एक लज्जित पुरुषको बकपत्र

युग पाठक

काठमाडौँ — पुरूषवादी व्यवस्था रहेसम्म प्रत्येक नारीले पाएको एकएक यातनाको हिसाब पुरूषले दिनैपर्छ । पुरुष भएकै कारण लज्जित छु म । लज्जित हुनका लागि मसँग जति कारणहरू छन्, त्यति त लज्जित नहुनका लागि स्पष्टीकरणका बुँदा पनि छैनन् । पुरुष भएर जन्मेकैले लज्जित हुनु नपर्ने हो । तर नारी भएर जन्मेकैले पाइला–पाइलामा बलात्कार र हत्याको सिकार हुनुपर्ने कारण के छ ?

बलात्कृत भई मारिएकी किशोरीको अनुहारले चिच्याइ–चिच्याइ भनिरहेछ– आजको मितिमा लज्जित महसुस गर्न पुरुष हुनु नै काफी छ । त्यसैले एक लज्जित पुरुष एक्काइसौं शताब्दीमा टेकेर यो बकपत्र लेखिरहेको छ ।

पुरुष हुँदैमा अपराधी हुन पर्दैन, बलात्कारी दरिन पर्दैन । कुनै बलात्कारी पुरुष हुनुको दोष सबै पुरुषले बोक्नुपर्छ भन्ने पनि होइन । तर पुरुषवादी व्यवस्था रहेसम्म प्रत्येक नारीले पाएको एकएक यातनाको हिसाब पुरुषले दिनैपर्छ । घरदेखि चोकबजार, चिसापसलदेखि पार्टी कार्यालय, संसद्देखि न्यायालयसम्म जताततै नारीले भोग्ने दलन बेहिसाब छ । नारी हुनुकै कारण दिनहुँ नारीको भागमा परेको भेदभाव, छुवाछूत, निषेध, बलात्कार र हत्याका निम्ति पुरुष लज्जित हुनैपर्छ । पुरुष भएकै कारण तमाम पुरुषले पाएको लिखित/अलिखित विशेषाधिकार साक्षी छ, यो लज्जा एकदमै वैध छ ।

पुरुष भएकै कारण मैले जन्मँदै भाउ खाएँ । छोरीलाई संघारको सिमानामा बाँधिदा, मैले फुक्काफाल दुनियाँ देख्दै–भोग्दै हिँड्न पाएँ । अज्ञात पराइघरको ठेगाना छोरीको दिमागमा, पुख्र्यौली जगमा आफ्नो मियो गाडिएको आत्मविश्वास मेरो भागमा । घरको आँगन र पिँढी मेरो खेल मैदान, चोक–चौतारोमा पुरुष जातकै कब्जा, सरकारी अड्डामा पुरुषकै हुंकार, सेना/प्रहरीको भेषमा मेरै हातमा बन्दुक । राजनीतिको मैदान होस् कि प्रशासनको अखडा, मेरै जातका तिघ्रा ठटाइन्छ, जताततै । शास्त्रले मेरै पुरुषत्वको बखान गर्छ, पण्डितहरू मेरै हितका खातिर भागवत् पुराण वाचन गर्छन् । शिवलिंगको नाममा फगत लिंगको ‘महानता’का अघिल्तिर नारीहरूलाई नतमस्तक पारिएको छ । धर्मकर्म, यज्ञपर्व सबका सब मेरै हैकम स्थापित गर्न आयोजित हुन्छन् । मेरै शक्ति र भक्तिको मोहमा डुबाएर लाखौं नारीलाई तीजको व्रत बस्न लगाइन्छ ।

आफ्नै पुरुषत्वको तेज देखेर, भोगेर, चाखेर, मात्तिएर हुर्किएको म पुरुष । यो राष्ट्रले मानेका एकसेएक आदिकवि, महाकवि, राष्ट्रकवि मेरै । मेरो भानुभक्तले लेखेको हुनाले नै आजको युगमा समेत ‘वधुशिक्षा’लाई वैध तुल्याउन नारी विद्वानधरी बाध्य छन् । प्रत्येक नारीको चिरहरण भएको मूल्यमा मभित्रको पुरुषलाई पुलपुल्याएर रथारोहण गराइएको छ, सधंैभरि । अधिकार नमाग्न नारीलाई आदेश दिने प्रधानमन्त्री आजको मितिमा पनि मेरै छन् । म मख्ख भैरहेँ, मेरो पुरुष जागृत भैरह्यो ।

नारीले सास भरेर बच्चा जन्माइदिन्छिन्, वंशको हक मेरो एकलौटी । एकाउन्न प्रतिशत नारीको रगत, पसिना र आँसुले यो देशको अर्थतन्त्र धानिएको छ, तर अंशको हक मेरो एकलौटी । पुरुषले एकलौटी बनाएको बन्दुक खोसेर नारीहरूले जितेर ल्याए अधिकारका केही हरफ । फेरि पनि संविधानमा नारीलाई बराबर हक नदिन अनेक बखेडा झिक्ने मजस्तै पुरुष बलवान । बल्लबल्ल आमाको नाममा नागरिकता हुने भनेर मान्यो राज्यले । कतै सीडीओको कुर्सीमा त कतै न्यायाधीशको कुर्सीमा बस्ने पुरुषले त्यही हक पनि लागु हुनदिएको छैन । समावेशी अधिकारको हक रगतको मसीले लेखियो, तर त्यसलाई मेटाउन दिनहुँ पशुपतिनाथको जल हाल्नेहरू पनि पुरुष ।

पुरुष हैकम कति बलियो जताततै † मेरा हातपाउ सब छाडा हुनपाउने, नारीका हातपाउमा कहिले चुरापोतेको बन्धन, कहिले साडी–गहनाको अल्झन । कठोर मिहेनत र गृहस्थीको हतकडीमा त उनीहरू हरघडी बाँधिएकै छन्, संस्कार र संस्कृतिको पाउजेबमा उनै कैद । घर र पुरुषको हैकमबाट उम्कन नदिन उनैका निम्ति बनेका छन्, हजार नियम । जन्मेको घर हुर्किंदा–हुर्किंदै पराई भैसक्छ, अज्ञात हातको जिम्मामा छाड्न पुरै समाज उत्ताउलिएको दृश्य जताततै । यो असुरक्षामा मैले जिउन परेन । यो मनोवैज्ञानिक आतस मैले भोग्न परेन । यो अदृश्य जेलमा मैले कहर काट्न परेन । यो सबै मैले फगत, अनि फगत पुरुष भएकै कारण पाएको विशेषाधिकार हो ।

पुरुष शक्तिशाली, पुरुष नै मूली, पुरुष शासक, पुरुष नै देव–महादेव । यस्ता नारा र विचार महिलाको दिलदिमाग र ओँठमा समेत फिट गरियो । पुरुषसत्ताकै विचारले दिमाग पनि कैद उनैको । मेरै पुरुषत्व जगाउने र जोगाउने विचार महिलाले समेत बोकिहिँड्ने यति अनुकूल दुनियाँ पाएको छु मैले । मेरो हक नै हक, हैकम नै हैकम † नारीका निम्ति रूप–रूपका छाउपडी गोठ । पुरुषवादी टिपरको लाइसेन्स पाउने पुरुष, पलपल साना–ठूला दुर्घटना भोग्ने नारी । नारीले रातदिन गरेको मिहेनतलाई एक पैसाको मूल्य नदिइँदा, मैले एकएक सिक्का बराबर हैकम पाएको छु ।

यो देश मेरो जिम्मा, घर र समाज मेरो मातहत, बन्दुक र किताब मेरो अधीन, साहित्य र संगीत मेरो कब्जा, धर्मकर्म सबमा मेरो हैकम । अनि कलिला लालाबाला जघन्य बलात्कारको सिकार भैरहँदा प्रहरी प्रशासन पुरुषकै मातहत । छोरीहरूमाथि आक्रमण र हत्या भैरहँदा सत्ताधारी र प्रतिपक्षी पार्टी पनि मेरै जातको नेतृत्वमा । बलात्कार र हत्यालाई फगत एक कानुनी मुद्दाको रूपमा फरफारक गर्न खोज्ने न्यायाधीशको दिमागमा पुरुष । ठ्याक्कै अपराधी कोही होला, अपराधको जिम्मा त्यसैले लेला । तर त्यस्ता अपराधी पुरुष उत्पादन गर्ने व्यवस्थाको एक हिस्सा म पनि हुँ । त्यसो भए मैले लज्जित हुने कि नहुने ? पुरुष भएकै नाताले सारा विशेषाधिकार उपभोग गरेको छु भने यो दुर्दिनमा लज्जाको भार मैले बोक्ने कि नबोक्ने ?

बुज्रुकहरूले भने– छोरीलाई शिक्षा । खासमा भन्न खोजिएको थियो– छोरालाई अंश, वंश, शिक्षा र प्राधिकार, तर छोरीलाई केवल शिक्षा । अनि स्नाकोत्तर शिक्षित एक मित्रले दुई छोरीपछि पनि छोरा पाउन बाध्य भएपछि भनिन्– परिवार र समाजका लागि छोरा पाउन बाध्य भएँ । म लज्जित भएँ । विज्ञान पढेकी, इन्जिनियर हुने तरखरमा रहेकी एक भतिजी महिनावारी भएको बेला मेरो छेउमा बसेर खाना खान मान्दै मानिन । उसले सुनाई– मनले मान्दै मान्दैन । ओ हो, यो पनि त मेरै पुरुषत्वले दिएको लज्जा हो । शिक्षा, ओ शिक्षा † म दिनहुँ लज्जित छु ।

बल्ल–बल्ल आरक्षणमा केही महिलालाई मौका दिइयो । पुरुषवादी व्यवस्थाको सारा आरक्षण खाएर हुर्केको एउटा पुरुष साँखुल्ले भएर भन्छ– कम प्रतिशत ल्याउनेहरू आरक्षणबाट घुसे । मलाई कम्ता लाज हुँदैन । हुँदा–हुँदा ‘आमा, दिदी, बैनी हो, कति बस्छौ दासी भै’ बोलको गीत गाएर हुर्केका क्रान्तिकारीहरू कोटको बाँकटे ढल्काउँदै भन्छन्– आरक्षणले देश बिगार्‍यो । उफ † लाजले निहुरिन्छ, यो शिर । अझ कसो–कसो बोल्न सक्षम भैरहेका नारीहरूलाई नै दुत्कारेर ‘धिक्कारकर्मी’ भनेको सुन्नुपर्दा लाजले आच्छु–आच्छु हुन्छ, यो पुरुष ।

नारीहरूले हरपल पिएको आँसु, पलपल खपेको पीडा, क्षणक्षण भोगेको उत्पीडनको कसम ! म लज्जित छु । पुरुषवादी हैकम कायम भएकोमा, नारीहरूलाई हेप्ने प्रधानमन्त्री उत्पादन गर्ने कारखानाको एक पुरुष भएकोमा, नारीहरूको मुख बन्द गर्ने दल र पलपल पुरुषलाई अजिंगर उत्पादन गर्ने व्यवस्थाको एक पुरुष भएको कारणले । हो, म लज्जित छु ।

लज्जाको पनि चिन्तन हुन्छ, वैचारिक धरातल हुन्छ । खास प्रकारको लाज विशिष्ट विचारले मात्र जन्माउन सक्छ । नारीद्वेषी यो व्यवस्था बदल्ने लडाइँको सुरुवात नारीका निम्ति असन्तोष हो भने हरेक सचेत पुरुषका निम्ति लज्जा हो । मानव संसारमा विकसित भएका सबै प्रकारका उन्नत विचारहरू– लोकतन्त्र, माक्र्सवाद, लेनिनवाद, माओवाद, मानव अधिकार, समानता र न्यायका अवधारणा, विज्ञान क्रान्ति आदि– सबै विचारहरूको आलोकमा म लज्जित छु । नारीहरू बोल्नुहोस्, लेख्नुहोस्, जाग्नुहोस् र भत्काउनुहोस्, यो लिंगको हैकम । यो लज्जाले झुकेको शिर उठाउन म पनि तपाईंको साथमा हुनेछु ।

yugnew@gmail.com

प्रकाशित : श्रावण १७, २०७५ ०८:१८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

समृद्धिको रेल–दर्शन

कुरा रेलको होइन, बरु रेल–दर्शनको हो । यो दर्शनले हिजो पनि तल्लो वर्ग र आम किसानको जीवनको आधार ध्वस्त पार्ने काम गरेको छ । आज पनि त्यही गर्न व्यस्त छ ।
युग पाठक

काठमाडौँ — सत्ताले शब्दको हुर्मत लिनुपर्‍यो भने त्यसको चरम दुरुपयोग गर्छ । यसका ताजा उदाहरण हुन्– सपना र समृद्धि । यी दुई शब्दको हुर्मत लिन विगत केही वर्षको नेपाली समय खर्च भैसकेको छ । कहिले नेपाललाई स्वीटजरल्यान्ड बनाउने सपना त कहिले सिंगापुर । कहिले स्वदेशकै माटोमा प्वाल खनेर पेट्रोल निकाल्ने त कहिले भूमिगत ग्यास झिकेर भान्छा–भान्छामा पाइपबाट पुर्‍याउने सपना । कहिले पानीजहाजको सपना त कहिले रेलको । सपना भनेकै फन्टुस गफ भनेजस्तो ।

वास्तवमा सपनाको जरा पनि हुन्छ र आकाश पनि । उडान जति माथि हुने हो, जरा उति नै जब्बर ढंगले जमिनमा घुसेको हुन्छ । अनि मात्र सपना हुन्छ, सपनाजस्तो । समृद्धिको सपना प्रधानमन्त्री ओलीको रेलजस्तो आत्महीन पनि हुन्न, जसका खातिर मोदीको चाकरीमा जहाँ टेक्यो, त्यहीँ ‘नागरिक अभिनन्दन’को डंका पिट्न परोस् वा सी चिनफिङका अघिल्तिर याचनाको झोली फैलाउन परोस् । अनि प्रधानमन्त्रीको भाषणजस्तो पनि हुँदैन, जसले संसद्मा पनि गलल्ल हाँसो फैलाओस् ।

रेल सपना
प्रधानमन्त्री ओलीको भारत र चीन भ्रमणको मूख्य एजेन्डा नै रेलको वरिपरि घुम्यो । अथवा यसो भनौं, खुला र गोप्य एजेन्डा जे–जे भए पनि जनतालाई रेलको कोकोहोलो सुनाइयो । हौवा चल्यो– लौ आयो रेल † रक्सौलबाट आयो † रसुवागढीबाट आयो † मानौं रेल बनाउने कुरा होइन, आउने कुरा हो । र रेल आएपछि नेपालीको दु:ख सबै छुमन्तर भैहाल्छ । अथवा मानौं, रेल गुड्नु भनेकै समृद्धिको सूचक, परिचायक सबै हो ।

समृद्धिको यो रेल–दर्शन कुनै नयाँ कुरा भने होइन । यो दर्शनले भन्छ– विदेशी लगानी भित्र्याऊ । बजारलाई खुला छाड । शिक्षा, स्वास्थ्य लगायत हरेक क्षेत्रलाई निजीकरण गर । निजी पुँजीको सुरक्षा र प्रबद्र्धन गर । राज्यलाई निजी पुँजीको रक्षक/संरक्षक तुल्याऊ । ठूला परियोजनामा देशी/विदेशी पुँजी परिचालन गर । अर्थशास्त्रको भाषामा यसैलाई नवउदारवाद भनिन्छ । र यो दर्शनको दृष्टिकोणमा देशी/विदेशी पुँजीपतिको विकास र तिनको दलाली गर्ने राज्यले आर्थिक वृद्धि हासिल गरिसकेपछि त्यसको ‘ट्रिकल डाउन इफेक्ट’ (चुहिएर तल पुग्ने प्रक्रिया) बाट आम गरिब जनताले लाभ पाउनेछन् । त्यसैले आम जनताले त्यतिन्जेलसम्म आफ्नो श्रम, सीप, पसिना र रगत दिँदै रहनुपर्छ, जबसम्म उनीहरूको लोभको घैंटो भरिएर चुहिन सुरु गर्दैन ।

कथित् विकसित देशहरूलाई छाडेर नेपालजस्ता गरिब देशमा भने नवउदारवादको यो दर्शन फरक ढंगले अभिव्यक्त भएको देखिन्छ । राज्य आफैंमा त्यो गरिब किसानजस्तो हालतमा छ, जो साहुको ऋणले घेरिएको छ र छोराको बिहे टार्न फेरि साहुकै अघिल्तिर हात पसारिरहेको छ ।

दाताको सहयोगबिना बच्चाहरूका लागि खोप कार्यक्रम पनि गर्न नसक्ने भैसक्यो, राज्य । ज्ञान उत्पादनका लागि अध्ययन, अनुसन्धान सबै दाताकै पैसामा, दाताकै भाष्यमा भैरहेको छ । बजेट बनाउँदा दातृ निकायको ऋण वा अनुदान बिना अर्थमन्त्रीको दिमाग चल्दैन । नेपालको समृद्धिको सपना नै विदेशी कब्जामा परेको छ । त्यसैले प्रधानमन्त्री वा अर्थमन्त्रीको दिमागबाट नेपाल र नेपाली जनतासँग भएको स्रोतसाधनका बलमा पनि सपना देख्न सकिन्छ भन्ने परिकल्पना नै गायब भैसक्यो ।

साहुले कुनै चाडपर्व टार्न सित्तैमा दिएको एकबोरा कोदो पनि ऋणमा डुबेको किसानका लागि ठूलै उपलब्धि हुन्छ । त्यसैगरी महेन्द्र राजमार्ग कुनै बेला नेपालका लागि ठूलै उपलब्धि भयो । आज रेलको सपना त्यही अतित ब्युँझाएर बल्झेको छ । त्यो किसानले ठान्ने उपलब्धि र प्रा. चैतन्य मिश्रले समृद्धिको रेल–दर्शनमा देखिरहेको सपना उस्तै–उस्तै हो (नेपाल, वर्ष १८ अंक ४६ को अन्तर्वार्ता) ।

विदेशीले पञ्चायतकालमा बनाइदिएका उद्योगधन्दाबाट नेपालको औद्योगीकरण किन सुरु हुन सकेन ? विदेशीले बनाइदिएका सडकहरू समयक्रममा मृत्युमार्ग जस्ता भए, तर ती पूर्वाधारमा टेकेर नेपालको कृषिले औद्योगीकरणको बाटो समात्न किन सकेन ? किन कृषि प्रणाली नै ध्वस्त भयो, उद्योगधन्दा टिक्न सकेनन् र व्यापार घाटा दिन–प्रतिदिन बढिरह्यो ? यी प्रश्नहरू अनुत्तरित नै छाडेर फुक्को रेल–दर्शन बेच्ने राजनीतिक परियोजना अहिले चलिरहेको छ ।

प्रा. मिश्रले प्रा. पिताम्बर शर्मासँग सहलेखन गरेर २०४० सालमा प्रस्तुत गरेको एउटा कार्यपत्र यहाँ स्मरणीय छ । ‘फरेन एड एन्ड सोसल स्ट्रक्चर : नोट्स अन इन्ट्रा–स्टेट रिलेसनसिप्स’ शीर्षक त्यो कार्यपत्रमा विदेशी सहायताले नेपालको अर्थराजनीतिमा पारेको प्रभाव केलाइएको छ ।

कार्यपत्रका निष्कर्ष यस्ता छन् : १) वैदेशिक सहायता अर्थतन्त्रका सबै क्षेत्रभित्र घुस्न सफल भएको छ । २) यसले परम्परागत शक्ति संरचनालाई झन् बलियो बनाएको छ । ३) पूर्वाधार विकासले नेपालको अर्थतन्त्रलाई विदेशी बजार (खासगरी भारतीय) को कब्जामा पुर्‍याइदिएको छ । ४) वैदेशिक सहायता केन्द्रित विकास परियोजनाले ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई झनै कमजोर बनाएको छ । ५) वैदेशिक सहायता परिचालन गर्ने अनुत्पादक, सहर केन्द्रित उच्च वर्गलाई झन् बलियो र तल्लो वर्गलाई झन् कमजोर पारेको छ ।

विडम्बनावश प्रा. मिश्रले हात धोएर यी निष्कर्षहरू पखालिसकेका छन् । प्रधानमन्त्री ओली र प्रा. मिश्रका निम्ति यहाँ एउटा ‘कथा’ पेस गरिन्छ । दातृ निकायको पैसामा एनजीओले गाउँको कुनै गरिबको करेसाबारीमा पक्की ट्वाइलेट बनाउँछ । रातदिन हाड घोट्दा पनि खान–लाउन ठिकसँग नपुग्ने त्यो गरिबको घर अघिल्तिर त्यो ट्वाइलेट एउटा व्यंग्यजस्तो खडा छ । यस्सो हेर्दा, घरभन्दा ट्वाइलेट राम्रो छ । सित्तैमा बनाइदिएको ट्वाइलेट, व्यर्थै राख्न नि मिलेन । त्यसमा दिसा–पिसाब गर्न नि मन लाग्दैन । के गर्ने त ? त्यो ट्वाइलेटमा ऊ बाख्रा बाँध्न थाल्छ । यो कथामा ट्वाइलेटको परिभाषा बदलियो कि बाख्राको खोर पक्की बन्यो ?

नेपालका लागि विदेशीले ल्याइदिने रेल पनि ठ्याक्कै त्यही गरिबको करेसामा उभिएको ट्वाइलेटजस्तै हो । त्यो ट्वाइलेटकै जस्तो हालतमा पुगेपछि पञ्चायतकालमा विदेशीले बनाइदिएका उद्योग विश्व बैंक र आईएमएफ जस्ता दातृ निकायकै डलर–मूल्यको सल्लाहमा बेचिएको थियो । रेल नै समृद्धिको अचुक अस्त्र हो भन्ने लागेकै हो भने पूर्व–पश्चिम रेल तुरुन्तै निर्माण थाल्नेगरी बजेटमा व्यवस्था किन नगरेको ? रेल विभाग छँदैछ, सर्वसाधारणसँग सेयर आह्वान गरे पैसाको कुनै अभाव पनि हुँदैन । जनताको समेत प्रत्यक्ष सेयर र विशुद्ध आफ्नै लगानीमा सरकारले जुनसुकै बेला रेल परियोजना सुरु गर्न सक्छ ।

तर कुरा रेलको होइन, बरु रेल–दर्शनको हो । यो दर्शनले हिजो पनि तल्लो वर्ग र आम किसानको जीवनको आधार ध्वस्त पार्ने काम गरेको छ । आज पनि त्यही गर्न व्यस्त छ । हिजोभन्दा आज मृत्युदर घटेको छ, औसत आयु बढेको छ, गरिबी घटेको छ आदि–इत्यादि फोस्रा तर्कहरू त्यतिबेला खारेज हुन्छन्, जब रेमिटेन्सको भरमा गरिबी घटेको र जीवनको औसत अवस्था उत्तिकै दयनीय रहेको तथ्य देखिन्छ ।

समृद्धिका इँटा
समृद्धिको जगमा बस्ने इँटा तिनै हुन्, जो दोस्रो जनआन्दोलनमा गाउँ–गाउँबाट सहरका कुनाकाप्चा भर्न आइपुगेका थिए । आन्दोलनका बेला राजतन्त्र फाल्ने हैसियत राख्ने जनता चिन्ने तर समृद्धिको बेला नचिन्ने राजनीतिको इमान–जमान कहाँ छ ? नेपालको वास्तविक शक्ति र समृद्धिका स्रोत चिन्नासाथ समृद्धिको धरातलीय दर्शन खुल्छ ।

उहिले बेलायती साम्राज्यले चिनेको थियो– नेपालीको रगतमा शक्ति छ । उसले गोर्खा भर्ती खोलेर मनग्ये फाइदा उठायो । अहिले अमेरिका, कोरिया, जापान, मलेसिया, अरबजस्ता मुलुकले नेपालीको श्रमको शक्ति चिनेका छन् । त्यही श्रम र पसिनाको उपयोग गरेर उनीहरूले चकाचौंध सहरहरू बनाए, आफ्नो अर्थतन्त्रलाई गति दिए ।

त्यही श्रम, रगत र पसिनालाई निर्यात गरेर स्वदेशी राज्यले दलाल र सुदखोर अर्थतन्त्र संस्थागत गर्‍यो । उद्योगीहरू उद्योगबाट हात झिकेर विदेशी सामान बेच्ने, स्कुल र अस्पताल खोल्ने काममा लागिरहेको तथ्य ताजा सत्य हो । सबैभन्दा खराब स्थितिमा पनि सुदखोर बैंक, फाइनान्स कम्पनी र सहकारीहरू किन फस्टाए ? घरजग्गामा लगानी किन बढ्यो ? जसको पैसाले सुदखोरी चल्छ, उसैले किन्न नसक्नेगरी जग्गाको भाउ कसले बढायो ?

अर्थव्यवस्था अहिले दलालहरूकै अराजकताको अखडा भएको छ । सामान्य नियमनकारी काम गर्न ओली सरकार जब फिल्डमा उत्रियो, ऐनाजस्तो सब स्थिति छर्लंग भयो । सिन्डिकेट तोडेँ भन्यो, तर केही साहुलाई बाटो खोलेर मुख फेर्‍यो । सडक दुर्घटनामा परेका मानिसले क्षतिपूर्ति नपाएपछि स्थिति फेरि उल्टिने भयो । समयमा काम नसक्ने ठेकदारलाई कारबाही गर्छु भन्यो, तुरुन्तै त्यो निर्णयबाट पछि हट्न बाध्य भयो ।

शिक्षा र स्वास्थ्यको माफियाकरण विरुद्ध डा. गोविन्द केसीले दर्जनभन्दा बढी अनशन बस्नुपर्‍यो । दुई तिहाइको बलियो सरकार तिनै माफियाको पक्षमा विधेयक बनाएर अघि बढ्न प्रतिबद्ध देखिन्छ । अर्थात् जहाँ–जहाँ दलाल अर्थतन्त्रका मसिहासँग टक्कर पर्‍यो, त्यहाँ–त्यहाँ राज्य लाचार भएर पछि फर्कियो ।

यो तथ्यले के बताउँछ भने ओली सरकार जतिसुकै बलियो होस्, दलाल अर्थतन्त्रलाई बदल्ने हिम्मत राख्न सक्नेगरी बलियो छैन । ऊ निषेधित क्षेत्र तोकेर बसेको छ, डा. गोविन्द केसीको अनशनलाई नै हिरासतमा थुनेर बसेको छ । ऊ सुदखोर र दलाल वर्गसँग हिमचिममा छ, जनताको आँगनसम्म पुग्ने कुनै कार्यक्रममा छैन । ऊ रेलको सपनामा छ, तर नेपाली रगत, श्रम र पसिनामा भरपर्न नसक्नेगरी परनिर्भर चरित्र कुँदेर बसेको छ ।

नेपालमा अरबको जस्तो तेलको खानी छैन, नत अफ्रिकाको जस्तो सुन, हीराजस्ता प्राकृतिक उपहारको चाङमा उभिएको छ । नेपालसँग भारत वा चीनको जस्तो ठूलो अर्थतन्त्र र ठूलो उपभोक्ता पनि छैन । नेपालसँग मसिनोगरी केलाउँदै फुक्दै बनाउनुपर्ने अर्थतन्त्र छ । कृषि छ, तर किसानलाई हीनताबोधले ग्रस्त पार्ने राज्य छ । जडिबुटी छ, तर अन्धाधुन्द सोहोरपटार गरेर विदेशतिर मिल्काउने दलाल वर्गको पक्षपोषक राज्य छ । नदीहरू छन्, तर जलविद्युत उत्पादनमा कब्जा जमाउने विदेशीहरूको होडबाजी छ ।

ऋणमा फँसेको किसानजस्तो राज्य एकैपटकमा त्यो चक्रव्यूहबाट उम्कन सक्दैन । कहिले ऋण र कहिले अनुदान र रेलजस्ता फोस्रा सपनाको नशामा यस्तो राज्य फँसेको हुन्छ । तर कहीं न कहींबाट आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र निर्माणको इँटा सुस्तरी राख्न सुुरु गर्नैपर्छ । कृषिलाई सम्पूर्ण इज्जत, किसानको ज्ञानलाई सम्मान र श्रमलाई उच्च महत्त्व दिएर उत्पादकत्व बढाउने कामबाट मात्र नेपालको समृद्धिको इँटा राख्ने काम सुरु हुन्छ । त्यसैको जगमा औद्योगीकरणको स्वदेशी पहल हुनुपर्छ । अर्थात् जनताको भरमा राज्य पुग्नुपर्छ ।

समृद्धिको रेल–दर्शन यसको ठिक विपरीत दिशातिर कुदिरहेको छ । कार्ल माक्र्सले नेपोलियन बोनापार्टको उदयलाई लिएर गरेको एक टिप्पणी छ– इतिहास आफैं दुईपटक दोहोरिन्छ, पहिलोपटक ट्रयाजेडी (त्रासदी) को रूपमा र दोस्रोपटक हास्यास्पद किस्साको रूपमा । नेपालको विकासको नियति पनि ठ्याक्कै यस्तै भैरहेको छ ।

पञ्चायतमा डंका पिटिएको विकास २०४६ सालको जनआन्दोलनमा पुग्दा धराशायी भैसकेको थियो । बहुदलवादीहरूलाई त्यही विकासलाई अझ विद्रुप निजीकरण र बजारीकरणमा पुर्‍याएर त्रासदीको रूप दिए । गणतन्त्रको आगमनसँगै केपी ओलीको उदयले त्यही विकासलाई समृद्धिको नाममा हास्यास्पद बनाएर फेरि इतिहास दोहोर्‍याइदिएको छ ।

राष्ट्रवादको खपतका लागि ‘बुद्ध नेपालमा जन्मिएका हुन्’ भन्ने नारा खुब बेचियो । अब समृद्धिको खपतका लागि ‘पुष्पक विमान नेपालमै बनेको थियो’ भन्ने नारा लगाए भो । यी दुवै मामिलामा भारतले दाबी गर्नसक्ने सम्भावना पनि छ र त्यही निहुँमा यो नारालाई झन् उचाइमा लैजान सकिन्छ । समृद्धिको रेल–दर्शनले नेपालीका लागि ल्याएको उपहार यत्ति हो ।

yugnew@gmail.com

प्रकाशित : असार २२, २०७५ ०७:५३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्