देशले बिर्सिएको राजनेता

आशा राखौं, कांग्रेस सुवर्ण शमशेरलगायत नेताहरूले देखाएको आदर्शको मार्गमा आउनेछ । 
लोकेश ढकाल

काठमाडौँ — आज राजनेता सुवर्ण शमशेर राणाको १०७ औं जन्म–जयन्ती । स्थानीय तह, प्रदेशसभा र प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा लज्जास्पद पराजय भोगेर आहत भएर बसेको नेपाली कांग्रेसलाई आफ्नो संस्थापक नेता, पूर्व सभापति सुवर्ण शमशेर राणाको जन्म–जयन्तीको हेक्का होला, नहोला ! सम्भवत: पार्टीको कुनै तहले आफ्ना यी महान नेताको सम्मानमा आज कतै–कुनै कार्यक्रम आयोजना गरेको समाचार पढ्न पाइने छैन ।

नेपाल प्रजातन्त्र कांग्रेसको संस्थापक अध्यक्ष, आधुनिक नेपालका प्रथम अर्थमन्त्री (…०७), मन्त्रिपरिषद्का पूर्वअध्यक्ष, त्रिभुवन विश्वविद्यालयका संस्थापक उपकुलपति तथा नेपाली कांग्रेसका पूर्वसभापति सुवर्ण शमशेर राणा कांग्रेसले मात्र सम्झनुपर्ने वा सम्मान गर्नुपर्ने व्यक्तित्व होइन । पूरै देश, प्रजातान्त्रिक आन्दोलन र कांग्रेसलाई अतुल्य योगदान दिएका राजनेता सुवर्ण शमशेरलाई कुनै न कुनै रूपमा राज्यले सम्झनुपथ्र्यो, त्यो भएको छैन । पूर्व सभापतिका नातामा पार्टी कार्यालयमा उहाँको तस्वीर राख्नलाई राम्रै रस्साकस्सी भएको प्रसङ्ग अन्य कुनै सन्दर्भमा उल्लेख गरौंला । तर कांग्रेसले कार्यालयमा आफ्ना संस्थापक नेताहरू बीपी, सुवर्ण, गणेशमान र किसुनजी लगायत नेताको तस्वीर झुन्ड्याएर वा तुल–व्यानरमा तस्वीर राखेर मात्र उहाँहरूप्रतिको कर्तव्य र जिम्मेवारी पूरा हुँदैन । सिद्धान्तहीन राजनीति र सत्ताको नशामा डुबेको कांग्रेस पनि यसमा चुक्दै आएको छ ।

Yamaha

राजनीतिक दल र दलको नेताको शक्ति र पहुँचका आडमा देशलाई खासै उल्लेख्य योगदान नदिएका दलका नेतालाई विभिन्न प्रतिष्ठानका नाममा राज्यले करोडौं रकम लुटाइरहँदा देशका लागि अतुल्य योगदान दिने सुवर्ण शमशेरका नाममा राज्यले सिन्का भाँचेको छैन । सुवर्ण शमशेरको एउटा पुत्रलाई राष्ट्रियसभा सदस्य, राजदूत बनाइँदैमा उहाँको योगदानको भर्पाइ भयो भनी राज्य वा कांग्रेसले ठानेको हो भने त्यो सुवर्णजी प्रतिको ठूलो अपमान हो ।
२००७ सालको जनक्रान्तिको लागि गठन भएको जनमुक्ति सेनाको प्रमुख कमाण्डर सुवर्ण शमशेरका बारेमा त्यसै क्रान्तिका कमाण्डर सन्तनेता कृष्णप्रसाद भट्टराईले कुनै प्रसङ्गमा– ‘विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला नभएको भए ००७ सालको जनक्रान्ति सम्भव थिएन, त्यसैगरी त्यो क्रान्तिमा सुवर्णजी नलागेको भए सफलता असम्भव थियो’ भनी भन्नुभएको मार्मिक टिप्पणी विशेष उल्लेख्य छ ।
निश्चय: नै सुवर्णजी ००७ सालको क्रान्तिमा सरिक नभएको भए क्रान्ति त्यति छिटै सफल हुने थिएन । त्यो कालमा क्रान्तिका लागि बर्माबाट मान्छेले खर्पन वा डोकोमा बोकेर हातहतियार ल्याउने कुरा भएन, त्यस्तै निरंकुश राणाशासनका विरुद्ध जनक्रान्तिका पक्षमा जनतालाई जागृत गर्न काठमाडौं उपत्यका लगायत देशभर आकासबाट पर्चा छर्न (महावीर शमशेर) राणाजीकै हवाइजहाज नभएको भए सम्भव थिएन । मुक्तिसेनाको गठन, तालिम र बन्दोबस्ती गर्नेदेखि पार्टी संगठन परिचाल कुनै सम्भव नै थिएन, सिङ्गो क्रान्तिका लागि सुवर्णजीले आर्थिक व्यवस्थापनको भार नबोकेको भए ।
प्रजातान्त्रिक आन्दोलन र कांग्रेसको संगठन निर्माणमा दानवीर सुवर्णको योगदानको चर्चा गर्दा उहाँको आर्थिक योगदानको मात्र चर्चा गर्‍यौं र समग्र योगदान र विशाल व्यक्तिलाई अनदेखा गर्‍यौं भने उहाँप्रति अर्को ठूलो अपमान हुनेछ, जो हामी गरिरहेका छौं ।
श्री ३ महाराज भीम शमशेर जबराको नाति, कमाण्डिङ जनरल हिरण्य शमशेर राणाको छोरा जनरल सुवर्ण शमशेर जबरा त्यस कालमा त्यो सम्भ्रान्त राणा परिवारको संकुचित घेरालाई तोडेर राणा परिवारको नामको पछाडि परम्परागत रूपमा गौरवका साथ लेखिँदै आएको जङ्गबहादुरलाई त्यागेर सुवर्ण शमशेर राणामात्र लेख्ने साहस गर्नु र आफ्नै वंशको विरुद्ध लागेर प्रजातन्त्रको लागि क्रान्तिको नेतृत्व गर्न आइपुग्नुआफैमा एउटा अद्भुत घटना तथा क्रान्तिकारी कदम थियो ।
अत्यन्त नै शालिन व्यक्तित्वका सुवर्णजी, राणा सरकारले देश निकाला गरेको लगायत प्रतिशोधका कारणबाट प्रजातन्त्रको आन्दोलनमा लागेको किञ्चित पनि कतै ऐतिहासिक तथ्य भेटिँदैन । पढेलेखेको, दुनियाँ बुझेको सुवर्णजी राष्ट्रवादी सोच र प्रजातान्त्रिक चेतनाकै कारण प्रजातान्त्रिक आन्दोलनको नेतृत्व गर्न अग्रसर भएको देखिन्छ ।
राष्ट्रप्रेम, प्रजातन्त्र र समाजवादप्रति जीवनभर प्रतिबद्ध सुवर्णजीले यदि सिद्धान्त र आदर्शको राजनीति छोडेर अहिलेको नेताले जस्तो केवल पद र सत्ता केन्द्रित राजनीति गर्‍या’ भए उहाँकै अध्यक्षतामा रहेको सरकारले सम्पन्न गरेको ०१५ सालको प्रथम संसदीय निर्वाचनपछि बीपीको ठाउँमा उहाँ प्रधानमन्त्री बन्न सक्नुहुन्थ्यो र राजा महेन्द्रको २०१७ पुस १ गतेको निरंकुश कदमपछि पनि उहाँ नै प्रधानमन्त्री बन्न सक्नुहुन्थ्यो । बीपी कोइरालाको विशाल व्यक्तित्वबाट ईश्र्यालु बनेका नेहरू र राजा महेन्द्र दुवै बीपी प्रधानमन्त्री नबनोस्, त्यसको तुलनामा शालिन स्वभावका सुवर्णजी प्रधानमन्त्री बनेको देख्न चाहन्थे । त्यो मनोविज्ञानलाई बुझेका बीपीले सुवर्णजीलाई नै संसदीय दलको नेता बन्न अनुरोध गर्दा सुवर्णजीले बीपी नै संसदीय दलको नेता बन्नुपर्छ भनी अडान राख्नुभयो । सुवर्णजीको कति अद्भुत राजनीतिक हार्दिकता थियो । सत्ताका लागि सबै थोक जायज मानिने आजभोलिको नेपाली राजनीतिमा यस्तो सुन्दर राजनीतिक हार्दिकताको कल्पना पनि गर्न सकिन्न । २०१७ सालको कदमका लागि त राजा महेन्द्रले आफ्नो कदममा साथ दिन अनुरोध नै गरेका थिए । तर सुवर्णजीले त्यो प्रस्तावलाई अस्वीकार गर्दै महेन्द्रको निरंकुश कदम विरुद्ध सशस्त्र क्रान्ति नै गर्नुभयो ।
बीपी कोइरालाको तुलनामा सुवर्ण शमशेरले राजनीतिक, आर्थिक लगायत विषयमा धेरै विचार–चिन्तन दिनुभएन होला, तापनि ००७ को क्रान्ति र पछि बीपी कोइरालाले लिनुभएको राष्ट्रिय एकता र मेलमिलाप नीतिको सैद्धान्तिक आधार सुवर्णजीकै सोच र चिन्तन थियो भन्यौं भने अन्यथा हुँदैन ।
२००३ सालमा बीपीको अगुवाइमा गठन भएको नेपाल राष्ट्रिय कांग्रेस अहिंसावादी वा गान्धीवादी मार्गमा थियो, भारतमा गान्धीजीले अंग्रेजलाई पराजय गरेको शैलीमा राणालाई पराजय गर्ने सोचमा थियो । २००५ सालमा सुवर्ण शमशेरको नेतृत्वमा गठन भएको नेपाल प्रजातन्त्र कांग्रेस गान्धीवादी बाटोबाट राणाशासनलाई परास्त गर्न सम्भव छैन, सशस्त्र क्रान्ति नै एकमात्र उपाय हो भन्ने सोचबाट स्थापना भएको थियो । पछि ००६ साल चैत २७ गते दुई कांग्रेस मिलेर नेपाली कांग्रेस गठन हुँदा सुवर्णकै सशस्त्र क्रान्तिको लाइनलाई पार्टीले अवलम्बन गर्‍यो र त्यही अनुसार ००७ सालको जनक्रान्ति सफल भएको थियो । पुस १, ०१७ को राजा महेन्द्रको निरंकुश कदम विरुद्ध सुवर्णजीको नेतृत्वमा सशस्त्र क्रान्ति भयो । तर पछि भारत–चीन युद्ध लगायतको राजनीतिक जटिलतालाई विश्लेषण गरी सुवर्णजीले सशस्त्र क्रान्तिको बाटोलाई छोडेर शान्तिपूर्ण बाटो अवलम्बन गरी राजासँग मेलमिलापको हाथ बढाउँदै प्रेस विज्ञप्ति जारी गर्नुभयो र सुवर्णजीको त्यही विज्ञप्तिलाई समर्थन गर्दै निरन्तर ८ वर्षदेखि कठोर कारावास सजाय भोगिरहनुभएका बीपी र गणेशमानजी जेलमुक्त हुनुभएको थियो । बीपीले ८ वर्षपछि त्यही सुवर्णजीकै मेलमिलापको सोचलाई विकसित एवं व्याख्या गर्दै राष्ट्रिय एकता र मेलमिलापको प्रस्ताव लिएर आफ्नो अनन्य मित्र गणेशमान सिंहसहित सयौं कार्यकर्तासाथ भारत स्वनिर्वासनलाई परित्याग गर्दै नेपाल फर्कनुभएको थियो ।
वर्तमान नेपाली राजनीति र कांग्रेस सिद्धान्त र आदर्शलाई छोडेर केवल सत्ता केन्द्रित राजनीतिको भ्रष्टपथबाट हिँडिरहेको छ । सुवर्णजीले राष्ट्रभक्ति, राजनीतिक आदर्श, सैद्धान्तिक निष्ठा र नैतिकतालाई कहिल्यै छोड्नु भएन । आदर्श पुरुष सुवर्ण शमशेर राणाको १०७ औं जन्मजयन्ती मनाइरहँदा आज कांग्रेस इतिहासमै सबैभन्दा कमजोर स्थितिमा उभिन बाध्य भएको छ । पार्टीको पछिल्ला नेताहरूको उग्रराजनीतिक महत्त्वाकांक्षा र सत्ता…–लिप्सामा फसेर, पार्टीका परम्परागत आदर्श र सिद्धान्तलाई छोडेर वामपन्थी भासमा पार्टी फँसेकै कारण कांग्रेस आजको हविगत भोग्न विवश छ । पार्टीले आफ्ना गल्ती र कमी–कमजोरीलाई यथाशक्य छिटो आत्मसात गर्दै निष्ठा, आदर्श र सिद्धान्तको बाटोमा पुन: पार्टीलाई डोर्‍याउन सक्यो, प्रजातन्त्रलाई बलियो बनाउँदै देशलाई प्रगतिको मार्गमा लैजान समर्थ गतिशील कांग्रेस बनाउन सक्यो भने अहिलेका लागि सुवर्णजीप्रति सबैभन्दा ठूलो सम्मान यही हुने थियो । अहिलेलाईआशा राखौं, कांग्रेस सुवर्ण शमशेर लगायतका नेताहरूले देखाएको आदर्शको मार्गमा आउनेछ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : फाल्गुन १७, २०७४ ०७:५०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नेपाली राजनीतिका मिथक

सन्दर्भ : गणेशमान सिंह स्मृति दिवस
लोकेश ढकाल

काठमाडौँ — संयोगले गणेशमान सिंहको २० औं पुण्य–स्मृति दिवसका दिन आज प्रदेश नं. २ मा स्थानीय तहको निर्वाचन सम्पन्न हुँदैछ । गणेशमान सिंहको आफ्नो पुरै जीवन जनताका निर्वाचित प्रतिनिधिले शासन गर्ने प्रजातान्त्रिक पद्धतिका लागि संघर्ष गरेर देश र जनताको पक्षमा समर्पण गरेर बित्यो ।

तर दुर्भाग्य सिंहको निधनको २० वर्षपछि पनि देशमा उनले कल्पना गरे बमोजिम प्रजातन्त्रले स्थायित्व पाउनसकेको छैन। देशले राजनीतिक स्थायित्वसँगै समृद्धिको बाटो लिनसकेको छैन।

सिद्धान्तनिष्ठ, साहस, वीरता र संघर्षको अर्को नाम गणेशमान सिंह हो। विचार, सिद्धान्त र लगनशीलतामा अत्यन्त हठी स्वभावका सिंहको संघर्षले भरिएको गौरवशाली जीवनगाथा एक प्रकारले सिङ्गो नेपाली राजनीतिको मिथक हो। निश्चय नै उनले प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा खेलेको गौरवशाली जीवनगाथा र राजनीतिक जीवन युवा पुस्ता र भविष्यका लागि कुनै तिलश्मी दन्त्यकथाको नायकजस्तै काल्पनिक तथा अलौकिक पात्रजस्तै लाग्न सक्छ।

निरंकुश राणा शासनकालमा गणेशमानले खेलेको साहस, सुरता र वीरता निश्चय नै अहिले यथार्थभन्दा कुनै तिलश्मी घटनाजस्तै लाग्न सक्छ। कठोर राणाकालमा जेलको पर्खाल नाघेर भागेर भारत पुग्नु त्यसबेलाको कठोर राजनीतिक परिवेश र सामाजिक वातावरणमा पत्याउनै नसकिने एक अद्भुत एवं चमत्कारी राजनीतिक घटना बनेको थियो।

लामो राजनीतिक क्रान्ति र प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा गणेशमान सिंहले देखाएको अदम्य साहस, खेलेको भूमिका, व्यवहार र चरित्रअनुसार सबैभन्दा धेरै उपनाम वा सम्मानबाट विभूषित हुने सम्भवत: गणेशमान सिंह रोचकमात्र हो। दह्रो र अटल राजनीतिक अडान, नेतृत्वदायी क्षमता र आमस्वीकार्यताले लौहपुरुष, सर्वमान्य नेता, सर्वोच्च नेता, शिखर पुरुष आदि उपनामले उनको छुट्टै विशिष्ट परिचय बनेको थियो।

राजनीतिमा लागेको मानिसको लागि प्रधानमन्त्री पद नै सबैभन्दा ठूलो वा उच्च अवसर हो। हातमा आएको देशको सबैभन्दा उच्च कार्यकारी पद त्याग गर्नु, राजनीतिक इतिहासमा एउटा दुर्लभ राजनीतिक घटना हो। अहिले गणेशमान सिंहका कथित अनुयायीहरू पार्टीको देशप्रेम, सिद्धान्त, आदर्श, निष्ठा र सदाचारलाई विलकुलै पर्वाह नगरी मन्त्री, प्रधानमन्त्री पद प्राप्त गर्न हुने/नहुने जे गर्न पनि तयार भइरहेको अवस्थामा उनले हातमा आएको प्रधानमन्त्री पद अस्वीकार गर्नु र आफ्नो साथीलाई उक्त अवसर प्रदान गर्ने घटना त्यागको अतुल्य उदाहरण हो। उनको त्यागको सम्बन्धमा सन्तनेता कृष्णप्रसाद भट्टराईको शब्दमा, ‘त्यतिबेलासम्म पदप्रतिको गणेशमान सिंहको चाहनाबारे मैले सुनेको र अनुभव गरेको थिएँ। तर राजनीतिक सफलताको सर्वोत्कृष्ट पुरस्कार ठानिने प्रधानमन्त्री पद पनि यति सहज निष्ठुरतासाथ त्याग गर्न सक्नुहुन्छ भनी मैले सपनामा पनि सोचेको थिइन।’ भट्टराईको यो प्रतिक्रियाबाट पुष्टि हुन्छ, गणेशमान सिंह त्यागका प्रतिमूर्ति थिए, त्यसका एक महान मिशाल थिए।

गणेशमान सिंह राजनीतिक रूपमा जति कठोर थिए, मनको त्यतिकै कोमल र सहृदयी पनि थिए। अहिले राजनीतिक पहुँच हुनेले सुविधा र अवसर खुब पाएका छन्। नेताले व्यक्तिगत तवरमा कार्यकर्तालाई कुनै सहयोग गर्नुपरेको छैन। डनशाली र धनशाली कार्यकर्ताको बाहुल्यता रहेको अहिलेको जमानामा कार्यकर्ताले नेता होइन कि नेतालाई कार्यकर्ताले पोस्ने समय हो। त्यसबेलाको पार्टी प्रतिबन्धित कालमा बिरामी, नि:सहाय दीनदु:खी कार्यकर्तालाई नेताले हेर्नुपथ्र्यो। त्यस मामिलामा अन्य नेताभन्दा गणेशमान सिंह धेरै नै अगाडि थिए। कार्यकर्ताहरूलाई सहयोग गर्नेमात्र होइन, उनी लेखक, पत्रकार, साहित्यकार आदि राष्ट्रिय स्तरका प्रतिभाहरू बिरामी पर्दा घर वा अस्पताल पुगेर उपचारमा चासो राख्ने, सहयोग गर्ने र सहयोग जुटाउने काम पनि त्यतिकै गर्थे। उनमा दया, करुणा र सहयोगको भाव प्रचुर मात्रामा थियो। त्यस्तो नेता अब कहाँ पाउनु र?

गणेशमान सिंह कति प्रजातन्त्रवादी थिए, त्यो त भन्नै परेन, त्यसैका लागि जीवन समर्पण गरे। तर उनी त्योभन्दा पनि महान राष्ट्रप्रेमी थिए। राणाकालमा सम्भ्रान्त काजी परिवारको मान्छे भएर पनि उनी राष्ट्रप्रेमको भावनाबाट ओतप्रोत भएर नै प्रजातन्त्र स्थापना गर्ने बाटोमा अग्रसर भए। राणाहरूले देशलाई जर्जर बनाएका छन्, देशलाई त्यसबाट मुक्त नगरी उन्नतिको बाटो समाउन सकिँदैन भन्ने उनको मान्यता थियो। उनको राष्ट्रप्रेम वा भक्ति कस्तो थियो भन्ने विषयमा कवि केदारमान व्यथितले सुनाएको ००७ सालको क्रान्तिपूर्ण भएको एउटा रोचक एवं मर्मस्पर्शी घटनाको प्रसङ्ग नै पर्याप्त हुन्छ– ‘गर्मीको बेला थियो, एकदिन भारतको जयनगरस्थित नेपाली राष्ट्रिय कांग्रेसको कार्यालय अगाडि हामी ८ जनाजति एउटै घरमा बस्यौं। राति सुतेको ठाउँको बाहिर खस्याक–खुसुक गरेको आवाज आयो। के भयो भनी हल्लाखल्ला भयो। सबैजना बाहिर निस्केर हेरेको त अँध्यारोमा एकजना मान्छे सबैको जुत्तामा अड्केको माटोलाई ब्रसले झार्दै गरिरहेको रहेछ। ‘यो के गरेको आधा रातमा?’ अत्तालिँंदै सबैजना कराउन थाले। ‘तिमीहरू मलाई मातृभूमि फर्कन नदिने, पक्रन्छ भन्ने, तिमीहरू चाहिँ जान्छौ, फर्किन्छौ, जुत्तामा अड्केको माटो मेरो मातृभूमिको हो भनी छाम्दा पनि मलाई मेरै देशमा पुगेको झैं लाग्छ, यही धुलो छामिरहेको।’ गणेशमानले आँखामा आँसु पार्दै भने।’ अहा ! गणेशमान सिंहमा कति ठूलो मातृभूमिप्रतिको प्रेम र समर्पण।

१९९३ देखि ०४६ सालसम्म निरन्तर रूपमा निष्ठापूर्वक मूल्य–मान्यता, सिद्धान्त र आदर्शको राजनीति गर्दै प्रजातन्त्रको लागि संघर्षको राजनीति गरेका सिंहको जीवनमा उनको नेतृत्वमा ०४६ सालको राष्ट्रिय जनआन्दोलन सफल भएर प्रजातन्त्र पुन:स्थापना भएपछि निश्चय नै लोकप्रियताको चरम उत्कर्षमा पुगे, तर पनि उनको संघर्ष रोकिएन। संघर्षको रूपमात्र परिवर्तन भयो। विधि र पद्धतिका लागि उनले आफ्नै पार्टीभित्र संघर्ष गर्नुपर्‍यो।
आधा शताब्दीभन्दा लामो समय गणेशमानले प्रजातन्त्रको लागि संघर्ष गरे। त्यसमा उनले कहिल्यै पराजय भोग्नु परेन। उनकै नेतृत्वमा भएको क्रान्तिले निरंकुश राणाशाही सत्ता र निरंकुश पञ्चायती सत्ता धराशायी भए। तर दुर्भाग्य ०४६ सालमा प्रजातन्त्र पुन:स्थापनापछि भने उनी आफ्नैबाट परातित हुनुपर्‍यो।

आफ्नैबाट पराजयकै परिणाम गणेशमान सिंहले आफै समेतले स्थापना गरेको र सिङ्गो राजनीतिक जीवन बिताएको देशको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनको पर्याय बनेको ऐतिहासिक गौरवशाली दल नेपाली कांग्रेस पार्टीबाट नै गह्रौं र कुँडिएको मन लिएर दु:खपूर्वक अलग भएर बस्नुपर्‍यो।

निश्चय अवसरले दिएको प्रधानमन्त्री पद त्याग गर्ने गणेशमानले ०४८ सालको प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचन उठ्ने कुरै थिएन। तत्कालीन पार्टी सभापति एवं अन्तरिम सरकारका प्रधानमन्त्री कृष्णप्रसाद भट्टराईले निर्वाचनमा पराजित भएपछि स्वभावले नै गिरिजाप्रसाद कोइराला प्रधानमन्त्री बने। तर सरकार स्वेच्छाचारी ढङ्गले चल्न थालेपछि गणेशमानले सतर्क गराउन थाले। तर उनको कुरा सुनिन छोडेपछि उनले चित्त दु:खाउन थाले।

पार्टीबाट चित्त दु:खाएर ०५३ सालमा भएको नेपाली कांग्रेसको ९ औं महाधिवेशनमा गणेशमान सहभागी बनेनन्। त्यसबेला ९ औं महाधिवेशनको अवसरमा प्रकाशित हुनलागेको स्मारिकालाई, स्मारिका प्रकाशन समितिको संयोजकको नाताले यो पंक्तिकारले सिंहलाई शुभकामना सन्देश दिन गरेको अनुरोधलाई गह्रौं मनले स्वीकार गर्दै दिएको शुभकामना सन्देशमा भनेका थिए, ‘पार्टीलाई व्यक्तिवादी तथा जालझेलमुखी अराजक प्रवृत्तिबाट मुक्त गरी सैद्धान्तिक निष्ठा एवं तदनुरूप नीति तथा कार्यक्रमको बाटोमा अघि बढाउन सक्दामात्र कुनै पनि महाधिवेशनको सार्थकता प्रमाणित हुन्छ र त्यसैमा संगठनको सशक्तता, जीवन्तता एवं भविष्यसमेत निर्भर हुन्छ। महाधिवेशनका अवसरमा सहभागीहरूले यो सत्य आत्मसात् गर्नसकेमा नै पार्टीको भलो हुन सक्नेछ।’

पार्टीले त्यसबेला आफ्नो लोकलाज जोगाउन यो पंक्तिकारले स्मारिकाका लागि लिएको शुभकामनालाई नै महाधिवेशनमा गणेशमानको शुभकामना सन्देश भन्दै उद्घाटन सत्रमा प्रस्तुत गरेको प्रसङ्ग विशेष उलेख्य घटना थियो। सम्भवत: औपचारिक रूपमा गणेशमानको पार्टी र पार्टीका कार्यकर्ताका लागि यो नै अन्तिम सन्देश पनि थियो।

त्यसको करिब डेढ वर्षपछि गणेशमानले यो धर्तीबाट बिदा लिए। गणेशमानको निधनमा तत्कालीन पार्टी सभापति गिरिजाप्रसाद कोइरालाले शोक सन्देश जारी गर्दै, ‘स्वर्गीय गणेशमान सिंहले राणाशासन विरुद्ध १९९६ सालदेखि सुरु गर्नुभएको राजनीतिक संघर्षको यात्रा ०४६ सालको जनआन्दोलनको सफलतामा आफ्नो चरम विन्दुमा पुगेको थियो। मलाई लाग्छ, त्यो त्याग, तपस्या र बलिदानले भरिएको उहाँको लामो संघर्षपूर्ण यात्राले नेपालको वर्तमान र भावी युवा पिढीलाई प्रजातन्त्रको विकास र सुदृढीकरणका लागि काम गरिरहन सदैव प्रेरणा दिइरहनेछ।’

गणेशमानको त्याग, तपस्या र संघर्षपूर्ण गौरवशाली जीवनगाथाबाट प्रजातन्त्रको विकास र सुदृढीकरणका लागि अहिले कांग्रेस कति प्रेरित छ? भनिरहनु पर्दैन। आज कांग्रेसले नत बीपी विचार र चिन्तनलाई पछ्यारहेको छ, न सन्तनेता भट्टराईको त्याग र समर्पणबाट सिकिरहेको छ, नत गणेशमानको त्याग, समर्पण र संघर्षको गौरवशाली गाथाबाट सिकिरहेको छ। कांग्रेस आज विचारशून्य सत्ता स्वार्थको भुमरीमा रूमलिएको छ।

प्रकाशित : आश्विन १९, २०७४ १६:००
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT