प्रश्न : कांग्रेस पराजयको समीक्षा 

लोकेश ढकाल

काठमाडौँ — प्रदेश एवम् संघीय तहको निर्वाचन सम्पन्न भएको झण्डै चार महिना पछि निर्वाचनमा लज्जास्पद पराजय भोगेको नेपाली कांग्रेसले पराजयका विषयमा समीक्षा गर्न आज केन्द्रीय कार्यसमितिको बैठक बाेलाएको छ ।

त्यसो त कांग्रेसले झण्डै एक वर्ष अगाडी सम्पन्न स्थानीय तहको निर्वाचन पराजयका सम्वन्धमा पनि कुनै समीक्षा गरेको छैन।

Yamaha

नेपाली कांग्रेसले ०७ सालको जनक्रान्ति देखि निरन्तर रूपमा देशको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनको सफल नेतृत्व गर्दै आएको, त्यसरी नै पछिल्लो समयमा शान्ति प्रक्रियाको सफल नेतृत्व, गणतन्त्रको स्थापना, संविधानसभाबाट संविधान निर्माणको नेतृत्व, जारी संविधानलाई अस्वीकार गरी विद्रोह गरेर बसेको मधेश केन्द्रित दलहरूलाई सहमतिमा ल्याएर संविधानलाई स्वीकार गर्न लगाई स्थानीय, प्रदेश र संघीय निर्वाचनमा सहभागी गराउन खेलेको विशेष भूमिका र प्रजातन्त्रमा विश्वास नराख्ने कम्युनिष्ट शक्तिलाई पनि शान्ति र प्रजातन्त्रको मार्ग ल्याउन विशेष भूमिका खेलेको यथार्थ आम जनताको बीच छर्लङ्ग छ।

तर इतिहासमा यतिका गौरवशाली उपलब्धि हासिल गरेको पुरानो र लोकप्रिय पार्टीले संविधान जारी भए पछि सत्तामा नै बसेर चुनाव गराउँदा समेत तीनै तहको निर्वाचनमा लज्जास्पद पराजय भोग्नु पर्याे किन? आज बस्दै गरेको कांग्रेस केन्द्रीय कार्यसमितिले बामगठवन्धनका कारणले मात्र चुनाव हारियो भनेर हल्का ढङ्गले समीक्षा गरी व्यक्तिगत पूर्वाग्रहबाट माथि उठेर स्वतन्त्र र यथार्थपरक ढङ्गले मुद्धाको गहिराईमा पुगेर समीक्षा गर्ने आँट देखायो भने मात्र पार्टीमा केही सुधार हुने अपेक्षा राख्न सकिन्छ।

कार्यसमितिका पदाधिकारी एवम् सदस्यहरूले कार्यसमिति बैठकमा निर्वाचन पराजयको समीक्षा गर्न बस्दा नेतृत्व र आफ्ना कमजोरीलाई ढाकछोप गर्दै केवल एकअर्कामा दोषारोपण मात्र गर्न लाग्यौं र भए–गरेका गल्ती र कमजारोरी स्वीकार गरेर सच्चिन तयार भएनौं पार्टी सुधारको कल्पना नगरे हुन्छ, त्यस्तो आवस्थामा कांग्रेस विघटनको मार्ग तर्फ उन्मुख हुने छ। अहिलको कांग्रेसको अवस्था लगभग यस्तै छ।
अप्रत्यासित र नाटकीय ढङ्गले भएको वामगठवन्धनको कारणबाट निर्वाचनमा कांग्रेसले धक्का व्यहोर्नु पर्यो भन्नेमा सन्देह नै छैन, तर निर्वाचन पराजयको कारण बामगठवन्धन मात्र हो भनेर पार्टी र यसको नेतृत्वको कमजोरीलाई छोपेर समीक्षा गर्न बस्यौं भने मान्नुहोस् कांग्रेस अब सुध्रिदैन। कांग्रेसलाई पुननिर्माणको मार्गमा अग्रसर बनाउने कि पतनको बाटोमा धकेल्ने, मौजुदा केन्द्रिय कार्यसमितिको विवेक, सोच र आँट माथि निर्भर छ।

नेपाली कांग्रेस पराजयमा कुनै एउटा मात्र कारण वा पक्ष मात्र दोषी छैन। पार्टीको सैद्धान्तिक विचलन, कमजोर एवम् अदक्ष नेतृत्व, पार्टीका आदर्श छोडेर केवल सत्ता केन्द्रित हुने प्रवृत्ति, अराजकता, अनुशासनहीन कार्यकर्ता लगायत थुप्रै कारण छन्। यो सानो लेखमा कांग्रेस पराजयको समग्र समीक्षा सम्भव छैन। कार्यसमितिको वैठक वसिरहँदा कार्यसमितिलाई पार्टीलाई बचाउन व्यक्तिगत एवम् गुटगत स्वार्थ भन्दा माथि उठेर हिम्मतका साथ विवेकशील निर्णय गर्न अग्रसर होउन् भन्नु नै हो।

कांग्रेस इतिहास मै सबैभन्दा कमजोर बन्नु वा हालैको निर्वाचनमा सर्मनाक पराजय भोग्नुको प्रमुख कारण पार्टी स्थापनाकालीन सिद्धान्त र विचारबाट विचलित हुनु र वीपी कोइरालाको निधन पछि राष्ट्रियता र प्रजातन्त्रको मूल्य–मान्यता र आर्थिक कार्यक्रम माथि उहााको राजनीतिक अडान, विचार र चिन्तनलाई क्रमश परित्याग गर्दै जानु, पार्टी सरकारमा भएको बेला भ्रष्टाचार मौलाउनु र पार्टी नेता एवम् कार्यकर्ता पङ्तिलाई आर्थिक अनुशासन, आदर्श र सदाचारको मार्गमा हिडाउन नसक्नुको परिणाम पनि हो भन्नेमा सन्देह छैन।

यति हुँदाहुँदै पनि पछिल्लो संविधानसभा निर्वाचनसम्म कांग्रेसले सम्मानजनक सिट ल्याएर संसदको पहिलो दल भएको थियो र यो बीचमा कांग्रेसबाट के गल्ती भयो र पछिल्लो चुनावमा कांग्रेस आजको अवस्थामा आइपुग्यो? एमालेसंगको सहकार्यमा संविधान जारी भैसके पछि सुशील कोइरालाले प्रधानमन्त्री पदबाट राजिनामा दिए पछि एकप्रकारको राजनीतिक समझदारी र सिष्टाचारलाई भुलेर हार्ने चुनाव हो भन्ने जान्दाजान्दै सुशील कोइरालालाई प्रधानमन्त्री चुनावमा उतार्नु कांग्रेसको पतन र ओली उदयको प्रस्थान विन्दु थियो।

त्यसैगरी कांग्रेसले प्रचण्डसंग मिलेर ५ महिनासम्म भारतीय आर्थिक नाकाबन्दिलाई खेपेर चरम लोकप्रियमा पुगेका ओलीलाई असामयिक रूपमा प्रधानमन्त्रीबाट हटाउनु अर्को महान भुल थियो। केही महिना मात्र धैर्य गरेको भए ओली सरकार आफ्नै कारणले पतन निश्चित थियो।

पछिल्ला निर्वाचनहरूमा कांग्रेसको दुस्खदायी पराजयको मूल कारण नै इतिहास कै सबैभन्दा निकम्मा वर्तमान केन्द्रीय कार्यसमिति र यसको नेतृत्व हो भनेर भन्यौं भने अन्यथा हुँदैन। शेरबहादुर देउवा मात्र खराव बाँकि योग्य भन्यौ भने त्यो पनि सर्वथा गलत हुन्छ। प्रधानमन्त्री र पार्टी सभापतिका रूपमा देउवाको अयाेग्यता र कमजोरी त निर्वाचन पराजयमा प्रमुख कारण थियो नै, वर्तमान कार्यसमितिका अन्य जिम्मेवार पदाधिकारी र कार्यसमिति सदस्यहरू पनि लाचार देखिए। कार्यसमितिमा महाधिवेशनबाट निर्वाचित र मनोनित समेत झण्डै आधाको संख्यामा रहेका कथित युवाको उपस्थितिको प्रभावहीन थियो। अहिले सबै दोष जति देउवालाई मात्र दिएर आाफु चोखिने र पार्टीमा आफ्नो स्थान कसरी सुरक्षित गर्ने भन्ने सोचबाट ग्रस्त भएर विचार शुन्य ढङ्गबाट देउवाको आलोचना त चर्कोसंग गरिरहेका छन् तर यो दुई वर्षमा कार्यसमितिमा आफ्नो चााही के भूमिका रह्यो भन्न सक्ने हैसियतमा कोही छैनन्।

त्यत्रो उच्चराष्ट्रवादी अडान भएको वीपी कोइराला जस्तो महान नेताले नेतृत्व गरेको पार्टीले भारत सरकारले अन्तराष्ट्रिय कानूनको भावना विपरित ५ महिनासम्म कठोर नाकाबन्दी गरेर नेपाली जनतालाई चरम दुख दिंदा सत्तास्वार्थमा अल्झेको कमजोर नेतृत्वको कारण नेपाली कांग्रेसले त्यो नाकाबन्दीलाई नाकाबन्दीसम्म भन्न सकेन भने निर्वाचनमा अनि जनताले नेपाली कांग्रेसलाई दण्डित नगरेर कसलाई गर्छ?

प्रचण्डसंग गला जोडेर लामो समयसम्म सत्तामा बस्ने सपना देख्ने देउवाजीले राजनीतिक टुङ्गो नभएको प्रचण्डले कुन बेला जोरलात्तीले हान्छ भन्ने हेक्कै राखेनन्। ५ महिनाको भारतीय नाकाबन्दीलाई थेगेर लोकप्रियताको चरम उचाईमा पुगेका वेला प्रचण्डसंग मिलेर उनलाई सत्ता च्युत गर्दा त्यँही ओली भोली भारी पर्छन भनेर विश्लेषण नै गर्न सकेनन्। प्रचण्डलाई काठमाडौंका जनताले अस्वीकार गरे पछि चितवन जिल्लालाई आफ्नो राजनीति आधार थलो बनाउन कै लागि चतुर प्रचण्डले आफ्नी प्रिय पुत्रीलाई मेयर बनाउन हाम्रा नेता देउवाजीलाई निर्वाचन पछि पनि आलोपालो प्रधानमन्त्री पद शेयर गरौंला भन्ने लोभ देखाए, प्रचण्ड पुत्रीलाई चुनाव जिताइदिए। आदर्श र सिद्धान्त विपरित देश भरीका कांग्रेस कार्यकर्ता र आम प्रजातन्त्रवादीको शीर झुकाउने गरी यसो गरेको कांग्रेसलाई कति क्षति भयो? यसको भर्पाइ गर्ने सामथ्र्य न देउवाजीमा छ न कार्यसमितिमा।

आफ्नै प्रधानमन्त्रित्वमा सरकारमा सहभागी प्रचण्डको दलले विपक्षी बामगठवन्धन बनाउन विपक्षीसंग लगनगाँठो कसिसकेको सुइको नपाउने नेताले एउटा डीआईजीको बढुवामा सिङ्गो पार्टीलाई दाउमा थाप्छन्, ६४ जनाको मन्त्रिमण्डल बनाउने अलोकप्रिय काम गर्दछन्, व्यक्तिगत लहडमा प्रधानन्यायाधीशलाई व्यर्थसंग महाअभियोग लगाउने प्रयास गर्छन्, बाढी पीडितलाई राहत बाँड्न जाँदा सिंचाईमा भएको भ्रष्टाचार छानविन गर्न माग गर्दै दिएको ज्ञापनपत्र वाचन गर्छन्, बीबीसी साझा सवाल कार्यक्रम र न्युयोर्क स्थित कोलम्बिया विश्वविद्यालयको वल्र्ड लिडर फोरममा प्रधानमन्त्रीको गरिमालाई पर्वाह नगरी लज्जास्पद प्रस्तुति दिएर दुनियाा हासाउाछन् भने कांग्रेसको लागि आजको दिन अवश्यंभावी थियो।

६०–४० को लज्जास्पद भागवण्डा संस्कृतिको अन्त्य गर्छु भनेर पार्टी सभापतिको नेताले गुटगत राजनीतिलाई अन्त्य गर्नुको सट्टा मन्त्रिपरिषद् गठन, टिकट वितरण लगायतमा गुटगत आधारमा काम गरेर पार्टीलाई गुटहरूको महासंघको रूपमा परिणत गरेको कारणले पार्टी थप कमजोर बनेको विषयलाई भुल्न सकिंदैन।

विश्वव्यापी एवम् नेपाली कै कम्युनिष्ट आन्दोलनको चरित्र र व्यवहार विपरित पहिलो संविधानसभामा पार्टीले दुस्खद पराजय व्यहोरेको नैतिक जिम्मेवारी लिंदै एमालेका तत्कालिन महासचिव माधवकुमार नेपालले महासचिव पदबाट नै राजिनामा दिएको थिए। उनले आफ्नै पार्टीको संस्थापन पक्षबाट असहयोग भए पछि प्रधानमन्त्री पदबाट नै राजिनामा समेत दिएको थिए। पद नै त्याग गर्ने नैतिक साहस त कांग्रेस नेताको छैन, फेरी कसैले देउवाको राजिनामा मागेको पनि छैन, तर निर्वाचन भएको यतिका समय भैसक्दा पार्टी पराजयको नैतिक जिम्मेवारी लिने सामान्य न्युनतम नैतिक चरित्र र व्यवहार प्रदर्शन मात्र पनि हुन सक्दैन भने यो नेतृत्व र कार्यसमितिबाट आम कांग्रेसीजनले के अपेक्षा राख्ने?
निर्वाचनको समीक्षा गर्न बसेको कार्यसमितिको आजको वैठकले निर्वाचन पराजयको विषयमा निष्पक्ष भएर समीक्षा गर्दै पार्टी अगाडि बउाउने भन्दा एक आपसमा आरोप–प्रत्यारोप गदै ठोस निर्णय नगरी समाप्त हुने संभावना प्रवल छ।

विचार, सिद्धान्त र आदर्शको वाटोमा अुशासित मर्यादित ढङ्गले पार्टी चलाउन देश भरका निष्ठावान कार्यकर्ताले गुटको सदस्य भएर होइन, कांग्रेस भएर पार्टी पुनस्निर्माणको लागि आवाज दिन, दवाव सिर्जना गर्न थाले मात्र कांग्रेसको भविष्य प्रति आशावादी हुन सकिन्छ। अहिलेलाई पार्टी विधानलाई समयाकुल संशोधन एवम परिमार्जन गरेर जति सक्दो छिटो पार्टीको महासमितिको वैठक डाक्ने र लगतै शिघ्र महाधिवेशन बोलाउनुको अर्को विकल्प छैन। जागौं कांग्रेस, जागौं!

प्रकाशित : चैत्र ९, २०७४ १४:०७
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

देशले बिर्सिएको राजनेता

आशा राखौं, कांग्रेस सुवर्ण शमशेरलगायत नेताहरूले देखाएको आदर्शको मार्गमा आउनेछ । 
लोकेश ढकाल

काठमाडौँ — आज राजनेता सुवर्ण शमशेर राणाको १०७ औं जन्म–जयन्ती । स्थानीय तह, प्रदेशसभा र प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा लज्जास्पद पराजय भोगेर आहत भएर बसेको नेपाली कांग्रेसलाई आफ्नो संस्थापक नेता, पूर्व सभापति सुवर्ण शमशेर राणाको जन्म–जयन्तीको हेक्का होला, नहोला ! सम्भवत: पार्टीको कुनै तहले आफ्ना यी महान नेताको सम्मानमा आज कतै–कुनै कार्यक्रम आयोजना गरेको समाचार पढ्न पाइने छैन ।

नेपाल प्रजातन्त्र कांग्रेसको संस्थापक अध्यक्ष, आधुनिक नेपालका प्रथम अर्थमन्त्री (…०७), मन्त्रिपरिषद्का पूर्वअध्यक्ष, त्रिभुवन विश्वविद्यालयका संस्थापक उपकुलपति तथा नेपाली कांग्रेसका पूर्वसभापति सुवर्ण शमशेर राणा कांग्रेसले मात्र सम्झनुपर्ने वा सम्मान गर्नुपर्ने व्यक्तित्व होइन । पूरै देश, प्रजातान्त्रिक आन्दोलन र कांग्रेसलाई अतुल्य योगदान दिएका राजनेता सुवर्ण शमशेरलाई कुनै न कुनै रूपमा राज्यले सम्झनुपथ्र्यो, त्यो भएको छैन । पूर्व सभापतिका नातामा पार्टी कार्यालयमा उहाँको तस्वीर राख्नलाई राम्रै रस्साकस्सी भएको प्रसङ्ग अन्य कुनै सन्दर्भमा उल्लेख गरौंला । तर कांग्रेसले कार्यालयमा आफ्ना संस्थापक नेताहरू बीपी, सुवर्ण, गणेशमान र किसुनजी लगायत नेताको तस्वीर झुन्ड्याएर वा तुल–व्यानरमा तस्वीर राखेर मात्र उहाँहरूप्रतिको कर्तव्य र जिम्मेवारी पूरा हुँदैन । सिद्धान्तहीन राजनीति र सत्ताको नशामा डुबेको कांग्रेस पनि यसमा चुक्दै आएको छ ।
राजनीतिक दल र दलको नेताको शक्ति र पहुँचका आडमा देशलाई खासै उल्लेख्य योगदान नदिएका दलका नेतालाई विभिन्न प्रतिष्ठानका नाममा राज्यले करोडौं रकम लुटाइरहँदा देशका लागि अतुल्य योगदान दिने सुवर्ण शमशेरका नाममा राज्यले सिन्का भाँचेको छैन । सुवर्ण शमशेरको एउटा पुत्रलाई राष्ट्रियसभा सदस्य, राजदूत बनाइँदैमा उहाँको योगदानको भर्पाइ भयो भनी राज्य वा कांग्रेसले ठानेको हो भने त्यो सुवर्णजी प्रतिको ठूलो अपमान हो ।
२००७ सालको जनक्रान्तिको लागि गठन भएको जनमुक्ति सेनाको प्रमुख कमाण्डर सुवर्ण शमशेरका बारेमा त्यसै क्रान्तिका कमाण्डर सन्तनेता कृष्णप्रसाद भट्टराईले कुनै प्रसङ्गमा– ‘विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला नभएको भए ००७ सालको जनक्रान्ति सम्भव थिएन, त्यसैगरी त्यो क्रान्तिमा सुवर्णजी नलागेको भए सफलता असम्भव थियो’ भनी भन्नुभएको मार्मिक टिप्पणी विशेष उल्लेख्य छ ।
निश्चय: नै सुवर्णजी ००७ सालको क्रान्तिमा सरिक नभएको भए क्रान्ति त्यति छिटै सफल हुने थिएन । त्यो कालमा क्रान्तिका लागि बर्माबाट मान्छेले खर्पन वा डोकोमा बोकेर हातहतियार ल्याउने कुरा भएन, त्यस्तै निरंकुश राणाशासनका विरुद्ध जनक्रान्तिका पक्षमा जनतालाई जागृत गर्न काठमाडौं उपत्यका लगायत देशभर आकासबाट पर्चा छर्न (महावीर शमशेर) राणाजीकै हवाइजहाज नभएको भए सम्भव थिएन । मुक्तिसेनाको गठन, तालिम र बन्दोबस्ती गर्नेदेखि पार्टी संगठन परिचाल कुनै सम्भव नै थिएन, सिङ्गो क्रान्तिका लागि सुवर्णजीले आर्थिक व्यवस्थापनको भार नबोकेको भए ।
प्रजातान्त्रिक आन्दोलन र कांग्रेसको संगठन निर्माणमा दानवीर सुवर्णको योगदानको चर्चा गर्दा उहाँको आर्थिक योगदानको मात्र चर्चा गर्‍यौं र समग्र योगदान र विशाल व्यक्तिलाई अनदेखा गर्‍यौं भने उहाँप्रति अर्को ठूलो अपमान हुनेछ, जो हामी गरिरहेका छौं ।
श्री ३ महाराज भीम शमशेर जबराको नाति, कमाण्डिङ जनरल हिरण्य शमशेर राणाको छोरा जनरल सुवर्ण शमशेर जबरा त्यस कालमा त्यो सम्भ्रान्त राणा परिवारको संकुचित घेरालाई तोडेर राणा परिवारको नामको पछाडि परम्परागत रूपमा गौरवका साथ लेखिँदै आएको जङ्गबहादुरलाई त्यागेर सुवर्ण शमशेर राणामात्र लेख्ने साहस गर्नु र आफ्नै वंशको विरुद्ध लागेर प्रजातन्त्रको लागि क्रान्तिको नेतृत्व गर्न आइपुग्नुआफैमा एउटा अद्भुत घटना तथा क्रान्तिकारी कदम थियो ।
अत्यन्त नै शालिन व्यक्तित्वका सुवर्णजी, राणा सरकारले देश निकाला गरेको लगायत प्रतिशोधका कारणबाट प्रजातन्त्रको आन्दोलनमा लागेको किञ्चित पनि कतै ऐतिहासिक तथ्य भेटिँदैन । पढेलेखेको, दुनियाँ बुझेको सुवर्णजी राष्ट्रवादी सोच र प्रजातान्त्रिक चेतनाकै कारण प्रजातान्त्रिक आन्दोलनको नेतृत्व गर्न अग्रसर भएको देखिन्छ ।
राष्ट्रप्रेम, प्रजातन्त्र र समाजवादप्रति जीवनभर प्रतिबद्ध सुवर्णजीले यदि सिद्धान्त र आदर्शको राजनीति छोडेर अहिलेको नेताले जस्तो केवल पद र सत्ता केन्द्रित राजनीति गर्‍या’ भए उहाँकै अध्यक्षतामा रहेको सरकारले सम्पन्न गरेको ०१५ सालको प्रथम संसदीय निर्वाचनपछि बीपीको ठाउँमा उहाँ प्रधानमन्त्री बन्न सक्नुहुन्थ्यो र राजा महेन्द्रको २०१७ पुस १ गतेको निरंकुश कदमपछि पनि उहाँ नै प्रधानमन्त्री बन्न सक्नुहुन्थ्यो । बीपी कोइरालाको विशाल व्यक्तित्वबाट ईश्र्यालु बनेका नेहरू र राजा महेन्द्र दुवै बीपी प्रधानमन्त्री नबनोस्, त्यसको तुलनामा शालिन स्वभावका सुवर्णजी प्रधानमन्त्री बनेको देख्न चाहन्थे । त्यो मनोविज्ञानलाई बुझेका बीपीले सुवर्णजीलाई नै संसदीय दलको नेता बन्न अनुरोध गर्दा सुवर्णजीले बीपी नै संसदीय दलको नेता बन्नुपर्छ भनी अडान राख्नुभयो । सुवर्णजीको कति अद्भुत राजनीतिक हार्दिकता थियो । सत्ताका लागि सबै थोक जायज मानिने आजभोलिको नेपाली राजनीतिमा यस्तो सुन्दर राजनीतिक हार्दिकताको कल्पना पनि गर्न सकिन्न । २०१७ सालको कदमका लागि त राजा महेन्द्रले आफ्नो कदममा साथ दिन अनुरोध नै गरेका थिए । तर सुवर्णजीले त्यो प्रस्तावलाई अस्वीकार गर्दै महेन्द्रको निरंकुश कदम विरुद्ध सशस्त्र क्रान्ति नै गर्नुभयो ।
बीपी कोइरालाको तुलनामा सुवर्ण शमशेरले राजनीतिक, आर्थिक लगायत विषयमा धेरै विचार–चिन्तन दिनुभएन होला, तापनि ००७ को क्रान्ति र पछि बीपी कोइरालाले लिनुभएको राष्ट्रिय एकता र मेलमिलाप नीतिको सैद्धान्तिक आधार सुवर्णजीकै सोच र चिन्तन थियो भन्यौं भने अन्यथा हुँदैन ।
२००३ सालमा बीपीको अगुवाइमा गठन भएको नेपाल राष्ट्रिय कांग्रेस अहिंसावादी वा गान्धीवादी मार्गमा थियो, भारतमा गान्धीजीले अंग्रेजलाई पराजय गरेको शैलीमा राणालाई पराजय गर्ने सोचमा थियो । २००५ सालमा सुवर्ण शमशेरको नेतृत्वमा गठन भएको नेपाल प्रजातन्त्र कांग्रेस गान्धीवादी बाटोबाट राणाशासनलाई परास्त गर्न सम्भव छैन, सशस्त्र क्रान्ति नै एकमात्र उपाय हो भन्ने सोचबाट स्थापना भएको थियो । पछि ००६ साल चैत २७ गते दुई कांग्रेस मिलेर नेपाली कांग्रेस गठन हुँदा सुवर्णकै सशस्त्र क्रान्तिको लाइनलाई पार्टीले अवलम्बन गर्‍यो र त्यही अनुसार ००७ सालको जनक्रान्ति सफल भएको थियो । पुस १, ०१७ को राजा महेन्द्रको निरंकुश कदम विरुद्ध सुवर्णजीको नेतृत्वमा सशस्त्र क्रान्ति भयो । तर पछि भारत–चीन युद्ध लगायतको राजनीतिक जटिलतालाई विश्लेषण गरी सुवर्णजीले सशस्त्र क्रान्तिको बाटोलाई छोडेर शान्तिपूर्ण बाटो अवलम्बन गरी राजासँग मेलमिलापको हाथ बढाउँदै प्रेस विज्ञप्ति जारी गर्नुभयो र सुवर्णजीको त्यही विज्ञप्तिलाई समर्थन गर्दै निरन्तर ८ वर्षदेखि कठोर कारावास सजाय भोगिरहनुभएका बीपी र गणेशमानजी जेलमुक्त हुनुभएको थियो । बीपीले ८ वर्षपछि त्यही सुवर्णजीकै मेलमिलापको सोचलाई विकसित एवं व्याख्या गर्दै राष्ट्रिय एकता र मेलमिलापको प्रस्ताव लिएर आफ्नो अनन्य मित्र गणेशमान सिंहसहित सयौं कार्यकर्तासाथ भारत स्वनिर्वासनलाई परित्याग गर्दै नेपाल फर्कनुभएको थियो ।
वर्तमान नेपाली राजनीति र कांग्रेस सिद्धान्त र आदर्शलाई छोडेर केवल सत्ता केन्द्रित राजनीतिको भ्रष्टपथबाट हिँडिरहेको छ । सुवर्णजीले राष्ट्रभक्ति, राजनीतिक आदर्श, सैद्धान्तिक निष्ठा र नैतिकतालाई कहिल्यै छोड्नु भएन । आदर्श पुरुष सुवर्ण शमशेर राणाको १०७ औं जन्मजयन्ती मनाइरहँदा आज कांग्रेस इतिहासमै सबैभन्दा कमजोर स्थितिमा उभिन बाध्य भएको छ । पार्टीको पछिल्ला नेताहरूको उग्रराजनीतिक महत्त्वाकांक्षा र सत्ता…–लिप्सामा फसेर, पार्टीका परम्परागत आदर्श र सिद्धान्तलाई छोडेर वामपन्थी भासमा पार्टी फँसेकै कारण कांग्रेस आजको हविगत भोग्न विवश छ । पार्टीले आफ्ना गल्ती र कमी–कमजोरीलाई यथाशक्य छिटो आत्मसात गर्दै निष्ठा, आदर्श र सिद्धान्तको बाटोमा पुन: पार्टीलाई डोर्‍याउन सक्यो, प्रजातन्त्रलाई बलियो बनाउँदै देशलाई प्रगतिको मार्गमा लैजान समर्थ गतिशील कांग्रेस बनाउन सक्यो भने अहिलेका लागि सुवर्णजीप्रति सबैभन्दा ठूलो सम्मान यही हुने थियो । अहिलेलाईआशा राखौं, कांग्रेस सुवर्ण शमशेर लगायतका नेताहरूले देखाएको आदर्शको मार्गमा आउनेछ ।

प्रकाशित : फाल्गुन १७, २०७४ ०७:५०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT