिले ६४ जना मन्त्रीहरूको लाम कस्छन्। सत्ताको लागि कार्यगत एकता र राजनीतिक तालमेलको नाममा उग्र दक्षिणपन्थी र उग्र वामहरूको हातेमालो बन्छ। प्रजातान्त्रिक समाजवाद र कट्टर हिन्दु तथा राजतन्त्रका पृष्ठपोषक शक्तिहरू चोचोमोचो गर्छन्। राजनीतिमा निष्ठाको कुरा छैन। सिद्धान्त र आदर्शको अवसान भए। तर पनि पार्टीको केन्द्रीय कार्यालयमा फहराइएको हँसिया–हथौडा अंकित झण्डाको आकृतिमा मोहित हँुंदै अझै वामको बिल्ला लगाउन रहर गरिरहेका छन्। बीपीको समाजवादलाई कमल थापाको राजतन्त्र र हिन्दुत्वसँग सौदाबाजी गरिसकेकाहरू अझै पनि आफ्नो कारोबारमा विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला, गणेशमान सिंह र कृष्णप्रसाद भट्टराईका चित्र राजनीतिक विज्ञापनका लागि उपयुक्त सामग्री ठान्छन्।

अहिले चुनावको चटारो छ। सबै दल उम्मेदवार चयनमा ब्यस्त छन्। समानुपातिक र प्रत्यक्ष निर्वाचन। केन्द्र र प्रदेशको निर्वाचन। सयौं व्यक्ति प्रत्येक दलबाट उम्मेदवार बन्नेछन्। हिजोका दिनमा भए दलको राजनीतिलाई बोकेर संघर्षरत व्यक्तिको खोजी यस्तै ऐनमौकामा हुन्थे। विगतका त्याग, तपस्या, बलिदानको मूल्याङ्कन गरिन्थ्यो। मतदाताको अपेक्षा पनि यस्तै व्यक्तिहरू आफ्नो उम्मेदवारका रूपमा पाओस्। तर सञ्चार माध्यमहरूबाट सूचना सम्प्रेषण भइरहेका छन्, विभिन्न सञ्चार माध्यममा समाचार पढ्न पाइरहेका छन्। दलहरूले आफ्ना उम्मेदवारका रूपमा सिफारिस गर्न लागेकाहरूको नामावली सार्वजनिक भइरहेका छन्। त्यस्तै निर्वाचनका लागि दलको टिकट पाउने प्रलोभनमा पनि एक दलबाट अर्को दलमा मेलापात गर्नेहरूको लर्को छ, अब सिद्धान्त र आस्थाको कुरा एका देशको कथा भइसके।

सार्वजनिक भइरहेका उम्मेदवारका जेजति नामावली छन्, एकातिर केही कुख्यात डनहरूसमेत अग्रपंक्तिमा छन्। अनि कालोधनका मालिक, कालोबजारिया, भूमाफिया, मानवतस्कर, आपराधिक प्रवृत्तिका राजनीतिज्ञ, भ्रष्ट, घुसिया आदिका नाम विशेषत: समानुपातिक सूचीमा अंकित छन्। हिजोका त्यागी, योद्धा, नि:स्वार्थ कार्यकर्ता तथा नेताहरू यस्तै चरित्रको पेलमपेलमा छन्। दलका नेताहरूको अविवेकीपन र अनैतिकताको यो पराकाष्ठा हो।

दलको अर्थ नेता पंक्तिमात्र अवश्य होइन। अधिनायकत्ववादी, तानाशाही नेतृत्व भए अर्कै कुरा हो। प्रश्न हो, दलका अन्य इमानदार, कर्मठ, सिद्धान्तनिष्ठ कार्यकर्ता पनि यस्तोमा किन विद्रोहका आवाज उठाउँदैनन्? किन सार्वजनिक रूपमा आफ्ना निष्ठाका कुरा अभिव्यक्त गर्दैनन्? किन यो मौनता? हुन न हो, कतै यो दलीय दासता हो?

मुखमा छ, निर्वाचन। मताधिकार हामी आफैमा सुरक्षित छ। विगतमा जस्तो बुथ कब्जा गर्ने अवस्था आज छैन। सर्वत्र त्रास र मुढेबलको स्थिति पनि छैन। विवेक प्रयोग गर्न मतदाता स्वतन्त्र छन्। एकातिर पैसा, प्रलोभन, सुविधा र झुठ्ठा आश्वासनका ठेली। क्षणिक लाभ। अर्कोतिर सार्वमौम मतदाताको दायित्व भूमिका र निर्णय शक्ति। अहिले त्यसकै परीक्षणको बेला छ। दलले टीका लगाइदिएको भरमा आफनो मान्छेको साइनो गाँस्ने वा वर्तमान कालखण्डमा मुलुकले खोजेको पौरखको पहिचान गर्ने?

तसर्थ अबको यक्षप्रश्न हामी आम मतदाताप्रति नै हो। दलको उम्मेदवारको नाताले आँखा चिम्लिएर पार्टीको चुनाव चिन्हमा छाप ठोकेर दलीय दासता देखाउँछौं कि व्यक्तिको हैसियत, चरित्र, नैतिकता र योग्यता विचार गरेर सही प्रतिनिधिको छनोट गर्ने सार्वभौमिक अधिकारको परिचय दिन्छौं।

‘एउटा मत राइफलजस्तै हो, यसको उपादेयता यसको प्रयोगकर्तामा निर्भर गर्छ’– अमेरिकी पूर्व राष्ट्रपति रुजवेल्टको भनाइ जतिकै सही हो, हाम्रो आजको प्रसङ्गमा। हिजोसम्म हामीले हामीसँंग भएको राइफलरूपी मताधिकारलाई सही प्रयोग गर्न जानेनांै, त्यसको परिणाम हामीले नै हस्तान्तरण गरेको राइफल हाम्रैविरुद्ध प्रयोग हुने अवस्था बने।

नेपाली समाजमा एउटा प्रचलन नै बनिसकेको छ, मुलुकमा कहीं कतै खराब काम भएमा, कुरा बिग्रिएमा, समस्या भएमा वा देशको विकास अवरुद्ध बनेकोमा आँखा चिम्लिएर धारेहात लगाउँदै नेताहरूलाई सराप्न थाल्छौं। नेताहरूको भ्रष्ट आचरणका सम्बन्धमा हजार कुरा गर्छाैं। फुर्सतका बेला सामाजिक सञ्जालमा तथानाम गालीगलौजका भाषा पनि प्रयोग गर्छौं।

इमानदार बनौं। हामी आफैले आफूतिर नियालौं। मताधिकारलाई प्रयोग गरेर ती व्यक्तिहरूलाई दलीय आग्रहमा हाम्रा प्रतिनिधिका रूपमा त्यो स्थानमा पठाउने हामी नै थिएनौं र? फेरि पनि यक्षप्रश्न हामी आफैसंँग– अब पनि हामी दलीय दासता स्वीकार्छाैं वा आफ्नो स्वतन्त्र अस्मिता जाहेर गर्छौं? आगामी निर्वाचन हाम्रालागि त्यसैको एक परीक्षण हो।
स्वाभाविक हो, हामीले हाम्रालागि बेलैमा राम्रा प्रतिनिधि चयन गर्न नसक्दा छचल्किएको धमिलो पानीमा माछा मार्ने दाउमा पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र जस्ताको अतृप्त सत्तामोह फेरि जाग्छ नै।

प्रकाशित : कार्तिक ८, २०७४ ०७:१०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

मेरो काठमाडौंको पीडा

मल्ल के. सुन्दर

काठमाडौं अर्थात काठमाडौं उपत्यका– कुनै बेला नेपाल खाल्डोको रूपमा पहिचान बनाएको थियो, यसले । लिच्छवि कालदेखि मल्ल कालसम्म यसै उपत्यका केन्द्रित प्रशासनिक तथा राजनीतिक इकाइलाई नेपाल मण्डल भनी चिनिन्थ्यो ।

मुलुकको राजधानी सहर सहितको यस उपत्यका भित्रका महानगर, उपमहानगर तथा नगरपालिकाहरूको स्थानीय तहको चुनाव सम्पन्न भइसकेको छ । चुनावको क्रममा उम्मेदवारहरूले यस सहरमा मेट्रो रेल, मोनो रेलदेखि सडकहरूमा फ्लाइओभर निर्माणका वाचा कबुल गर्न भ्याए । कुनै–कुनै राजनीतिक दलले त आउँदो पाँच वर्षभित्र वार्षिक प्रतिव्यक्ति आय पाँच हजारसम्म पुर्‍याउने सपना बाँडे । चुनावी पूर्वसन्ध्या राजनीतिक दलहरूको यस्तै नौरंगी घोषणापत्रको सार्वजनिकीकरणबाट क्षणिक रूपमै भए पनि मनोरञ्जनात्मक बनेको थिए ।

अहिले प्रदेश नं. ३ अन्तर्गतका सम्पूर्ण स्थानीय तहमा जनप्रतिनिधि चयनको काम सकिसकेको छ । यसै क्रममा आ–आफ्नो पदीय सपथ ग्रहणको लगत्तै काठमाडौं महानगरपालिकाका मेयर लगायत अन्य उपमहानगरपालिका र नगरपालिकाका निर्वाचित नेतृत्वलेआफ्नो कार्यकालको शुभारम्भको रूपमा गरिने केही महत्त्वपूर्ण अभियानको सार्वजनिक घोषणा गरिसकेका छन् । आशा गरौं, चुनावी क्रममा मतदातासमक्ष गरिएका वाचा अनुसारका काम र हाल सुरु गर्न लागिएका अभियान आशातित लक्ष्यतिर उन्मुख हुनेछन् ।

विदितै छन्, प्राय: सबैजसो उम्मेदवार तथा तिनसँग सम्बन्धित दलहरूको प्रमुख जोड सहरको धुवाँ, धुलोको सही व्यवस्थापन । सडक–बजार फोहोरबाट उन्मुक्ति । भत्केका, बिग्रेका सडकको मर्मत–सम्भार । साँघुरो सडकको विस्तार । ट्राफिक जामको समस्याबाट मुक्ति । पार्किङ कम्पलेक्सको निर्माण । खानेपानी वितरण र ढलको समस्या समाधान आदि छन् । अर्थात सहर सुन्दर, आकर्षक, व्यवस्थित तथा प्रदूषणमुक्त बनाइनेछ । सभ्य, स्वस्थ र बस्नलायक हुनेछ । साथै आधुनिकीकरणको क्रममा मेट्रो रेल, मोनो रेलदेखि मेगा सिटी तथा स्मार्ट सिटीका सपना पनि यसै क्रममा बाँड्ने काम भएको छ । नवनिर्वाचित जनप्रतिनिधिहरूको नौलो जोश र कल्पनाशीलताको प्रतिविम्बका रूपमा बुझौं यसलाई पनि ।

स्थानीय तहका हाम्रा निर्वाचित प्रतिनिधिहरूको यावत सोच, कल्पना तथा लक्ष्य कार्यान्वयन भएमा उपत्यकाभित्र विकासका लहरका रूपमा अग्ला तथा लामा फ्लाइओभर, ओभरहेड ब्रिजसहित फराकिला सडक, अग्ला पार्किङ स्लट, सुरुङ मार्गबाट गुड्ने रेल र सडक माथिबाट ओहोर–दोहोर गर्ने मोनो रेल हुनेछन् । अग्ला–अग्ला अपार्टमेन्टले बढ्दो जनसंख्याको लागि आवासको व्यवस्था गरिनेछ । थुप्रै आकर्षक भौतिक संरचनाहरूको निर्माणक्रम सुरु हुनेछन्, अबबाट । कल्पना अनुसार काठमाडौं खाल्डो आधुनिक सुविधायुक्त स्मार्ट सिटी बन्छ होला ।

काठमाडौं उपत्यका जहाँ सात/सातवटा विश्व सांस्कृतिक सम्पदा क्षेत्र आरक्षित छन् । अव्यस्थित सहरी विस्तार तथा आधुनिकीकरणका नाममा हुने गरेका मानवीय तथा भौतिक अतिक्रमणका कारण कतिपय ती सम्पदाहरू विश्व सम्पदा सूचीबाट हट्न सक्ने चेतावनी युनेस्कोबाट निरन्तर प्राप्त भइरहेको छ । २०७२ को महाभूकम्पले पुर्‍याएको क्षतिका कारण यसमा अर्को संकट थपेको छ । वास्तुकला, संस्कृति, सम्पदाका कारण अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमै चर्चित काठमाडौं उपत्यका जसको विशेषता र पहिचान भन्नु नै सम्पदा–संस्कृति हो । यी विश्वका लागि आकर्षक र हाम्रालागि गर्व गर्नलायक धरोहरहरू हुन् । तसर्थ प्रश्न हो, हजारौं वर्ष पुरानो काठमाडौं उपत्यकाका यस विशिष्ट महत्ता र पहिचानलाई अझ बढी संरक्षित, सुरक्षित तथा समृद्ध तुल्याएर काठमाडौं उपत्यकाको व्यवस्थापन गर्ने हो वा विकास तथा आधुनिकीकरणको नाममा कंक्रिट र सिमेन्टका अग्ला तथा भद्दा संरचनाहरूको अर्को जङ्गलको विस्तार गर्ने ? आजको आवश्यकता के हुन् ? यद्यपि यसको अर्थ हामी आधुनिकीकरणबाट विमुख हौं भन्ने किञ्चित होइन ।

संस्कृतिविद् र वातावरणका ज्ञाताहरू भन्ने गर्छन्, काठमाडौंले आजसम्म भोग्दै आएको पीडा भन्नु नै आधुनिकता, विकास तथा सहरी विस्तारका नाममा विगत ६ दशकदेखि यहाँका सांस्कृतिक सम्पदा, प्राकृतिक स्रोतसाधन र भूमिमाथि भइरहेको अनियन्त्रित अतिक्रमण हुन् । सार्वजनिक ठाउँ, खुल्ला चउर, छावनी, चरन क्षेत्रमाथि सेना, प्रहरी लगायत सरकारी निकायबाट भइरहेको अतिक्रमण । सुकुमवासीका नाममा खोला किनारमा बस्ती विस्तार । खेतीयोग्य हरियाली भूमिमाथि अव्यवस्थित आवास खडा गर्ने होडबाजी । पोखरी तथा ढुङ्गेधारा मास्ने तथा त्यसमाथि भौतिक संरचनाको निर्माण आदि यसका दृष्टान्तहरू हुन् ।

पोखरीहरू सुके, परम्परागत ढुङ्गेधाराका मूल थुनिए । उपत्यकाको सांस्कृतिक जीवनका आधार वागमती र विष्णुमती लगायत अन्य नदीहरूको स्थिति विजोगपूर्ण भए । पिउने पानीसम्मको जोहो गर्न नसक्ने भए । स्वच्छ हावाका लागि खुल्ला स्थानहरू रहेन । धुलो, धुवाँ र फोहोरका साथै मानिसको भिडको बस्तीका रूपमा परिणत भए, उपत्यका । त्यही उपत्यका जसलाई देखेर आदिकवि भानुभक्तले अलकापुरीको संज्ञा दिए । यसको प्राकृतिक सौन्दर्य, वातावरणीय स्वच्छता र मन्दिर, गुम्बा, स्तुप आदि आराध्यस्थलहरूका कारण उपत्यका देवभूमि भनेर चिनिन्थ्यो, हिजो । तर अहिले त्यसो रहेन । निर्वाचित जनप्रतिनिधिहरूमा यसको पीडाबोध भएकै होला ।

तर विडम्बना ! यी विसंगतिबाट पीडित उपत्यकालाई नै लक्षित गर्दै राज्यसत्ता अति अविवेकीपूर्ण रूपबाट प्रस्ताव गरिरहेको छ, नयाँ चारवटा स्याटेलाइट सिटी निर्माण परियोजना । सरकारी र निजी स्रोतबाट करिब ६ खर्ब ५ अर्ब रुपैयाँ यसका लागि लगानी गरिनेछ । हालको खेतीयोग्य तथा हरियाली खुल्ला रहेका झन्डै डेढ लाख रोपनी जग्गा यसका लागि अधिग्रहण गरिनेछ ।

चार स्याटेलाइट सिटीमध्ये सबभन्दा ठूलो भक्तपुरको तेलकोटमा अनि सूर्यविनायक तथा ललितपुरको सैंबु तथा काठमाडौंको तार्केश्वर र टोखा नगरपालिका भित्रको क्षेत्र समेटिनेछन् । उपत्यका विकास प्राधिकरण यसका लागि अगाडि सारिएको छ । परियोजनाका अनुसार यसले डेढ लाख घडेरीको विकास गर्नेछ । अर्थात सांँगुरिएको उपत्यकाको आकाशलाई थप भौतिक संरचनाहरूको भिडले अझ थप संकुचनमा पारिनेछ । साथै १३ लाख नयाँ जनसंख्या थपिनेछ । मुलुककै सबभन्दा चर्को जनघनत्वको भार खेप्दै आइरहेको उपत्यका जहाँ वर्तमान अवस्थामै प्रतिवर्ग किलोमिटर लगभग ३ हजारको जनघनत्व कायम छ । स्पष्टत: नयाँ स्याटेलाइट सहरको निर्माणपश्चात यो समस्या अझ विकराल बन्नेछ ।

उपत्यकाभित्र प्रदूषित वातावरण, चर्को ट्राफिक जाम, धुलो, धुवाँ र फोहोर व्यस्थापन । ढल निकासको अभाव, खानेपानीका लागि काकाकुल सहर अनि अव्यवस्थित बस्तीहरूको विस्तार जसलाई समस्याका रूपमा बुझिरहेका छौं, हाम्रा जनप्रतिनिधिहरूले पनि सोही अनुरुप आफ्ना योजनाको चर्चा गरिरहेका छन् । वास्तवमा अहिलेको पीडा यही नै हो ।

राज्यसत्ता, राजनीतिक दल अनि जनप्रतिनिधिहरूले हालसम्म जसरी काठमाडौं उपत्यकाको समस्याको रूपमा उपरोक्त सन्दर्भहरूको चर्चा गरिरहेका छन्, यथार्थत: ती सब समस्या होइनन्, असरहरू मात्र हुन् । समस्याको मूल जरो होइनन्, यी । सबैलाई चेतना हुनुपर्छ, उपत्यका जहाँको भूमि, प्राकृतिक स्रोतसाधन सीमित छन् । यसले धान्न सक्ने क्षमताको निश्चित सीमा छ ।

तर निर्दलीय पञ्चायती व्यवस्थासँगै आरम्भ भएको महेन्द्रपथीय राष्ट्रवादले सुनियोजित तरिकाले अगाडि ल्याएको एकल जातीय सम्मिलीकरणको अभियान तथा त्यसको कार्यान्वयनस्वरुप सुरु भएको आन्तरिक आप्रवासन । इस्वीको साठीको दशकपश्चात आरम्भ भएको यस लहरको पहिलो तारो काठमाडौं उपत्यका बन्यो । प्रतिवर्ष जनसंख्या वृद्धिदर पाँच प्रतिशत नाघ्यो । यसमा आन्तरिक आप्रवासन नै मूल कारक रह्यो । अन्यथा राष्ट्रिय जनसंख्या वृद्धिदर १.४ भन्दा बढी छैन । अचाक्लिएको यस जनसंख्या वृद्धिको क्रमले सन् २०११ को जनगणनासम्म उपत्यकाको जनसंख्या २५ लाखभन्दा उँभो पुग्यो । यद्यपि यो गणकहरूले स्थलगत रूपमा सूचीकृत गर्न भ्याएको औपचारिक संख्या मात्र हो ।

विज्ञहरूको अनुमान छ, हाल काठमाडौंमा अस्थायी बसोबास गर्नेहरूको संख्यासहित जनसंख्या ५० लाख नाघ्छ । वास्तविक समस्या र पीडा भन्नु नै उपत्यकाभित्र जारी रहेको अनियन्त्रित आन्तरिक आप्रवासन हो । खानेपानीको अभावदेखि ट्राफिक जाम अनियन्त्रित रूपमा वृद्धि भइरहेको आप्रवासन समस्याबाट सिर्जित तात्कालिक असरहरू मात्र हुन् । अव्यवस्थित आवास निर्माण, खेतीयोग्य जमिनको ह्रास, धुलो, धुवाँ, फोहोर सबै यहाँको जनसंख्याको अत्यधिक चापका परिणति हुन् । यसको सही उपचार हो, आन्तरिक आप्रवासन माथिको नियन्त्रण । यसको कानुनी उपचार । सही भूउपयोग नीतिको कार्यान्वयन । आवास तथा बस्ती विकासका सम्बन्धमा उपत्यकाको क्षमता अनुरुप प्रभावकारी नियमन ।

दु:खद छ, एकातिर काठमाडौंले लामो समयदेखि भोगिरहेको यो पीडा रहेको छ, अर्कोतिर हाम्रा योजनाकार, नीति निर्माता, राजनीतिज्ञ, जनप्रतिनिधिहरू समस्याका यी मूल स्रोतबारे पटक्कै जानकार देखिन्नन् । रुखको फेद खोज्नमा होइन, झरेका पात गन्नमा ब्यस्त छन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ २७, २०७४ ०९:२३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT