आमाको असजिलो

सम्पादकीय

काठमाडौँ — आमा हुन सजिलो छैन । हाम्रा जस्ता गाउँसहरमा त अझ । सार्वजनिक स्थलतिर शिशु कम देखिन्छन् भने स्तनपान असहज छ भन्ने बुझे हुन्छ । काखमा बच्चा लिएर घरबाहिर हत्तपत्त निस्कन गाह्रो मानिन्छ भने हाम्रो समाजमा समस्या छ । रोइरहेका शिशुलाई फकाउन गाह्रो हुन्छ । उनीहरूलाई फुलाउन जहीँतहीँ रोकिएर दूध चुसाउन संकोच हुन्छ ।

स्वास्थ्य सेवा विभागले बुधबार आफ्नो भवनमा स्तनपान कक्ष स्थापना गर्दा अस्पताल तथा विमानस्थलतिर यस वर्ष ३० वटा त्यस्ता कक्ष बनाउने योजना सार्वजनिक गरेको छ । यो सांकेतिक अभियान हो । विभागका कर्मचारी र नजिकको अस्पताल आउने आमाहरूलाई ध्यान दिएर सुरु गरिएको । देशभरि यसको सही अनुकरण हुनसके सार्वजनिक स्थल आमामैत्री हुन सघाउ पुग्नेछ । आमामैत्री भनेका शिशुमैत्री । भविष्यका लागि स्वस्थ पुस्ता ।


बालरोग विशेषज्ञहरूले स्तनपानलाई सार्वजनिक स्वास्थ्यको एउटा महत्त्वपूर्ण मुद्दा भन्दै आएका छन् । जबसम्म स्तनपानलाई व्यक्तिको रोजाइ मात्र ठानिन्छ, तबसम्म यस्ता मुद्दाको सुनुवाइ हुँदैन । स्तनपान छनोट होइन, कर्तव्यको विषय हो । स्तनपानलाई सार्वजनिक हितको विषयका रूपमा स्वीकार गर्ने र नागरिक जिम्मेवारीका रूपमा अथ्र्याउने संस्कार बसाल्नुपर्ने हुन्छ । स्तनपान शिशुको स्वास्थ्य मात्र होइन, आमाको पनि स्वास्थ्यसँग जोडिएको हुन्छ । समाजकै स्वास्थ्यसँग पनि । देशकै स्वास्थ्य ।

Yamaha


स्तनपान नगराउने आमाहरू आफैँ अस्वस्थ रहने मात्र होइनन्, शिशुको स्वास्थ्यप्रति गैरजिम्मेवार हुन्छन् । स्तनपान मातृ दायित्व हो । त्यसका लागि कामकाजी महिलालाई मातृत्व बिदा बढाउने, लचिलो कार्य अवधि उपलब्ध गराउने, कार्यस्थलमा शिशु दिवासेवा सुविधा राख्नेजस्ता नीतिप्रति बहस हुनुपर्छ । आमाहरूलाई स्तनपानप्रति सजग बनाउन समाजले मातृमैत्री कर्तव्य पनि ख्याल राख्नुपर्छ । सरकारी तथ्यांकअनुसार हाम्रो मुलुकमा अहिले पनि जम्मा ५५ प्रतिशत महिलाले स्तनपान गराउँछन् ।


जन्मेको एक घण्टाभित्र शिशुलाई स्तनपान आवश्यक हुन्छ । जन्मेको छ महिनासम्म पानी पनि नदिई स्तनपान गराउनुलाई पूर्ण स्तनपान भनिन्छ । त्यसपछि अलिअलि ठोस आहारका साथै दुई वर्षसम्म आमाको दूध खुवाउनुपर्छ । यस्ता तीन तहका स्तनपान गर्न अझै पनि ४५ प्रतिशत नेपाली शिशुले पाएका हुँदैनन्, यो आफैँमा चिन्ताजनक हो ।


बच्चाको रोगनिरोधक क्षमता बढाउने, संक्रामक रोग लाग्नबाट बचाउने, पाचन कार्यमा सहयोग गर्ने हुनाले स्तनपानलाई चिकित्सकहरू अमृतपान भन्छन् । त्यस्तो सुविधा नपाउने बच्चाको मृत्युदर बढी हुन्छ । स्तनपानले आमा र बच्चाको सम्बन्ध हार्दिक बनाउँछ । आमालाई मनोवैज्ञानिक फाइदाका साथै स्तन क्यान्सर, पाठेघर खुम्चने रोगबाट समेत बचाउँछ ।


आजकल अस्पतालहरूले शल्यक्रियाद्वारा जन्म गराउने सजिलो प्रक्रियालाई बढावा दिएका छन् । शिशुलाई बोतलका दूधमा बानी पार्न उक्साइदिने गरेका समेत छन् । यसलाई रोक्न २०४९ सालमा कानुन बने पनि कार्यान्वयन हुन सकेको छैन ।


कामकाजी आमाहरूले कम समय दिने र स्तनपान पनि कमै गराउने गर्छन् भने देशले चिन्ता मान्नुपर्छ । आफ्नो शारीरिक सुन्दरताका लागि स्तनपान नगराउनेहरू सन्तानप्रति मात्र होइन, आफ्नै स्वास्थ्यप्रति समेत बेपर्वाह हुन् । शिशु लिएर हिँड्ने असुविधाका कारण पनि सहरी आमा र शिशुको सम्बन्ध बदलिएको छ । शिशुप्रति वात्सल्यमा सम्झौता हुँदै गएको छ । यस्तो जीवनशैली र संस्कारले भविष्यका पुस्ताको जीवन अस्वस्थ पार्दै जाने डर छ ।


गाउँ/देहाततिरका सुत्केरी जो मेलापात, पानी–पँधेरो जानुपर्छ, तिनले पनि त्यत्तिकै चुनौती सामना गर्ने गरेका छन् । तिनका लागि सामुदायिक सहयोग केन्द्र बनाउनेतर्फ स्थानीय सरकारहरू जागृत हुनुपर्छ । सार्वजनिक ठाउँमा स्तनपान संकोचको विषय होइन, आमाको कर्तव्य हो र त्यस्तो सुविधा तयार गरिदिनु समाजको दायित्व भन्ने संस्कार जरुरी छ । बच्चालाई बोतल चुसाउनु अस्वस्थ हुर्काउनु ।

प्रकाशित : श्रावण १८, २०७५ ०८:१९
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

रुवान्डाबाट सिक्ने कि !

प्लास्टिक झोलामा लगाइएको प्रतिबन्धका कारण रुवान्डा सफा छ । हरियाली जताततै ।
सुजीव शाक्य

काठमाडौँ — सिंगापुर र स्विट्जरल्यान्डको गफ छाडौं । सानो मुलुक रुवान्डाबाट सिकौं । रुवान्डा अहिले अफ्रिकाको आँखाका नानी भएको छ । चीनका रास्ट्रपति सी चिनफिङ र भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी केही दिनअघि रुवान्डा भ्रमण गरे । त्यहाँका राष्ट्रपति पल कगामे संसारका शक्तिशाली मुलुक र त्यहाँका नेताहरूले भेट्नैपर्ने व्यक्ति भएका छन् ।

उनी क्यानाडामा भएको जी– ८ राष्ट्रको भेलामा गए । हालसालै भएको विश्वकप फुटबल उद्घाटनमा मस्को पुगेका थिए । बेलायतले कहिले राज्य नगरे पनि रुवान्डा कमनवेल्थ (बेलायतले राज गरेका राष्ट्रहरू) देश बनेको ८ वर्ष भयो । २०२० मा कमनवेल्थ राष्ट्राध्यक्षको शिखर सम्मेलन रुवान्डाको राजधानी किगालीमा हुँदैछ । फ्रान्ससँग चिसिएको सम्बन्ध त्यहाँ नयाँ राष्ट्रपति म्याक्रोनको उदयपछि सुधार
भएको छ ।


अहिले रुवान्डा पहिले फ्रान्सको अधीनमा रहेका राष्ट्रहरूको समूह (फ्रान्कोफां) राष्ट्रहरूको अध्यक्ष पदको दाबेदारका रूपमा लबी गर्दैछ । भूटानको दुई तिहाइ भूमि भएको भूटानमा नेपालको आधाभन्दा कम जनसंख्या (करिब १.२ करोड) छ । चौबीस वर्षअघि संसारले कहिल्यै नबिर्सने नरसंहारमा असी लाख जनतामध्ये १२ लाख मारिएका थिए । त्यस्तो इतिहासबाट परिवर्तनको दिशामा लम्किएको यो मुलुकबाट सिक्न सकिने कुरा धेरै छन् ।

सफा हुन धनी हुनुपर्दैन
किगाली विमानस्थलमा सामान लिएपछि नेपालमा जस्तै चेकिङ हुन्छ । तर सुन होइन, प्लास्टिक झोलाका लागि । प्लास्टिकको झोला फ्याँक्न लगाइन्छ । सबै अचम्मित हुन्छन् । प्लास्टिकको झोलामा लगाइएको प्रतिबन्धका कारण रुवान्डा सफा छ । सहर मात्र होइन, गाउँका कुनाकाप्चा पनि सफा । हरियाली जताततै । जहाँ पायो, त्यहाँ पसल राख्न पाइन्न । झन् फुटपाथ र खाली ठाउँमा एकदमै कडा । बाटो हिँड्दा खान पाइँदैन । तोकिएको ठाउँमा मात्र खानुपर्छ ।


रुवान्डा विकासशील देश भएर पनि विकसित देशजस्तै सफा छ । सफा हुनु धनी देश र धनी मानिसको पहिचान भन्ने ठानिएको छैन । सफा हुनु नेपालमा जस्तो पुँजीवादको प्रतीक भन्ने बुझाइ छैन । नेपालले सिक्नुपर्ने यो महत्त्वपूर्ण पाठ हो । नेपालमा समाजवादका नाममा हामीले फोहोर, दुर्गन्ध र छाडापनलाई प्रतीकका रूपमा अघि सार्‍यौं । सफा, चिटिक्क र स्वस्थ हुनु पुँजीवादको अनुशरण गर्ने हो भन्ने बुझाइ रह्यो ।


रुवान्डाका नागरिकले आय धेरै नभए पनि भएकालाई जतन गरेर राख्न सिकेका छन् । सामाजिक र पारिवारक कार्यक्रमका निम्ति ऋण लिएर लुगाफाटा किन्ने गर्दैनन् । घरमा तन्ना, तौलिया तीन दिनमा एकपटक फेरेर धुनुपर्ने स्कुलबाटै सिक्छन् । मोजा गनाउन सक्छ भनेर बुझेका छन् । त्यसका निम्ति नियमित खुट्टा धुन्छन् । सफा हुनुलाई सभ्यतासँंग जोड्छन् ।

ठूलो सपना ठूलै परिवर्तन
सानो मुलुक, सानो अर्थतन्त्र तर ठूलो सोच । पर्यटनका निम्ति रुवान्डाको आकर्षण गोरिला हो । पर्यटक १५ सय डलर तिरेर गोरिलासँंग एक घन्टा समय बिताउन सक्छन् । होटलहरू ५ सयदेखि २५ सय डलर प्रतिरात पर्ने खालका छन् । रुवान्डाले उच्च श्रेणीका पर्यटक भित्र्याउने गर्छ । विदेशी पर्यटक दुई लाखजति भित्रिन्छन् । यति कम विदेशी पर्यटकबाट रुवान्डाले वार्षिक ४५ अर्ब रुपैयाँ हाराहारी कमाउँछ । नेपालले पाँच गुणा बढी पर्यटक भित्र्याएर ५८ अर्ब रुपैयाँ कमाउने गर्छ ।


अहिले रुवान्डा अफ्रिका महाद्वीपको ‘कन्फरेन्स’ गन्तब्यका रूपमा चिनिएको छ । उसले ४० अर्ब रुपैयाँ खर्च गरेर कन्फरेन्स हल बनाएको छ । सुरक्षाका दृष्टिकोणले राम्रो हुनुका साथै हवाई सम्पर्क विस्तारले धेरै ठूलठूला कन्फरेन्स रुवान्डामा हुने गर्छन् । कन्फरेन्सले पर्यटन व्यवसायको काँचुली फेर्न सहयोग गरेको छ ।


रुवान्डामा सोच ठूलो छ । भनेको कुरा गर्छन् । चार वर्षअघि बनाउन थालिएको दोस्रो विमानस्थल २०१९ को अन्त्यमा तयार हुनेछ । अमेरिकासंँग सिधा हवाई सम्पर्क अर्को महिना सुरु हुँदैछ । ६० अर्ब रुपैयाँको सांस्कृतिक पर्यटन स्थलको बीसवर्षे काम सुुरु भएको छ । चार चरणमा निर्माण हुने यो प्रोजेक्ट तयार हुनेछ । रुवान्डामा बीसवर्षे योजना बन्छन् । पाँच वर्षपछि आउने रेलसेवाका निम्ति विद्यार्थीले रेल सम्बन्धी कोर्स पढ्न थालिसकेका छन् ।

देशप्रति गर्व
रुवान्डाका नागरिक अरू देशमा काम गर्न रुचाउँदैनन् । सरकारले केही कार्यक्रममार्फत वैदेशिक रोजगारलाई अघि सार्न खोज्दैछ, तर नागरिकले त्यति रुचि देखाएका छैनन् । आफ्नो देशमा काम गर्नुलाई उनीहरू महत्त्वपूर्ण ठान्छन् । सानो काम भए पनि त्यसलाई गम्भीरताका साथ लिन्छन् ।


सरकारी कार्यालयमा सचिव स्तरको व्यक्तिलाई भेट्न जाँदा कुर्सी नपुगे आफै लिएर आउँछन् । नेपालमा जसरी घन्टी ट्याउँ–ट्याउँ गर्दैनन् ।


आफ्नो देशप्रति गौरव धेरै ठूलो कुरो हो । हामी नेपाली पाएसम्म आफ्नो देशको खिल्ली उडाउँछौं । सामाजिक सञ्जालमा जे पायो, त्यही भन्छौं । नेपाल खतम छ भन्ने बित्तिकै तक्मा नै पाउनेजस्तो व्यवहार गर्छौं । रुवान्डा यो हिसाबले अलग छ । ऊ संसारको उदाउँदो शक्तिशाली राष्ट्रका रूपमा आफूलाई चिनाउन खोज्छ । विदेशी लगानी र सीपमा विश्वास राख्छन् र सबैसंँग प्रतिस्पर्धा गर्न तयार छन् ।


हामी पनि यो सानो मुलुकबाट सिक्ने कि ?

www.sujeevshaky.com

प्रकाशित : श्रावण १८, २०७५ ०८:१९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT