सरकारी सिफारिसको भारी

एकीकृत र पारस्परिक संयन्त्र विकास गरेर अनावश्यक सिफारिस लिने–दिने चलन हटाउनुपर्छ ।
विशाल भारद्वाज

काठमाडौँ — सिफारिसको भारी बोकेर कुनै प्रमाणपत्र लिन जानुपर्ने व्यवस्थाले स्थानीय तह तथा तिनका वडा कार्यालयमा भार परेको छ । यी सबै सेवा आवश्यक छन् कि छैनन् भन्ने विषयमा छलफल आवश्यक छ । सेवा लिँदा लाग्ने केही सय रुपैयाँसँगै त्यसका लागि सेवाग्राहीले लगाउनुपर्ने समयलगायत समग्र लागतमा ध्यान जानुपर्छ ।

स्थानीय निकायमा हटाउन मिल्ने सेवा धेरै हुन सक्छन् । तिनलाई खोजी–खोजी हटाएर सेवाग्राहीलाई राहत दिनुपर्छ । यसले सम्बन्धित निकायको सञ्चालन खर्चको बोझसमेत घटाउँछ ।

नेपालमा सिफारिसको प्रचलन व्यवस्थित तथा एकीकृत लगत व्यवस्थापनको अभावलाई पूरा गर्न आएको हो । सूचना प्रविधि अभावमा व्यक्तिगत र अन्य विवरणमा स्थानीय स्तरबाट जानकारी लिँदा उपयुक्त हुने सोचसँंगै विभिन्न सिफारिस लिने व्यवस्था बनाइयो, जुन हालसम्म छ । यस्ता कागजी प्रक्रिया शुल्क लिई सञ्चालन गर्नेगरी स्थानीय स्वशासन सम्बन्धी कानुनमै व्यवस्था गरियो । तर त्यसलाई परिमार्जन र नयाँ प्रणालीले प्रतिस्थापन गर्ने विषय छायामा परेको छ ।

Yamaha

स्थानीय स्तरमा उपलब्ध हुने विवरणलाई सूचना प्रविधिको प्रयोगले प्रणालीमा राख्न र सबैले चाहेको बेला हेर्ने व्यवस्था गर्न सकिन्छ । जस्तो– व्यक्तिगत घटना दर्ता भएको व्यक्तिको विवरण अन्य निकायले हेर्ने व्यवस्था गर्न सकिन्छ । यसबाट विभिन्न सेवाका लागि चाहिने सिफारिस र प्रमाणपत्र जुटाउन व्यक्तिलाई स्थानीय तह धाउने तथा शुल्क तिर्ने अवस्थाबाट छुटकारा दिन सकिन्छ । विद्युतीय रूपमा उपलब्ध निर्वाचन परिचयपत्र, नागरिकता, जग्गाधनीको लगतजस्ता विवरण प्रयोगले सेवा प्रवाह छिटी–छरितो र सहज बन्न सक्छ ।

सूचना प्रणाली स्थापना गर्ने तर अरू सरकारी निकायलाई प्रयोग गर्न नदिनु भनेको जनताको सेवा र सार्वजनिक खर्चप्रति संवेदनशील नहुनु हो । शुल्क लियो भन्नुभन्दा सम्बन्धित सरकारी निकायले यसलाई कार्यान्वयन गर्न दबाब दिनु आम जनताको वास्तविक समस्यातर्फको सम्बोधन हुनसक्छ । यस्तो एकीकृत र पारस्परिक संयन्त्रको व्यवस्था जग्गा व्यवस्थापन, पारिवारिक तथा ठेगानाको लगत व्यवस्थापनमा लागू गर्ने हो भने करिब आधा सिफारिस चाहिँदैन ।

स्थानीय तहको खर्च, जनताको हैरानी तथा सेवाको लागतसमेत घट्छ । तर यसका लागि नागरिकले व्यक्तिगत घटना लगायत केही विषय घटेको निश्चित समय अवधिमा अनिवार्य जानकारी गराउने र त्यसलाई स्थानीय तहले एकीकृत प्रणाली प्रविष्ठ गरी निस्सा दिने व्यवस्था लागू गर्नुपर्छ ।

सेवा दिने नागरिक एउटै भएकाले सबै तहका लागि व्यक्तिसँंग सम्बन्धित आधारभूत विवरण एकीकृत गर्ने प्रणाली निर्माण व्यवस्थापन संघले र त्यसको उपयोग सबै तह र निकायले गर्नेगरी व्यवस्थित गर्न सक्नुपर्छ । यसरी संयन्त्र निर्माण गर्न केही लगानी गर्नुपर्ने भए पनि नागरिकले तिर्ने सेवा शुल्क र व्यहोर्ने झन्झटको तुलनामा धेरै कम हुन्छ । यो शान्ति सुरक्षा र तथ्याङ्क प्राप्तिको हिसाबले अधिक लाभप्रद हुन्छ ।

कहीं कतै उल्लेख नभएको सिफारिस मागेर जनतालाई झन्झट र लागत दिने अवस्था अन्त्य गर्नुपर्छ । अनावश्यक रूपमा मागिएको कागज बनाइदिएर स्थानीय तह र तिनका वडा कार्यालयहरूले गलत प्रवृत्तिलाई प्रोत्साहन गरिरहेका पनि हुन सक्छन् । कसैले माग्यो भनेकै भरमा सिफारिस बनाइदिने प्रचलनले अनावश्यक कागजको चाप बढ्ने मात्र होइन, जनता र स्थानीय तहलाई भारसमेत बढ्छ ।

अर्कोतर्फ कुनै निकायलाई चाहिने विवरण त्यही निकायले सम्बन्धित वडा वा स्थानीय तहमा सूचना प्रविधि प्रयोग गरी आफै लिने व्यवस्था आवश्यक भएको छ । यसले सेवाग्राहीलाई राहत मिल्छ । अर्कोतर्फ कागज मिलाइदिन आउने दबाब र त्यस्तो कागजबाट हुने किर्ते कारोबारसमेत दुरुत्साहित हुन्छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७५ ०८:१३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

खुट्टाको भरले पढाइ र संगीत

कृत्रिम हात लगाउने खर्च जोहो गर्नकै लागि रूपा गायनमा लागेकी छन्
अमृता अनमोल

बुटवल — चार वर्षको उमेरमै करेन्ट लागेर रूपा रौतारले दुवै हात गुमाइन् । कुममुनि हात छैन । त्यसैले खुट्टाको सहारामा जीवन बिताइरहेकी छन् । खुट्टैले खाने र लेख्ने गर्छिन् ।

बुटवलमा आयोजित ‘हिम्मत भाकी छोरी’ गीति एल्बम विमोचनमा रूपा रौतार । तस्बिर : अमृता

कपिलवस्तुको वाणगंगाकी १६ वर्षीया यी किशोरी खुट्टाले लेखेर बुटवलको दीप बोर्डिङ स्कुलमा ८ कक्षामा अध्ययन गर्छिन् । पढाइमा अब्बल उनलाई विद्यालयले नि:शुल्क पढाइरहेको छ ।


खुट्टाले चित्र कोर्छिन् । आफ्नो काम आफैं गर्छिन् । आफैं नुहाउँछिन् । लुगा धुन्छिन् । मोबाइल चलाएरै प्रविधिमैत्री बनेकी छन् । उनको खुबी यत्तिमा सीमित छैन । उनको स्वर झन् मधुर छ । त्यही स्वरमा मन्त्रमुग्ध हुने गरी गीत गाउँछिन् ।


स्थानीय बागेश्वरी संगीतालयमा संगीत प्रशिक्षणसँगै आफ्नो गायकी क्षमता बढाएकी छन् । तर, गीत गाएर चर्चित बन्ने रहर भने उनमा छैन । ‘करेन्टले चुँडिएका मेरा हातको उपचार गर्न सकूँ,’ उनले सुनाइन्, ‘गीत गाएरै प्लास्टिक सर्जरीका लागि पैसा जुटाउने सोच छ ।’ चिकित्सकले नेपालमा कृत्रिम हात जडान गर्न नमिल्ने बताएपछि उनले संगीतको माध्यमबाट आर्थिक संकलन गरेर कृत्रिम हात जोड्ने सपना बुनेकी हुन् ।


विपन्न परिवारकी उनलाई धेरैले चन्दा उठाएर पैसा जुटाउन सल्लाह दिएका थिए । तर, उनले यो प्रस्ताव स्वीकार गरिनन् । बरू संगीतमै अभ्यस्त भइन् । हिम्मतको कदर गर्दै बागेश्वरी संगीतालयले सात वर्षदेखि नि:शुल्क प्रशिक्षण दिइरहेको छ । यस क्रममा विभिन्न महोत्सवमा आफ्नो गीत गाइसकेकी छन् । विभिन्न स्थानीय प्रतियोगिता जितेकी छन् । अहिले ‘हिम्मत भाकी छोरी’ एल्बम बजारमा ल्याएकी छन् ।


आइतबार बुटवलमा आयोजित विशेष कार्यक्रमबीच गायिका देविका बन्दनाले एल्बमको शीर्ष गीतको म्युजिक भिडियो विमोचन गरिन् । गीतमार्फत उनले अपांगतालाई हेयका रूपमा नभई चुनौतीका रूपमा लिनुपर्ने सन्देश दिइन् । रौतारको शीर्ष गीत नै ‘हिम्मत भाकी छोरी’ हो । रूपाले खुट्टाको सहाराले हिलोमा फूल रोपेकी छन् । त्यो फूल लहराएर फुल्छ । गीतको छायांकन यसमै गरिएको छ । गीतमा अभिनयसमेत रूपा आफैंले गरेकी छन् । त्यसमा अपांगता भएकाले पनि गर्न सक्ने काम देखाइएका छन् । केही अपांगता भएका बालबालिकाले गरेका सिर्जनात्मक कामलाई समेत म्युजिक भिडियोमा उतारिएको छ ।


म्युजिक भिडियोमा गीतका शब्दसँगै अपांगता भएकाले निभाएको भूमिका हेर्दा जोकोहीको मन कटक्क खान्छ । ‘हिम्मत भाकी छोरी’ गीत तेजप्रसाद पाण्डे र सरला गाहाले रचना गरेका हुन् । गीतमा सुरेश सेन्चुरीले संगीत भरेका छन् । म्युजिक भिडियोलाई यम पुनले निर्देशन गरेका हुन् । सम्पादन प्रेम नेपालीले गरे । बागेश्वरी संगीतालयले निकालेको गीति एल्बममा ६ गीत समावेश छन् ।


गायिका बन्दनाले रौतारको स्वर निकै राम्रो रहेको सुनाइन् । उनको हिम्मत र स्वरलाई सम्मान गर्दै कृत्रिम हातका लागि सबैले सहयोग गर्नुपर्ने उनले बताइन् । संगीतकार सेन्चुरीले रौतारलाई कुशल गायिका बनाउन सके कृत्रिम हात राख्न सहज हुने बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७५ ०८:०६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT