एक लज्जित पुरुषको बकपत्र

युग पाठक

काठमाडौँ — पुरूषवादी व्यवस्था रहेसम्म प्रत्येक नारीले पाएको एकएक यातनाको हिसाब पुरूषले दिनैपर्छ । पुरुष भएकै कारण लज्जित छु म । लज्जित हुनका लागि मसँग जति कारणहरू छन्, त्यति त लज्जित नहुनका लागि स्पष्टीकरणका बुँदा पनि छैनन् । पुरुष भएर जन्मेकैले लज्जित हुनु नपर्ने हो । तर नारी भएर जन्मेकैले पाइला–पाइलामा बलात्कार र हत्याको सिकार हुनुपर्ने कारण के छ ?

बलात्कृत भई मारिएकी किशोरीको अनुहारले चिच्याइ–चिच्याइ भनिरहेछ– आजको मितिमा लज्जित महसुस गर्न पुरुष हुनु नै काफी छ । त्यसैले एक लज्जित पुरुष एक्काइसौं शताब्दीमा टेकेर यो बकपत्र लेखिरहेको छ ।

पुरुष हुँदैमा अपराधी हुन पर्दैन, बलात्कारी दरिन पर्दैन । कुनै बलात्कारी पुरुष हुनुको दोष सबै पुरुषले बोक्नुपर्छ भन्ने पनि होइन । तर पुरुषवादी व्यवस्था रहेसम्म प्रत्येक नारीले पाएको एकएक यातनाको हिसाब पुरुषले दिनैपर्छ । घरदेखि चोकबजार, चिसापसलदेखि पार्टी कार्यालय, संसद्देखि न्यायालयसम्म जताततै नारीले भोग्ने दलन बेहिसाब छ । नारी हुनुकै कारण दिनहुँ नारीको भागमा परेको भेदभाव, छुवाछूत, निषेध, बलात्कार र हत्याका निम्ति पुरुष लज्जित हुनैपर्छ । पुरुष भएकै कारण तमाम पुरुषले पाएको लिखित/अलिखित विशेषाधिकार साक्षी छ, यो लज्जा एकदमै वैध छ ।

Yamaha

पुरुष भएकै कारण मैले जन्मँदै भाउ खाएँ । छोरीलाई संघारको सिमानामा बाँधिदा, मैले फुक्काफाल दुनियाँ देख्दै–भोग्दै हिँड्न पाएँ । अज्ञात पराइघरको ठेगाना छोरीको दिमागमा, पुख्र्यौली जगमा आफ्नो मियो गाडिएको आत्मविश्वास मेरो भागमा । घरको आँगन र पिँढी मेरो खेल मैदान, चोक–चौतारोमा पुरुष जातकै कब्जा, सरकारी अड्डामा पुरुषकै हुंकार, सेना/प्रहरीको भेषमा मेरै हातमा बन्दुक । राजनीतिको मैदान होस् कि प्रशासनको अखडा, मेरै जातका तिघ्रा ठटाइन्छ, जताततै । शास्त्रले मेरै पुरुषत्वको बखान गर्छ, पण्डितहरू मेरै हितका खातिर भागवत् पुराण वाचन गर्छन् । शिवलिंगको नाममा फगत लिंगको ‘महानता’का अघिल्तिर नारीहरूलाई नतमस्तक पारिएको छ । धर्मकर्म, यज्ञपर्व सबका सब मेरै हैकम स्थापित गर्न आयोजित हुन्छन् । मेरै शक्ति र भक्तिको मोहमा डुबाएर लाखौं नारीलाई तीजको व्रत बस्न लगाइन्छ ।

आफ्नै पुरुषत्वको तेज देखेर, भोगेर, चाखेर, मात्तिएर हुर्किएको म पुरुष । यो राष्ट्रले मानेका एकसेएक आदिकवि, महाकवि, राष्ट्रकवि मेरै । मेरो भानुभक्तले लेखेको हुनाले नै आजको युगमा समेत ‘वधुशिक्षा’लाई वैध तुल्याउन नारी विद्वानधरी बाध्य छन् । प्रत्येक नारीको चिरहरण भएको मूल्यमा मभित्रको पुरुषलाई पुलपुल्याएर रथारोहण गराइएको छ, सधंैभरि । अधिकार नमाग्न नारीलाई आदेश दिने प्रधानमन्त्री आजको मितिमा पनि मेरै छन् । म मख्ख भैरहेँ, मेरो पुरुष जागृत भैरह्यो ।

नारीले सास भरेर बच्चा जन्माइदिन्छिन्, वंशको हक मेरो एकलौटी । एकाउन्न प्रतिशत नारीको रगत, पसिना र आँसुले यो देशको अर्थतन्त्र धानिएको छ, तर अंशको हक मेरो एकलौटी । पुरुषले एकलौटी बनाएको बन्दुक खोसेर नारीहरूले जितेर ल्याए अधिकारका केही हरफ । फेरि पनि संविधानमा नारीलाई बराबर हक नदिन अनेक बखेडा झिक्ने मजस्तै पुरुष बलवान । बल्लबल्ल आमाको नाममा नागरिकता हुने भनेर मान्यो राज्यले । कतै सीडीओको कुर्सीमा त कतै न्यायाधीशको कुर्सीमा बस्ने पुरुषले त्यही हक पनि लागु हुनदिएको छैन । समावेशी अधिकारको हक रगतको मसीले लेखियो, तर त्यसलाई मेटाउन दिनहुँ पशुपतिनाथको जल हाल्नेहरू पनि पुरुष ।

पुरुष हैकम कति बलियो जताततै † मेरा हातपाउ सब छाडा हुनपाउने, नारीका हातपाउमा कहिले चुरापोतेको बन्धन, कहिले साडी–गहनाको अल्झन । कठोर मिहेनत र गृहस्थीको हतकडीमा त उनीहरू हरघडी बाँधिएकै छन्, संस्कार र संस्कृतिको पाउजेबमा उनै कैद । घर र पुरुषको हैकमबाट उम्कन नदिन उनैका निम्ति बनेका छन्, हजार नियम । जन्मेको घर हुर्किंदा–हुर्किंदै पराई भैसक्छ, अज्ञात हातको जिम्मामा छाड्न पुरै समाज उत्ताउलिएको दृश्य जताततै । यो असुरक्षामा मैले जिउन परेन । यो मनोवैज्ञानिक आतस मैले भोग्न परेन । यो अदृश्य जेलमा मैले कहर काट्न परेन । यो सबै मैले फगत, अनि फगत पुरुष भएकै कारण पाएको विशेषाधिकार हो ।

पुरुष शक्तिशाली, पुरुष नै मूली, पुरुष शासक, पुरुष नै देव–महादेव । यस्ता नारा र विचार महिलाको दिलदिमाग र ओँठमा समेत फिट गरियो । पुरुषसत्ताकै विचारले दिमाग पनि कैद उनैको । मेरै पुरुषत्व जगाउने र जोगाउने विचार महिलाले समेत बोकिहिँड्ने यति अनुकूल दुनियाँ पाएको छु मैले । मेरो हक नै हक, हैकम नै हैकम † नारीका निम्ति रूप–रूपका छाउपडी गोठ । पुरुषवादी टिपरको लाइसेन्स पाउने पुरुष, पलपल साना–ठूला दुर्घटना भोग्ने नारी । नारीले रातदिन गरेको मिहेनतलाई एक पैसाको मूल्य नदिइँदा, मैले एकएक सिक्का बराबर हैकम पाएको छु ।

यो देश मेरो जिम्मा, घर र समाज मेरो मातहत, बन्दुक र किताब मेरो अधीन, साहित्य र संगीत मेरो कब्जा, धर्मकर्म सबमा मेरो हैकम । अनि कलिला लालाबाला जघन्य बलात्कारको सिकार भैरहँदा प्रहरी प्रशासन पुरुषकै मातहत । छोरीहरूमाथि आक्रमण र हत्या भैरहँदा सत्ताधारी र प्रतिपक्षी पार्टी पनि मेरै जातको नेतृत्वमा । बलात्कार र हत्यालाई फगत एक कानुनी मुद्दाको रूपमा फरफारक गर्न खोज्ने न्यायाधीशको दिमागमा पुरुष । ठ्याक्कै अपराधी कोही होला, अपराधको जिम्मा त्यसैले लेला । तर त्यस्ता अपराधी पुरुष उत्पादन गर्ने व्यवस्थाको एक हिस्सा म पनि हुँ । त्यसो भए मैले लज्जित हुने कि नहुने ? पुरुष भएकै नाताले सारा विशेषाधिकार उपभोग गरेको छु भने यो दुर्दिनमा लज्जाको भार मैले बोक्ने कि नबोक्ने ?

बुज्रुकहरूले भने– छोरीलाई शिक्षा । खासमा भन्न खोजिएको थियो– छोरालाई अंश, वंश, शिक्षा र प्राधिकार, तर छोरीलाई केवल शिक्षा । अनि स्नाकोत्तर शिक्षित एक मित्रले दुई छोरीपछि पनि छोरा पाउन बाध्य भएपछि भनिन्– परिवार र समाजका लागि छोरा पाउन बाध्य भएँ । म लज्जित भएँ । विज्ञान पढेकी, इन्जिनियर हुने तरखरमा रहेकी एक भतिजी महिनावारी भएको बेला मेरो छेउमा बसेर खाना खान मान्दै मानिन । उसले सुनाई– मनले मान्दै मान्दैन । ओ हो, यो पनि त मेरै पुरुषत्वले दिएको लज्जा हो । शिक्षा, ओ शिक्षा † म दिनहुँ लज्जित छु ।

बल्ल–बल्ल आरक्षणमा केही महिलालाई मौका दिइयो । पुरुषवादी व्यवस्थाको सारा आरक्षण खाएर हुर्केको एउटा पुरुष साँखुल्ले भएर भन्छ– कम प्रतिशत ल्याउनेहरू आरक्षणबाट घुसे । मलाई कम्ता लाज हुँदैन । हुँदा–हुँदा ‘आमा, दिदी, बैनी हो, कति बस्छौ दासी भै’ बोलको गीत गाएर हुर्केका क्रान्तिकारीहरू कोटको बाँकटे ढल्काउँदै भन्छन्– आरक्षणले देश बिगार्‍यो । उफ † लाजले निहुरिन्छ, यो शिर । अझ कसो–कसो बोल्न सक्षम भैरहेका नारीहरूलाई नै दुत्कारेर ‘धिक्कारकर्मी’ भनेको सुन्नुपर्दा लाजले आच्छु–आच्छु हुन्छ, यो पुरुष ।

नारीहरूले हरपल पिएको आँसु, पलपल खपेको पीडा, क्षणक्षण भोगेको उत्पीडनको कसम ! म लज्जित छु । पुरुषवादी हैकम कायम भएकोमा, नारीहरूलाई हेप्ने प्रधानमन्त्री उत्पादन गर्ने कारखानाको एक पुरुष भएकोमा, नारीहरूको मुख बन्द गर्ने दल र पलपल पुरुषलाई अजिंगर उत्पादन गर्ने व्यवस्थाको एक पुरुष भएको कारणले । हो, म लज्जित छु ।

लज्जाको पनि चिन्तन हुन्छ, वैचारिक धरातल हुन्छ । खास प्रकारको लाज विशिष्ट विचारले मात्र जन्माउन सक्छ । नारीद्वेषी यो व्यवस्था बदल्ने लडाइँको सुरुवात नारीका निम्ति असन्तोष हो भने हरेक सचेत पुरुषका निम्ति लज्जा हो । मानव संसारमा विकसित भएका सबै प्रकारका उन्नत विचारहरू– लोकतन्त्र, माक्र्सवाद, लेनिनवाद, माओवाद, मानव अधिकार, समानता र न्यायका अवधारणा, विज्ञान क्रान्ति आदि– सबै विचारहरूको आलोकमा म लज्जित छु । नारीहरू बोल्नुहोस्, लेख्नुहोस्, जाग्नुहोस् र भत्काउनुहोस्, यो लिंगको हैकम । यो लज्जाले झुकेको शिर उठाउन म पनि तपाईंको साथमा हुनेछु ।

yugnew@gmail.com

Esewa Pasal

प्रकाशित : श्रावण १७, २०७५ ०८:१८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

समृद्धिका बाधक नीति

मुनाफा कमाउने कार्यमा सुरक्षाकर्मीलाई डोर्‍याउने नीतिले भ्रष्टाचार मौलाउने निश्चित छ ।
विनोद सिजापती

काठमाडौँ — राजा महेन्द्र ‘अरूले १०० वर्ष लगाएर गरेको उन्नति हामीले दस वर्षमा गर्नुपर्छ’ भन्दाभन्दै बिते । वीरेन्द्रले ‘विकासको मूल फुटाउने’ तथा ‘एसियाली मापदण्ड’ अनुरूप जीवनस्तर तुल्याउने नारा अघि सरेर आफूलाई ‘विकासप्रेमी राजा’ देखाए, तर नेपालले गरिबीबाट मुक्ति पाएन ।

शिक्षा, स्वास्थ्य, प्रविधि र पूर्वाधर विकासमा लगानी गर्न नसक्नु, आर्थिक अनुसासन र सुशासनको अभाव हुनु जस्ता कारणले विगतका प्रयासले मुलुकलाई समृद्ध बनाउन नसकेका हुन् ।

अहिले पनि सरकारले नीतिगत निर्णय गर्दा त्यसबाट जनजीवनमा पर्ने प्रभावबारे सूक्ष्म अध्ययन वा पूर्वमूल्यांकन गरेको भेटिँदैन । केही निर्णय सरकार समर्थकको फाइदाले गरिएका देखिन्छन् । कतिपयचाहिँ हचुवाको भरमा हुन्छन् । यो आलेख सरकारबाट गरिएका चार नीतिगत निर्णयमा केन्द्रित छ, जुन राष्ट्रहित विपरीत हुने जोखिम छ ।

राजस्वमा ‘फुपूको श्राद्ध’
प्रधानमन्त्रीको घोषित प्रतिबद्धता तथा जनअपेक्षा विपरीत सरकारले विगतका सरकारजस्तै नागरिकबाट उठाएको राजस्वबाट ‘फुपूको श्राद्ध’ गर्ने परम्परालाई निरन्तरता दिन चुकेको छैन । स्थापित नियम, कानुन मिचेर असारे खर्चले अर्थतन्त्रमा भेल ल्यायो । औषधि–उपचारका नाममा होस् वा आर्थिक सहयोग अथवा प्रतिष्ठानहरूको नाममै किन नहोस्, जवाफदेहीता बेगर अर्बौं रुपैयाँ खर्च बढ्यो । संघीय सांसदहरूलाई चुनाव क्षेत्र विकास निर्माणका निम्ति रकम निकासा गरिँदा प्रदेश सांसदहरूले पनि त्यस्तै रकम माग गर्छन् भन्ने हेक्का केन्द्रीय सरकारले राख्न सकेन ।

यहाँ चर्चा फजुल खर्चमा नभएर बजेट भाषणमा उल्लेख गरिएको साना किसानहरूको ऋण मिहाना प्रावधानबारे गर्न खोजिएको हो । आफूले लिएको ऋण तिर्न नसक्नुका पछाडि बिभिन्न कारण भए पनि प्रमुख क्षमता र इच्छाशक्तिको अभाव हुन् । ऋण तिर्ने क्षमताको अभावलाई सम्बोधन गर्ने सहज उपाय ऋणीको आर्थिक हैसियत बढाउनु हो । सरकारद्वारा गरिने ऋण मिनाहा राजनीतिक हिसाबले आकर्षक भए पनि आर्थिक हिसाबले अत्यन्तै हानिकारक हुन्छ । यसले गलत नजिर बसाल्छ । ऋण तिर्न इच्छुकलाई पनि नतिर्न प्रोत्साहित गर्छ । साना किसानको ऋणी मिनाहा गर्नुको अर्थ साझा सहकारीलाई टाट पल्टाउनु हो । त्यसपछिको पालो लघु वित्तीय संस्थानको आउँछ । त्यसपछि बैंक क्षेत्र । ऋण तिर्ने क्षमता भएका धनाढ्य किसान, उद्योगपति तथा व्यापारीले मिनाहाका लागि सरकारको मुख ताक्न थाल्छन् । यसले समग्र अर्थतन्त्र धराशायी हुने निश्चित छ ।

शैक्षिक क्षेत्रको बर्बादी
क्याम्ब्रिज, अक्सफोर्ड, हार्वर्ड, एमआईटी, प्रिन्सटनजस्ता विश्व प्रसिद्ध विश्वविद्यालयमा नेपाली विद्यार्थीको चाप बढ्दै जानु, अर्कोतर्फ मुलुकमा भएका स्कुल, कलेजदेखि विश्वविद्यालयको गुणस्तर खस्किँदै जानु विडम्बनापूर्ण छ । शैक्षिक गुणस्तर ओरालो उन्मुख हुँदै गरेको अवस्थामा गणित विषयलाई कक्षा ११ र १२ मा अनिवार्यबाट ‘जीवन उपयोगी शिक्षा’ले विस्थापन गर्न खोजिँदैछ । स्मरण रहोस्, पहिलोपटक अन्तरिक्षमा ४ अक्टोबर १९५७ मा विघटित सोभियत युनियनको स्पुट्निक रकेटले पृथ्वी परिक्रमा गर्न सफल भयो ।

त्यसपछि अमेरिकीहरू पछाडि पर्नाको कारण खोज्दै जाँदा स्कुलमा गणित विषयमा अध्यापन कमजोर भएको ठहर्‍याइयो । एक्काइसौं शताब्दीमा आएर अमेरिकी, क्यानाडाली, युरोपेली र अस्ट्रियाली विश्वविद्यालयमा ती राष्ट्रका विद्यार्थीभन्दा एसियाली विद्यार्थी बढी सफल हुनुको मुख्य कारण एसियामा गणित विषयलाई प्राथमिकता दिइनाले हो भन्ने मान्यता छ । यो वास्तविकतालाई मनन नगरेर गणित शिक्षालाई विस्थापन गर्नु नेपाली विद्यार्थीको भविष्य अन्धकारतर्फ धकेल्नु हो ।

शरणार्थी नीति
भूटान सरकारले जातीय सन्तुलन स्थापनाका लागि भनेर दक्षिणी भेगमा दुई शताब्दीदेखि बसोबास गर्दै आएका लोत्सम्पाहरूलाई सन् १९८८ देखि योजनाबद्ध तरिकाबाट लखेट्न थाल्यो । देश निकालामा परेका भूटानीलाई अन्तर्राष्ट्रिय कानुन अनुसार प्रवेशको प्रथम भूमि भएको नाताले शरण दिने दायित्व भारतको थियो । भारतीय भूमि पार गरेर नेपालमा शरण लिएका भूटानी शरणार्थी स्वेच्छाले भूटान फर्कन भारतीय भूमि छिर्दा त्यहाँका सुरक्षाकर्मीद्वारा नेपालतर्फ लघारिए । दसांै वर्षसम्म समाधानको कुनै लक्षण नदेखेर संयुक्त राष्ट्र संघीय शरणार्थी आयोगमार्फत सहयोग दिने मुलुकहरूले तेस्रो मुलुकमा पुनर्बास गराउने निधो गरे ।

सन् २००७ देखि थालिएको पुनर्बास कार्यक्रम अन्तर्गत नेपालबाट १ लाख १ हजार ६ सय भूटानी शरणार्थी आठ मुलुकमा पुर्‍याइए । तीमध्ये सबैभन्दा धेरै ८६ हजार अमेरिकामा र थोरै ३ सय २२ जनालाई नेदरल्यान्ड्समा पुनर्बास गराइयो । बाँकी ११ हजार शरणार्थीमध्ये अधिकांशले आफ्नै मुलुक फर्कने अडान लिएका छन् । भूटानी शरणार्थीलाई नेपालमा समावेश गराइयोस् भन्ने दबाब दातृ निकायहरूको छ । भूटानी शरणार्थीहरूको जन्मभूमिमा इज्जतसाथ फर्कन पाउने नैसर्गिक अधिकारबाट बञ्चित गर्दै उनीहरूलाई नेपालमै पुनर्बास गराउनु शरण दिने राष्ट्रलाई त्यसबापत सजायको भागिदारी तुल्याउनु हो ।

सुरक्षा निकायमा द्रव्यमोह
सुरक्षा निकायहरूको प्रमुख दायित्व नागरिकको सुरक्षा हो । अनुशासित जमात भएको हुनाले सरकारले सुरक्षाकर्मीलाई विपद् व्यवस्थापन, भौतिक पूर्वाधार निर्माण एवं सम्भार तथा अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति स्थापनाजस्ता कार्यमा संलग्न गर्छ । सेना, नेपाल प्रहरी तथा सशस्त्र प्रहरीले स्कुल, कलेज सञ्चालन गर्दाको एउटा फाइदा सुरक्षाकर्मीका सन्ततिको गुणस्तरीय शिक्षा सेवामा पहुँच पुग्छ । पारिवारिक परम्परालाई निरन्तरता दिने शुलभ बाटो निर्माण हुन्छ ।

सुरक्षाकर्मीले आफ्नो अस्पताल निर्माण गर्नाको प्रमुख उद्देश्य उनीहरूको स्वास्थ्यसेवामा पहुँच जुटोस् भन्ने हो । सुरक्षाकर्मीको संलग्नता भौतिक पूर्वाधार निर्माणमा मात्र नभएर मेडिकल कलेजतर्फ बढ्दैछ । सरकार सुरक्षा निकायलाई व्यापारिक कार्यहरू जस्तै– पेट्रोल ट्यांक सञ्चालन अथवा जीर्ण उद्योग सञ्चालन कार्यतर्फ अग्रसर तुल्याउन प्रयासरत छ । मुनाफा कमाउने कार्यमा सुरक्षाकर्मीलाई डोर्‍याउने नीतिले ती निकायमा भ्रष्टाचार मौलाउने
निश्चित छ ।

अन्त्यमा, माथि उल्लेख गरिएका चार नीति कार्यान्वयन गरियो भने प्रधानमन्त्रीको समृद्ध र सुखी नेपालको परिकल्पना साकार हुन सक्दैन । सरकारले लिने नीतिगत निर्णयअघि पूर्वअध्ययन अत्यावश्यक।

प्रकाशित : श्रावण १७, २०७५ ०८:१७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT