खानेपानीमा खेलबाड

सम्पादकीय

राजधानी उपत्यकामा ट्यांकरबाट हुँदै आएको पानी आपूर्तिलाई व्यवस्थित गर्न निर्देशिका जारी गरिए पनि कार्यान्वयन पक्ष फितलो देखिएको छ । नियमनकारी निकायको कमजोरीका कारण उपभोक्ताको घर–घरमा खानेपानी ढुवानी गर्ने धेरै ट्यांकरले आधारभूत मापदण्डसमेत पूरा गरेको पाइँदैन । मानव स्वास्थ्यसँग जोडिने पानीजस्तो संवेदनशील क्षेत्रमा नियमनकारी सरकारी निकाय र व्यवसायीको लापरबाही निन्दनीय छ ।

दूषित पानी बिक्री संविधानप्रदत्त स्वास्थ्य तथा उपभोक्तासम्बन्धी मौलिक हकविपरीत समेत छ । 

उपत्यकामा ट्यांकरले बोकेको पानीमा हानिकारक जीवाणु भेटिएपछि यो व्यवसायलाई व्यवस्थित बनाउँदै उपभोक्ताकहाँ गुणस्तरीय पानी पुर्‍याउन काठमाडौं उपत्यका खानेपानी व्यवस्थापन बोर्डले ‘ट्यांकर सेवा सञ्चालनसम्बन्धी निर्देशिका’ बनाएर गत वर्षदेखि लागू गरेको छ । निर्देशिकाअनुसार ट्यांकरका दुवै साइड र पछाडिको भागमा ढुवानीकर्ताको नाम, फोन नम्बर, प्रयोजन, अनुमतिपत्र र क्षमता उल्लेख गर्नुपर्छ । पिउनयोग्य खानेपानी (राष्ट्रिय खानेपानी गुणस्तर मापदण्ड, ०६२ बमोजिम मापदण्ड पूरा भएको) का हकमा नीलो, घरायसी प्रयोजनको पानी (सामान्य घरेलु प्रशोधन गरेर वा उमालेर पिउन मिल्ने पानी) मा हरियो र पिउनबाहेक अन्य प्रयोजनको पानी (भान्साको प्रयोगबाहेक सरसफाइ, घर निर्माणलगायत कार्य) का हकमा पहेंलो स्टिकर प्रयोग गर्नुपर्छ । बोर्डले नीलो स्टिकर कसैलाई पनि बाँडेको छैन । खानेपानी आपूर्ति गर्नेलाई हरियो स्टिकर बाँडे पनि सबैले लिएका छैनन् । उपत्यकामा पाँच सयभन्दा बढी ट्यांकरले खानेपानी आपूर्ति गर्दै आएका छन् । निर्देशिकाका अन्य प्रावधान पालनामा पनि ट्यांकर व्यवसायी इमानदार देखिएका छैनन् ।

ट्यांकरले ल्याएको पानीको शुद्धता पनि सुनिश्चित छैन । उपभोक्तालाई कहाँबाट कसरी पानी भरेर ल्याइएको हुन्छ भन्ने थाहै हुँदैन । व्यवसायीको विश्वासका भरमा पानी किन्न उनीहरू बाध्य छन् । प्राय: ट्यांकरले फिल्टर नगरी सोझै पाइपबाट पानी भर्ने गरेको पाइएको छ । उदाहरणका रूपमा ट्यांकरहरूले पानी भर्दै आएको गोदावरीको लामकुण्डलाई नै हेर्न सकिन्छ । त्यहाँ मानिसले लुगा धोइरहेका हुन्छन्, बाटोमा फालिएको पानी पनि कुण्डमै मिसिन्छ । ट्यांकर व्यवसायीले त्यही पानी सोझै भरेर उपभोक्ताको घर–घर पुर्‍याएर बेच्छन् । सघन बसोबास भएको राजधानी उपत्यकामा हजारौं उपभोक्ताको स्वास्थ्यसँग जोडिएको यो विषयमा नियमनकारी निकायको लापरबाही अक्षम्य छ । काठमाडौं उपत्यका खानेपानी लिमिटेडले घर–घरमा जोडिएका धारामार्फत पर्याप्त पानी पुर्‍याउन नसकेकैले उपभोक्ता ट्यांकरको महँगो पानी किन्न बाध्य भएका हुन् । उनीहरूको बाध्यताको फाइदा उठाएर प्रदूषित पानी बेच्नु व्यावसायिक आचरण पनि होइन । 

संविधानमा मौलिक हकअन्तर्गत स्वास्थ्यसम्बन्धी हकमा प्रत्येक नागरिकलाई स्वच्छ खानेपानीमा पहुँचको हक हुने प्रावधान छ । यस्तै, उपभोक्ताको हकमा प्रत्येक उपभोक्तालाई गुणस्तरीय वस्तु तथा सेवा प्राप्त गर्ने हक हुने उल्लेख छ । यी हकको प्रत्याभूति उपभोक्तालाई दिलाउन पनि खानेपानीमा देखिएको चरम लापरबाही नियन्त्रणका लागि प्रभावकारी कदम चाल्न जरुरी छ । व्यवसायीविरुद्ध उजुरी परे कारबाही गर्ने बोर्ड निर्देशकको भनाइ पनि गैरजिम्मेवार देखिन्छ । धेरै उपभोक्ताको ट्यांकरको स्टिकर र पानीको शुद्धताबारे अनभिज्ञ हुन्छन् । बोर्डले नै नियमित अनुगमन गरेर मापदण्डविपरीत पानी बेच्ने ट्यांकर व्यवसायीलाई कानुनी कारबाही गर्नुपर्छ । नियमनकारी निकाय बलियो भयो भने व्यवसायीहरू इमानदार बन्न बाध्य हुन्छन् । यस्तै, ट्यांकरले बोक्ने पानीको यथोचित मूल्य निर्धारण तथा मूल्यमा एकरूपता पनि आवश्यक छ । यस्तै, उपभोक्ताले किन्दै आएको जार र बोतलको पानीको शुद्धताबारे पनि बेला–बेला प्रश्न उठ्दै आएको र यदाकदा हुने परीक्षणमा हानिकारक जीवाणु पाइएको हुनाले तिनीहरूको शुद्धता नियमित परीक्षण गर्दै लापरबाही देखिए कारबाही गर्न पनि जरुरी छ ।

 

प्रकाशित : मंसिर २०, २०७४ ०७:५९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

सरकारको सही निर्णय

नारायणगढको मुख्य सडक वरपर रहेका घरहरू हटाउने तयारी भइरहेको र नारायणगढ बजार संरक्षण समिति नै गठन भई उक्त समितिले विभिन्न पहल गर्दै त्यसलाई रोक्न माग हुँदै आएकोमा केही दिन अघिमात्रै सरकारले नारायणगढको मेनरोड वरपर रहेका घरहरू नहटाउने निर्णयमात्र नगरी नारायणगढ बजारलाई सहरी क्षेत्र घोषणासमेत गरेको छ ।

यो निश्चय पनि स्वागतयोग्य निर्णय भएको छ । यस्तै सरकारले हेटौंडा बजारलाई सहरी क्षेत्र घोषणा गरी वैकल्पिक बाटो बनाई चौकी टोलसम्मको बाटोलाई विस्तार नगर्ने समेत निर्णय गरेको छ । जुन अर्को स्वागतयोग्य निर्णय भएको छ । तर यस किसिमको निर्णयको माग र आन्दोलन पटक–पटक हुँदासमेत निर्णय नगरेको अवस्थामा निर्वाचनको मुखैमा यस किसिमको निर्णय किन गरियो ? अन्त्यमा सरकारमा बस्नेहरूले यही समय पर्खेर निर्वाचनको मुखैमा निर्णय गर्दा मत प्रभाव पार्न सकिएला भन्ने गलत नियत प्रस्ट भएन र ? 
– गोविन्दकृष्ण श्रेष्ठ
टाँडी, चितवन

प्रकाशित : मंसिर २०, २०७४ ०७:५९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT