चिल्लो र गुलियोको गन्थन

डा. राजेन्द्र कोजु

काठमाडौँ — ‘ए गुलियो, आज त तेरो चुरीफुरी निक्कै छ त, कुरो के हो ?’‘हुन्न त चुरीफुरी ? मैले मिठो पारिदिएको खानेकुराको स्वाद आजको भोजमा सबैले लिने भए, त्यसैले ।’‘तँलाई त लास्टमा खान्छ । यहाँ त मेरो प्रयोग पो बेसी छ त ।’

‘तेरो त भोजमा सुरुदेखि अन्त्यसम्मै काम छ नि ।’

Yamaha

बिहेभोजको पार्टीमा पाहुनाहरू हातहातमा गिलास लिएर खानेकुराका विभिन्न परिकार खाँदैछन् । बेहुला–बेहुली स्टेजमा बधाई लिन ब्यस्त छन् । उता बेहुलाका आफन्तहरू पाहुनाहरूलाई स्वागत गर्न ब्यस्त । म्युजिक एकातिर बज्दैछ, मानिसहरू विभिन्न गफ गर्दै खानमा मस्त ।

खानेकुराका महत्त्वपूर्ण तत्त्व गुलियो र चिल्लो भने आफ्नै गन्थनमा मग्न । उनीहरूलाई रमाइलो पनि लागिराखेको छ, संँगै चिन्ता पनि । चिल्लो भन्छ, ‘हो नि, सुरु म भएका परिकारबाट । तारेको आलुमा म, पकौडालाई मै चाहिन्छ, चिकेन फ्राइमा मै, मममा मै, पनिर, तेम्पुरामा मै, अनि त ?’

‘यत्ति धेरै सेवन गर्छ, तँलाई ?’ गुलियो अच्चम्म मान्छ ।

‘गर्छन् नि खन्चुवाहरू, स्वादे जिब्रो भइन्जेल । चिल्लोको मात्रा मान्छेको शरीरको लागि खानेकुराको थोरैमात्र भाग भए पुग्छ नि । तर धेरै खान्छन् ।’

‘अझ रक्सी खाएपछि कति खान्छन् होला है ?’

‘ओहो कसैले त एक ज्यानलाई २ दिनलाई पुग्ने खाना एकै भोजमा भ्याइदिन्छन् । अनि मेरो मात्रा बढेन त ? अनि भुँडी हेर न फुट्ला जस्तो ।’

जेरीको गुलियो र हलुवाको चिल्लोबीच यस्तै कुराकानी चल्दै थियो । एक हुल केटाकेटी आइसक्रिममा झुम्मिए ।
गुलियो जेरी, हलुवा, लालमोहनमा पनि लाइन त्यत्तिकै थिए ।

‘यी मान्छेहरूलाई थाहा छ कि छैन, हाम्रो सेवन धेरै गर्‍यो भने राम्रो हुन्न भन्ने ?’

‘सबैलाई थाहा छ नि थोरै खानुपर्छ भनेर, तर मान्छे लोभी के, स्वादको ।’

‘अनि स्वादको लोभ गरेर हुन्छ त ? चिल्लो धेरै खायो भने त पेट, कलेजो, रक्तनलीमा बोसो जमेर स्वास्थ्यमै नराम्रो असर पर्छ नि होइन र ?’

‘हो नि आवश्यकताभन्दा धेरै खाएपछि कहाँ बस्ने म ? त्यही पेटमा जम्ने हो, रक्तनलीमा लेउजस्तै टाँस्सिएर बस्छु, त्यस्तै कलेजो, मांशपेसीमा । अनि मात्रा धेरै भएपछि रक्तनली साँघुरो हुँदै जान्छ ।’

‘रक्तनली साँघुरो भएको मान्छेलाई थाहा हुँदैन त ?’

‘साँघुरो होइन्जेल थाहा नपाउन सक्छ । मुटुको रक्तनली धेरै नै साँघुरिएको छ भने उकालो हिँड्दा, खेल्दा, शारीरिक कठिनाइको काम गर्दा छाती भारी हुने, दुख्ने हुनसक्छ ।’

‘अनि थाहै नहुने भएपछि खाइहाल्छन् नि चिल्लो ।’

‘त्यसैले त रक्तनली सांँघुरिंँदासम्म थाहा पाउँदैनन्, अनि एक्कैपल्ट बन्द भएपछि हृदयाघात भएर लान्छन् त अस्पतालमा । ठूलै रक्तनली वा २, ३ वटा रक्तनली एकैपल्ट बन्द भयो भने त डाक्टरको, अस्पतालको, कसैको केही लाग्दैन । मुटु नै बन्द हुनसक्छ ।’

गुलियो चित खायो, चिल्लोको कुरा सुनेर । हेर्दा यस्तो मिठो, नरम कसैलाई केही नबिगार्ला जस्तो चिल्लो त बढो खतरनाक पो रहेछ भनेर ।

‘अनि तँलाई यस्तो मिठो मानीमानी खाइराख्दा कस्तो–कस्तो लाग्दैन त ?’

‘धेरै नखाओस् जस्तो लाग्छ नि । मेरो कारणले हृदयाघात, मस्तिष्कघात, मिर्गाैलाको रोग, कलेजोको रोग, मृत्यु भएको त मलाई पनि मन पर्दैन नि ।’ दिक्क मान्छ, चिल्लो । ‘थोरै ठिक्क मात्रामा खाँदा त गुनिलो हुँ नि म पनि । अलि धेरै खाए पनि पचाउन कसरत गर्नुपर्‍यो ।’

‘दया गरेर भए पनि तेरो उपस्थिति यहाँ धेरै नजनाउ यार’, गुलियो विन्ती गर्छ, चिल्लोसंँग ।

‘मलाई पनि त्यस्तै लाग्छ, तर यिनीहरू नै पापी के ? खानेले पनि मासु कति परिकार छ, स्न्याक्स कति छ भनेर खोज्छन् । ख्वाउनेले पनि प्रतिस्पर्धा जस्तै देखाउनकै लागि भए पनि धेरै परिकार राख्छन् । अनि मेरो मात्रा बढिहाल्छ्र ।’
‘हो नि अलि थोरै परिकार भयो भने फलानाको भोज तछ्या भन्छन् ।’

‘त्यसैले धेरै ख्वाउनुपरेपछि शुद्ध चिल्लोमात्र भेट्दैन, अनि जे पायो त्यही अखाद्य पनि मिलाइदिन्छन् । कहिलेकाहीं त एकदिन अघिको तेल अर्को दिन पनि प्रयोग गर्न बेर लाउँदैन । त्यसले अति नराम्रो गर्छ ।’

‘हैट, यस्तो कुरा त सबैलाई थाहा दिनुपर्‍यो यार’, गुलियो आत्तिन्छ ।

‘थाहा छ यिनीहरूलाई, तैपनि खान्छन् के, बिहानैदेखि खाएको बेलुकासम्म जोड्दा चाहिनेभन्दा धेरै खान्छन्, अनि मिठोको लागि चिल्लो प्रयोग गरिहाल्छन् । तेलमा पनि मै, घ्यु पनि मै, बटर, चिज, बोसो, मासु, मिठाइ सबैमा म नभई हुँदैन । बजारका तयारी खानेकुरामा पनि अति आवश्यक, भोजमा मात्र होइन, अरू बेला पनि धेरै खान्छन् के मलाई ।’

गुलियोले मासुको परिकार भएतिर औंला तेस्र्याउँदै भन्यो, ‘ऊ हेर–हेर ती मान्छेहरू बनेल र सेकुवामै झुम्मिरा’छन् । एक जनाले त ५ पल्ट थपिसक्यो ।’

‘त्यस्तै हो, जिब्रोले स्वाद पाउन्जेल न भुँडी भरेको थाहा पाउँछन्, न यसको नकारात्मक असर ख्याल राख्छन् ।’

‘भन्दे न त के गर्ने भनेर त्यसो भए,’ गुलियोलाई साहै्रमाया लाग्यो ।

भिँmझो मान्दै चिल्लो ‘थाहा छ, सबैलाई सागसब्जी, फलफूल, बोक्रै सहितका अन्नपात, पानी धेरै खानुपर्छ भनेर । तर व्यहोरा उल्टा । पानीको सट्टा कोल्ड ड्रिंक्स, बिएर, वाइन, सोडा, ह्विस्की । अनि सागसब्जी, फलफूलको सट्टा मासु, दूधकै परिकार, चिल्लोयुक्त खानेकुरा थाहा छ ? यिनीहरू उभिएर पनि खाँदैनन् भन्या, बस्नुको सट्टा उभिए पनि केही त पच्ने थियो ।’

छक्क पर्दै गुलियो ‘मासु नखानेले त थोरै सेवन गर्लानि तंँलाई ?’

‘कहाँ हुनु ? तारेको पनिर, भेजिटेबल टेम्पोरा, पकौडा, आलु फ्राइ, मोमो आदि छ नि । यी सबै तार्ने तेल त कतिपटक प्रयोग गर्छ्र, तेललाई धेरै डढायो वा फेरिफेरि प्रयोग गर्‍यो भने पनि हानिकारक हुन्छ नि । साथसाथै जेरी, हलुवा, रसबरी, लालमोहन, केक, आइसक्रिम सबै खाइहाल्छन् नि ।’

‘ए हो नि ।’

चिल्लो र गुलियोको यस्तै कुरा भइराख्दा खाना पकाउने, बाँड्ने, खाइसकेको प्लेट उठाउने सबैको चाहिँ फुर्सद नै थिएन । विस्तारै पाहुनाहरू पनि घट्दै गए ।

‘अनि गुलियो तेरो कुराचाहिँ नसुनाउने ?’

‘तेरै कुरा महत्त्वपूर्ण रहेछ, अझै सुनौं–सुनौं लाग्ने, मेरो कुरा कहिले सुनाउने ?’

‘तेरो पनि कति महत्त्वपूर्ण छ नि, मलाई अलिअलिथाहा छ ।’

‘हुन्छ, तर आज होइन, कुनै दिन भन्छु नि ।’

गुलियो र चिल्लोको कुरा सुनिरहनेसँग भने गज्जबले हाँसे ।

प्रकाशित : फाल्गुन २६, २०७४ ०७:३१
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

नुनको आत्मकथा

डा. राजेन्द्र कोजु

‘तपाईको खाना मिठो भएन ? कि खल्लो भयो ? सायद म नभएको हुनाले होला । म स्वादिलो पारिदिन्छु, तपाईंको खाना ।’


भान्सामा गृहिणीको अति प्रिय अनि नभई नहुने वस्तु हुँ म । मलाई तपाईले भान्साको कुनै पनि ठाउँमा सानो सिसी वा बट्टामा महत्त्वपूर्ण र सबैको पहुँच हुनेगरी राखिराख्नु हुन्छ । किनकि तपाईलाई म दिनमै ३/४ पटकसम्म चाहिन्छ । बिहानको ब्रेक फास्ट वा खाना, दिउँसोको खाजा या लन्च, रातिको खाना वा डिनर, बीच–बीचमा खाजा, नास्ता । बिहानदेखि बेलुकासम्म तपाईलाई मेरो आवश्यकता धेरैपटक पर्छ । चिनी भएको चिया वा गुलियो खानाजस्तै केही खानाबाहेक सबैजसो खाने कुरामा मेरो उपस्थितिबिना स्वाद आउनेवाला छैन । मेरो उपस्थिति छैन भने तपाईंको खानाको स्वादमा कुनै रौनक आउने छैन । मात्र यत्ति हो, तपाई मलाई कति मात्रामा प्रयोग गर्नुहुन्छ ? सबै गृहिणी वा अरू खाना पकाउनेलाई थाहा छ, मेरो मात्रा कत्ति हो ? तर जति परिकार थप्दै जानुहुन्छ, त्यत्ति नै मेरो मात्रा पनि बढ्दै जानेछ ।
धेरैजसोले घर–घरमा मलाई खाना पकाउने बेलामै मिसाएर पकाउँछन्, रेष्टुरेन्टको कुरै अलग । मलाई छुट्टै सानो सिसीमा थोरै–थोरै निस्कन मिल्ने गरेर चिटिक्कसँग सजाएर टेबल–टेबलमै पनि राखिराख्छन् । यसले गर्दा मलाई हरेक व्यक्तिको चाहना अनुसार थप्न मिलोस् । म पनि मख्ख । सानो सिसीमा हल्लिँदै तपाईको खानालाई अझ तिख्खर बनाई स्वादिलो बनाउन तम्तयार । त्यही रेष्टुरेन्टमा खाना पकाउने विज्ञ कुकहरूले मलाई सायद सयौंपटक प्रयोग गर्छन् । खानाको परिकार हेरी–हेरी मिसाएर, छर्केर, टेबलमा सजाएर अनेक गरेर धेरैपटक प्रयोग गरी नै राख्या हुन्छन् । म पनि दंग । सबैको स्वादमा झुन्डिन पाउँदा ।
आजभोलि मेरो हुलिया पनि राम्रो देखिन्छ । दशकौंअघि मलाई जुटको बोरामा ढिक्का–ढिक्कामा फोहोर देखिनेगरी राखिन्थ्यो । पसल–पसलमा बाहिरै राखिन्थ्यो । मलाई कसैले चोर्दैन पनि । म यस्तो चिज थिएँ कि मलाई दिएर कसैलाई गुन लगाइयो भने त्यो कुनै पनि हालतमा तिर्नुपथ्र्याे । भनिन्थ्यो नै ‘नुनको गुन कहिल्यै नबिर्सनु ।’
आजभोलि मलाई धुलो बनाएर सेतो देखिनेगरी राम्रो प्लाष्टिकको प्याकेटमा बेचिन्छ । ढिक्का अवस्थामा आउँदाखेरी आयोडिनको कमी हुनेहुनाले आयोडिनसमेत मिलाएर मलाई पेस गर्ने गर्छन् । यो आयोडिन हाम्रो शरीरलाई नभई नहुने वस्तु हो । यसको प्रयोगले निकै थोरै गलगाँड भेटिन्छ । यो मेरै आयोडिनयुक्त रूपको करामत हो, मेरो प्रयोग खानाको स्वादको लागिमात्र हुँदैन । अरू काममा पनि प्रयोग हुन्छ । मेरो जरुरत हरेक शरीरका लागि अति आवश्यक छ । शरीरमा मेरो उपस्थितिमा अलिकति पनि तलमाथि भइदियो भने थुप्रै समस्या आउन सक्छ । कसैलाई झाडावान्ता भई जलवियोजन भयो भने १ लिटर पानीमा १/२ चम्चा नुन, ६ चम्चा चिनी राखेर पिलायो भने जलवियोजनबाट बच्न सकिन्छ । आजभोलि त जीवनजल नै पाइन्छ, जसमा नुन पनि हुन्छ ।
आजभोलि धेरैजसोमा रक्तचाप बढिराखेको हामीलाई थाहा नै छ । त्यो रक्तचाप बढ्नुमा अरू धेरै कारण भइकन पनि मेरो कारण पनि अति महत्त्वपूर्ण छ । मेरो मात्रा जब शरीरमा बढ्छ, रक्तचाप पनि बढ्न मद्दत पुग्छ । तपाई जति स्वादमा मलाई मनपराउँदै थप्दै जानुहुन्छ, त्यत्ति नै रक्तचाप पनि बढाउँदै लानुहुन्छ । भोजभतेरमा थुप्रै परिकार सेवन गर्नुहुन्छ, मेरो मात्रा र साथी चिल्लो पनि बढ्दै जान्छ । मेरो उपस्थितिले रक्तचाप बढाइहाल्छ र साथी चिल्लोले अलिक समय लिएर तपाईको धमनी नै साँघुरो बनाइदिन्छ । साँघुरो धमनी अनि चाप पनि धेरै भएपछि त्यो रक्तनली (धमनी) फुट्न के बेर ? त्यसैले मेरो उपस्थिति स्वादिलो लागे पनि सधैं स्वस्थकरचाहिंँ हुँदैन है । मेरो अधिक प्रयोगले तपाईको शरीरलाई हनिकारक नै हुनसक्छ । 
कति प्रयोग गर्ने त भनेर सोध्नुहोला । म भन्छु– सकेसम्म मलाई प्रयोग नै नगर्नुस् । फेरि सोध्नुहोला । भन्न खोज्या के हो ? भन्न खोज्या म नुनमा पाइने खनिज पदार्थ सोडियम र क्लोराइड अरू तरकारी, फलफूलमा पनि पाइन्छ । अत: तरकारी, फलफूल खाँदाखेरी मेरो अर्कै रूपमा उपस्थिति भइहाल्छ । तर तपाई मान्नुहुन्न कि मेरो प्रयोग नहोस् । कारण स्वाद त चाहिहाल्यो । 
त्यसो हो भने तपाई मलाई एकथरी वा बढीमा दुईथरी परिकारमा मात्र प्रयोग गर्नुस् । ३/४ थरी परिकारमा प्रयोग गर्दा मात्रा बढिहाल्छ । कि सबैमा थोरै हाल्नुपर्‍यो, नभए नहाल्नुपर्‍यो । यति भनिराख्दा घरमा पकाउने वा रेष्टुरेन्टमा खानेमात्र सम्झिनु होला । मेरो उपस्थिति त तयारी खानामा झन् गतिलो तरिकाले हुन्छ । चिजबल्स, पपकर्न, तयारी चाउचाउ (नुडल्स), चिप्स, क्याक्रर, पानीपुरी, चटपटे के–के हो के–के । सबैमा मबिना खल्लो । यी खानेकुरालाई पनि ध्यान पुर्‍याउनु होला है ।
तपाईं जति धेरै प्रकारको खानामा प्रयोग गर्नुहुन्छ, जति धेरैपटक उपभोग गर्नुहुन्छ, त्यत्ति नै तपाईको रक्तचाप बढ्न मद्दत पुग्छ । यो काम मबाट हुनुमा प्राकृतिक नियम नै छ । शरीरमा मेरो उपस्थिति बढ्यो भने पानीको मात्रा पनि बढ्छ । त्यसैले उच्च रक्तचाप मात्र होइन, हार्टफेलर (मुटुको कमजोरी) भएको, सुन्निएको, मृगौलाको रोग भएकाहरूले पनि मलाई कम सेवन गर्नुपर्छ । तसर्थ मेरो काम अति महत्त्वपूर्ण र राम्रो भइकन पनि उचित मात्रा भएन भने नकारात्मक असर पर्छ । हुन त मेरो मात्रा कति चहिन्छ भनेर तौलेर पनि भन्न सक्छु । तर तपाई मलाई जोखेर खानुहुन्न । तैपनि मेरो आवश्यक मात्रा भनिदिन्छु । मलाई दिनमा २/३ ग्रामभन्दा बढी सेवन नगर्नुस् । त्यो भनेको १ चिया चम्चा नुन हो । दिनभरिमा १ चिया चम्चा नि । सबै खाना गरेर त्यति भनेको । तर यहाँ त कहिलेकाहीं एकैपटक त्यति खाइदिनु हुन्छ र पो ।
त्यसैले कम मात्रामा खानुस् नै भन्छु । उच्च रक्तचाप भएको व्यक्तिले मेरो सेवन कम गर्‍यो भने रक्तचाप घटाउन सकिन्छ ।
यदि कसैले मलाईमात्र कम गरेर रक्तचाप नियन्त्रण गर्छु भन्ने सोचेको छ भने त्यसोमात्र पनि होइन नि । अरू कर्म पनि गर्नुपर्छ, रक्तचाप नियन्त्रण गर्न । जस्तै– धूमपानको त्याग, शारीरिक व्यायाम, सागसब्जी, फलफूल सेवन, अधिक चिल्लो–गुलियोको कमी, अधिक तौल घटाउने, तनावको नियन्त्रण आदि पनि गर्नुपर्छ । तर मेरो सेवन कम गर्‍यो भने रक्तचापमा कमी हुन्छ । साँच्चै कसैले चिकित्सकको सल्लाहबाट औषधी सेवन गरेको छ भने यो पनि निरन्तर गरिराख्नुपर्छ– चिकित्सकको परामर्शसंँगै । अन्त्यमा फेरि भन्छु, आजभोलि मेरो उपस्थिति तपाईहरूमाझ धेरै छ । अलिक कम गर्नुस् । म खुसी नै हुन्छु ।

 

प्रकाशित : मंसिर २७, २०७४ ०९:०८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT