प्रधानमन्त्रीलाई प्रतिपक्षी प्रेमपत्र

कांग्रेसका पालामा धरहरासम्म मात्रै उक्लिएको बजार मूल्य कम्युनिष्टका पालामा किन सगरमाथा चढ्यो ?
विश्वप्रकाश शर्मा

काठमाडौँ — प्रधानमन्त्रीज्यू, ‘मेरो देश डुब्न लाग्यो’ मार्मिक गीतको पंक्ति उद्धृत गरेर तपाईंकै पार्टी नेता माधवकुमार नेपालले संसदमा बोल्नुभएपछि त्यसले आजको देश बयान गरिसकेकै छ  । तर उहाँको कोणबाट देखिएझैं निराश, आक्रोश र ‘सबै सकिन लाग्यो’ भन्ने ढंगको टिप्पणी म गर्न चाहन्न  ।

यद्यपि ‘सबै ठिकै छ’ भन्ने प्रकृतिको तपाईको जवाफ पनि भुइँतलामा आगो लाग्या हो, छानामा खोइ कहाँ छ भन्ने लापरबाहीको जगमा उभिएको छ । सत्य हो, सात महिनामा कुनै पनि सरकारले चमत्कार गर्न सक्दैन र यति छोटो अवधिमा यी–यी काम किन भएनन् भनी प्रश्न थुपार्नुको अर्थ छैन । पाँच वर्षमै हो, पुरै परिणाम हेर्ने र अन्तिम समीक्षा गर्ने । तर यी–यी काम किन बिग्रिए भनेर सोध्न पाँच वर्ष कुर्ने कुरा हुन्न ।


Yamaha

विसंगति किन बढेर गयो ? शान्ति सुरक्षाको यस्तो कारुणिक अवस्था किन ? कांग्रेसका पालामा धरहरासम्म मात्रै उक्लिएको बजार मूल्य आज कम्युनिष्टका पालामा किन चढ्यो, सगरमाथा ? किन अपारदर्शी र विवादास्पद चरित्र प्रस्तुत भइरहेको छ, विकास निर्माणका कतिपय परियोजनामा ? यस्ता प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक र जरुरी छ । प्रश्न उठाउँदा माधवकुमार नेपालले पुरै अँध्यारो देख्नुभयो, गलत गर्नुभयो । जवाफ दिंँदा तपाईले पुरै उज्यालो देख्नुभयो, त्यो पनि गलत गर्नुभयो । जरुरी छ, वस्तुगत भएर विषयलाई हेर्न, बुझ्न, समीक्षा गर्न र सच्चिएर अघि बढ्न ।


इतिहासमै शक्तिशालीको संज्ञा धेरैले दिएका छन्, तपाई नेतृत्वको सरकारलाई । शक्तिको मापन गर्ने यन्त्र अमूर्त हुन्छ, त्यता नजाऊँ, बरु इतिहासमै सहज वातावरण प्राप्त सरकार भन्नु उचित ठान्छु । न शान्ति स्थापना गर्ने ज्वालामुखी झेल्नुछ, न संविधान निर्माण गर्ने जटिलता चिर्नुछ, न संविधानसँग अहसमतलाई संयोजन गरेर चुनाव गराउनुछ । यी सबै ‘सेटल’ भइसकेपछिको सरकार समृद्धिको यात्रामा हिँड्न होइन, दौडन सक्नुपर्ने हो, तर किन घिस्रिन पनि मुस्किल परिरहेको छ, प्रधानमन्त्रीज्यू ? अनि किन एकपछि अर्को विवाद र प्रतिकूलतामा पँmस्दै गएको छ, सरकार ?


प्रधानमन्त्रीज्यू, यो प्रेमपत्र कांग्रेस केन्द्रीय समितिले यही साता पारित गरेको केही समसामयिक अभिमतको जगमा लेखिरहेको छु । यसलाई मेरो व्यक्तिगत या मेरो पदीय जिम्मेवारी अन्तर्गतको जे बुझे पनि हुन्छ ।

कुन ग्रेडको शान्ति सुरक्षा ?
झापामा तपाईकै चुनाव क्षेत्रमा गतमहिना एक कपडा व्यापारी मारिए । उपत्यकामा तपाईकै घर नजिक काँडाघारीमा अपहरणपछि बालकको हत्या भयो । पोखरामा एक युवति मृत भेटिइन् । रोल्पामा तरुण दलका कार्यकर्ताको हत्या तपाईंको पार्टीका एक युवकबाट भयो । काठमाडौंमा निर्मम ढंगले मारिए, पूर्व राजदूत । एसिड आक्रमणको शृङखला बढ्यो । निर्मला पन्तको प्रकरण बाहिर आयो, संसदमा गृहमन्त्रीको वक्तव्य आयो– देशमा शान्ति सुरक्षा स्थिति अत्यन्तै राम्रो छ । ज्ञान बढाउन जान्न चाहन्छु, यो कुन ग्रेडको शान्ति सुरक्षा हो, प्रधानमन्त्रीज्यू ?


निर्मला प्रकरणमा दोषी जोगाउने षडयन्त्र । निर्दोषलाई दोषी किटान गरेर सार्वजनिक । न्याय माग्दा गोली र एक अबोध बालकको बलि । देशको १९ स्थानमा प्रदर्शन भएकै दिन तपाईको अरिंगाल अभिव्यक्ति । अनुसन्धानलाई प्रभावित गर्ने ढंगले टिभीमा विवादास्पद बोली । सरकार र नेकपालाई बदनाम गर्ने षड्यन्त्रले यस्तो भइरहेको ‘बौद्धिक’ दाबी अर्का वरिष्ठ नेताको । गृहमन्त्रीको ठहर— बलात्कार पुँजीवादका कारण भएको रहेछ । सम्माननीय प्रधानमन्त्रीज्यू, यो समग्र घटनाक्रम, सोच, शैली र बोलीलाई जिम्मेवार व्यवहार दाबी गर्नसक्ने अवस्थामा कोही छन्, तपाई निकट बुद्धिजीवी सिंहदरबारमा ?

विमानस्थल बनाऊँ, सहर होइन
हाम्रो सपना र संकल्पको राष्ट्रिय गौरवको प्रस्तावित निजगढको अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल बन्नुपर्छ । आवश्यक जग्गा सरकारले उपलब्ध गराउनुपर्छ । त्यसका लागि रुख काट्नैपर्छ । तर ईआईए प्रतिवेदनले २४ लाख ५० हजार ३ सय १९ वटा रुख काट्नुपर्ने आवश्यकता ठहर्‍याएको विषय विवादास्पद छ । केवल १२२७ हेक्टरमा बनेको छ, लन्डनको हिथ्रो विमानस्थल ।


त्योभन्दा दोब्बर फैलावटमा बनाउने पक्कै होइन भने किन चाहियो २५५६ हेक्टर ? अनि २४ लाख रुख काटिँदा त्यसको २५ गुणा बिरुवा रोप्ने जुन विकल्प छ, त्यसका लागि ३८ हजार २ सय ८२ हेक्टर आवश्यक पर्ने जग्गाको उपलब्धता, वृक्षरोपण अनि जंगलको विकास कागजमा अर्को धर्का कोरेजस्तो निमेषभरमा गर्न सकिने कुरा होइन । अत: प्रधानमन्त्रीज्यू, निजगढमा केवल एयरपोर्ट बनाऊँ, एयरपोर्ट सिटी होइन । एकमात्र पनि रुख बढी काटे सिंगो देशको विमति रहनेछ ।

बूढीगण्डकी : किन त्वं शरणम् ?
बूढीगण्डकीको जलविद्युत परियोजना हामी आफै बनाउन सक्छौं भन्ने ठहर कांग्रेस नेतृत्वको सरकारले गठन गरेको अध्ययन समितिले गरेको थियो । नेपाली उपभोक्ताले प्रतिलिटर पेट्रोलमा पाँच रुपैयाँ तिर्न थालेको रकम गत भदौ मसान्तसम्ममा २३ अर्बभन्दा बढी उठिसकेको छ । आम नागरिकको सहभागिता गाँसिएको यस्तो परियोजनालाई विना प्रतिस्पर्धा गेजुवालाई सुम्पिएर त्वं शरणम् किन गर्नुभएको प्रधानमन्त्रीज्यू ? कांग्रेसले गरे राष्ट्रघात, कम्युनिष्टले गर्दा क्रान्तिकारी राष्ट्रवाद ?

वाइड बडी कि वाइड भुँडी
नेपाल वायुसेवा निगमका दुइटा वाइड बडी विमान खरिद प्रक्रिया अपारदर्शी रहेको टिप्पणी महालेखा परीक्षकबाट सार्वजनिक भएको छ । अख्तियारले प्रवेश गरिसकेको छ । यसको छानबिनमा सत्ताको कस्तै छायाको प्रभाव पर्नु हुन्न । भ्रष्टाचारमा शून्य सहनशीलताको व्यावहारिक पुष्टिको अवसर छ, तपार्इंलाई । सिंगो देश यो प्रकरणको निष्पक्ष तथ्यको प्रतीक्षामा छ ।

हम्बनटोटा नबनोस् रेल
रेल हावादारी सपना होइन । कांग्रेसको घोषणापत्रमा हामीले पनि रेल सपना उल्लेख गरेका छौं । तर रेलको सपना पुरा गर्न सपनाको शिरमा रातो रिबन बाँधेर पुग्दैन । सपनाले संकल्प खोज्छ, संकल्पले योजना, योजनाले सर्वेमा पुर्‍याउँछ र सर्वेले डीपीआरमा अनि डीपीआरले लगानी र लगानीले वातावरण माग्छ ।


दुई–अढाई वर्षमै रेल केरुङबाट काठमाडौं पुग्नेछ र रक्सौलबाट काठमाडौं जोडिनेछ भनेर प्रधानमन्त्रीज्यू तपाईंकै तहबाट व्यक्त भाषण माफ गर्नुहोला, सम्भव सपनाको हावादारी बयानबाजी हो । विरोध गर्नेलाई सित्तैमा रेल चढाउने भाषणको मजा लिइरहन हामी तपाईंलाई अवरोध गर्दैनौं । काठमाडौं आइपुग्ने उत्तर र दक्षिणको रेलमा बाह्य अनुदानलाई हाम्रो स्वागत हुनेछ । तर महाऋणको भार मुलुकलाई बोकाउने सम्भावना हो भने त्यसको खुलेरै अवरोध गर्ने चेतावनी जारी गर्छौं ।


प्रश्न भारत या चीनको होइन, ऋणको हो, प्रधानमन्त्रीज्यू । एयरपोर्ट, बन्दरगाह र सडक बनाउन लिइएको खर्बौं ऋणको भारले थिचिएपछि श्रीलंकाले अन्तत: ‘डेट ट्र्याप’मा परेर हम्बनटोटा बन्दरगाह र १४ हजार एकड जमिन चीनलाई ९९ वर्षका लागि सुम्पिएको छ । उत्तरको चीन दक्षिणमा विस्तारित भएको छ । ‘हम्बनटोटा दुई’ पाकिस्तानमा बन्न नदिन इमरान खान प्रधानमन्त्री बनेपछिको सरकारले कराँचीदेखि पेसावर जोड्ने रेलमार्गका लागि पूर्ववर्ती सरकारले लिने तयारी गरेको आठ अर्ब अमेरिकी डलर ऋणको आकारमाथि पुनर्विचार सुरु गरेको छ ।


मलेसियाका प्रधानमन्त्री महाथिर मोहम्मदले चिनियाँ ऋणमा बनाउने प्रक्रिया अघि बढिरहेको पूर्वी तटीय रेल लिंक र दुइटा ग्यास पाइप लाइन परियोजना रद्धको घोषणा गरेका छन् । उनीहरूले श्रीलंकाको निकट अतितबाट पाठ सिके । सिके, बाह्य ऋणको खोलो बगाएर लोकप्रिय हुन सकिन्छ, तर अन्तत: त्यही खोलाले डुबाउँछ ‘लोक’ र लोकप्रियता दुवैलाई ।


बोली होइन, कर्म लेखिन्छ इतिहासमा सुत्नुभएको छैन, प्रधानमन्त्रीज्यू, हामी देखिरहेका छौं, तपाईंले पसिना बगाइरहनुभएको छ । तर पसिना बालीमा होइन, नालीमा बग्यो भने परिणाम प्राप्त भएन भनेर दु:ख मनाउनुको भोलि अर्थ हुने छैन । त्यसमा पनि पसिना बग्नुलाई होइन, विज्ञानको परिभाषामा दूरी पार गर्नुलाई भनिन्छ काम । संविधान निर्माणकालमा पसिना अरु प्रधानमन्त्रीले पनि बगाएकै थिए तर दूरी पार त सुशील कोइरालाले गर्नुभयो ।


दुनियाँ जादन्छ, भाषण गर्न योग्य हुनु र शासन गर्न सफल हुनुबीच पहाड र समुद्र जतिकै फरक हुन्छ । जिब्रोमा क्यान्सरका कारण सुशील कोइरालाको बोली राम्रोसँग बुझिएन, तर कर्म प्रस्टसँग बुझियो । उहाँको नेतृत्वमा देशले संविधान पायो । इतिहासमा उहाँको त्यही कर्म लेखियो । प्रधानमन्त्रीज्यू, तपार्इंको बोली प्रस्ट बुझिन्छ, बुझिएको छ, तर कर्म बुझ्न नसकेर मानिस हैरान हुँदै गएका छन् ।


शान्ति, संविधान र चुनावपछिको इतिहासकै यी उर्वर र सुन्दर दिनहरूलाई ‘बन्जर’ बनाउन नलाग्नुस् । सुन्नुस् डा. गोविन्द केसीलाई जसले पुन: अनशनको चेतावनी दिइसकेका छन् । अनि आफ्नै अन्तरआत्माको आवाज सुन्नुस् प्रधानमन्त्रीज्यू, अनेक आँधी थामिएको देशमा तपाईंको नौका किन डुब्न लाग्दैछ, के असफल माझीको नियति तपाईको ललाटमा लेखिएको छ ?


लेखक कांग्रेस प्रवक्ता हुन्।

twitter: @bishwaprakash77

प्रकाशित : आश्विन २५, २०७५ ०८:०६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

भान्छाको बाह्रखरी

डेटलाइन तराई
थालीको परिकारमा आयातीत व्यञ्जनहरू पस्किएसंँगै भान्छामाथि मातृसत्ताको वर्चस्वमा घटोत्तरी भएको छ ।
चन्द्रकिशोर

काठमाडौँ — भान्छाको स्वरुप कस्तो छ ? त्यसमाथि स्वामित्व कसको छ ? भान्छाको संरचनामा के फेरबदल हुँदै गएको छ ? भान्छाहरूबीच भिन्नता के हो ? के भान्छामा समता ल्याउन सकिन्छ ? यी प्रश्नबारे खोजखबर नगरीकन समाजको राजनीति, समाजशास्त्र वा अर्थशास्त्रको लेखाजोखा राख्न सकिँदैन  । कुनै परिवारको स्तरमापनका निम्ति भान्छाकोठा एउटा सूचक हुनसक्छ  ।

त्यसैगरी कुनै समाज विशेषको भान्छामा हुँदै गरेको बदलावले त्यो समाजको गतिलाई संकेत गरिरहेको हुन्छ । भान्छा कुनै परिवार वा समाजको भए पनि त्यसमा के कुन पक्षले हस्तक्षेप गर्दै गएको छ र त्यसले गर्दा त्यो परिवार र समाजको स्वायत्तता गुम्दै गएको त छैन ? त्यसको पनि हिसाब–किताब यहींबाट भेटिन्छ ।


भान्छा सामान्यत: भोजन निर्माणको स्थल भए पनि सामाजिक संरचनाको प्रतीकसमेत हो । भान्छा राज्य र नागरिकबीच सम्बन्धका आधार पहिल्याउने इकाइ पनि हो । सरकारले लिएको ‘समृद्धि सपना’लाई कतिपयले यिनै सन्दर्भमा ‘टाउको दुखेको ओखती नाइटोमा’ भनेर रद्द गरिसकेका छन् । तिनीहरूको तर्क छ, ठूला परियोजनाहरूले भुइँतहका भान्छामा कुनै फेरबदल ल्याउन लागेका छैनन् ।


हामीले आफ्नो सुविधाका खातिर काल वा इतिहासलाई खण्ड–खण्डमा बाँडेका छांै । तर काल वा इतिहास आफैमा अखण्ड हो । काल एउटा सतत प्रवाह हो र त्यसैगरी इतिहास पनि निरन्तर बढ्दै जान्छ । काल वा इतिहास दशक वा शताब्दीको हिसाबले अगाडि हिँड्दैन । प्रत्येक दशकको आफ्नै खालका समस्या र चुनौती हुन्छन् ।


तर ऊ अखण्ड काल वा अनवरत इतिहासकै सिर्जना हुन्छ । एउटा दशकको समस्या अर्को दशकमा संक्रमित भएर त्यसलाई प्रभावित गर्छ । त्यसैगरी एउटा दशकको उपलब्धिले अगाडिको दशकको राम्रोपनलाई प्रभावित गरिरहेको हुन्छ । बदलाव निरन्तर हिँड्ने प्रक्रिया हो । यो बदलाव कहिलेकाहीं यति विस्तारै हुँदै गर्छ कि लाग्छ, एक दशक बिते पनि एक वर्ष बितेको छ । कहिलेकाहीं यस्तो पनि हुन्छ कि बदलावको विस्तार यति तीव्र हुन्छ, एक वर्ष पनि एक दशकजस्तो लाग्छ । भान्छाको बार्‍हखरी बुझ्न यो पृष्ठभूमि जान्न जरुरी हुन्छ ।


भान्छामा सामन्तवाद, पुँजीवाद र समाजवाद तीनै संस्कृतिको घालमेल भेटिन सकिन्छ । भोजपुरीमा आहान छ, ‘मकरा के जालसे बेढल हई चुल्हा के मुँह ।’ (माकुराको जालोले चुल्होको मुख बेरिएको छ) । आशय के हो भने कसैको चुल्हो बिहान–बेलुका नबलेपछि माकुराको जालो लाग्छ । यस्तो बञ्चितीको अवस्था अहिले पनि पिँंधमा भेटिन्छ । बनिबुतो गरेर दानापानीको बन्दोबस्ती भए पनि ती परिवारलाई दाउराको थप जोहो गर्नुपर्ने हुन्छ । अर्को रूप पनि छ, केही पहिलासम्म मधेसी समाजमा भान्छामा महिलाको वर्चस्व थियो । त्यो भनेको भान्छाको काम महिलाले मात्र गर्ने हो । बिहान–बेलुका के पाक्ने, कुन महिला सदस्यले के सघाउने घरकी ज्येष्ठ महिलाको हातमा हुन्थ्यो ।


घरको बाकसको चाबी जुन महिलाको हातमा हुन्थ्यो, ती महिलाको घरभित्र शासन चलेको मानिन्थ्यो । दही, घ्यु, गुड–चिनी, अचार, फलफूल यिनैको कव्जामा हुन्थ्यो । वितरणमा भने तिनले महिलामाथि नै अन्याय गरिरहेकी हुन्थिन् । अर्थात प्राय:गरी बढिया सब्जी, ताजा दही वा गाढा दाल महिलाको हिस्सामा पर्दैन्थ्यो । प्राय: पुरुष सदस्यहरू अतिरिक्त पोषाहारबाट लाभान्वित हुन्थे । महिला सदस्यहरू बचेखुचेको जे छ, त्यसैमा सन्तुष्ट हुनुपथ्र्यो । प्रसुता महिलाले अलि विशेष छुट पाउँथे । यो घरभित्रको सामन्ती अवस्था थियो । सामन्तवादले परिवारभित्रका सदस्यहरूलाई पनि विभाजित तुल्याएको थियो ।


बजारले भान्छा घरको ढङ्ग र ढाँचा फेर्दैछ । मधेसी समाज अनेक धार्मिक विश्वास, कर्मकाण्ड, परम्परा र रीतिरिवाजका साथ बाँच्दैछ । सञ्चारको बढ्दो प्रभावले देशी–विदेशी उपभोक्ता कम्पनीहरूको ‘बजार रणनीति’ले पनि भव्य धार्मिकताको यस उभारलाई असर पुर्‍याएको छ । दसैं, दिवाली, छठ, इद, होलीमा पहिला पनि कम्पनीहरू आफ्नो विशेष विज्ञापन प्रबद्र्धन गर्थे । सुदूर देहातका हाटबजार र मेला यिनका निसानामा थिए ।


अब त इन्टरनेटको फैलिँदो सञ्जालले पौराणिक कथाहरूमा वर्णित तीज, जितिया, करवाचौथ जस्ता स–साना पर्व, व्रत वा अनुष्ठानमा पनि बजारको नजर परेको छ । वाट्सप विश्वविद्यालयले त परिकार कसरी बनाउने खुला कक्षा नै सञ्चालन गरेको जस्तो देखिन्छ । सहरिया मात्र होइन, इन्टरनेट सुविधा भएको गाउँघरतिर पनि गृहिणीहरू यसको अनुशरण गर्दै नयाँ–नयाँ प्रयोग भान्छामा भित्र्याउँदै गएका छन् । भान्छामा नयाँ व्यञ्जन, नयाँ स्वादले प्रवेश पाएको छ ।


भान्छा माथिको आत्मनिर्भरता भने घट्दै गएको छ । पछिल्ला केही दशकभित्रै यो क्रम ह्वात्त बढेको छ । पहिला नुन बाहेक सबै थोक आफ्नै उत्पादन हुन्थ्यो । तेल आफ्नै उब्जनीको हुन्थ्यो । चिनीभन्दा गुडको बढी प्रयोग हुन्थ्यो । अहिले सबै थोक किन्नुपरेको छ । पहिले भान्छामा बहुअन्न हुन्थे, शुद्ध दूध, दही र घ्यु हुन्थे । अब बजारको नियन्त्रण बढ्दै गएपछि भिन्नता र गुणस्तरमा छनोट गर्ने सुविधा रहेन । पहिला वनस्पतिको घ्युमा पकाएर धार्मिक अनुष्ठानमा नत परिकार पाक्थे, न अतिथिका थाली नै सजाइन्थे । अब यो एकादेशको कथाजस्तै भएको छ । हामी पुँजीवादको निकै तल्लो र विशिष्ट अवस्थामा छौं ।


मधेस अन्नको माइती थियो । व्यञ्जनहरू मौलिक थिए । स्वाद यहाँको हावापानी अनुसार हुन्थ्यो । खाजा र खानाका परिकार प्रशस्त थिए । विभिन्न पर्वमा मौसम अनुसारको उत्पादित सामग्री प्रयोग गरिन्थ्यो । भनिन्छ, जनकपुरमा अयोध्याबाट रामको जन्ती आउँदा यिनको सम्मानमा ‘चूडा दही’ले स्वागत गरिएको थियो । भनिएको पनि छ, ‘दधी चिउरा उपहार अहारा ।’ यस क्षेत्रका वासिन्दा अचारका प्रेमी हुन्थे र दर्जनौं प्रकारका अचार बनाउने पारम्परिक तरिका थिए ।


अहिले मधेसका हाटबजारमा पारम्परिक खाजा विस्तारै लोप हँुदै गएको छ । रेडिमेड अचारले स्थान पाउँदै गएको छ । भान्छाकोठाको बनोट र व्यञ्जनमा आएको फेरबदलले पारम्परिक परिकार र भाँडाकुँडासंँग जोडिएका शब्द हराउन थालेका छन् । नयाँ पुस्ताको जिब्रोले पुरानो परिकारको स्वादको चाल पाउँदैनन् । भान्छाले विस्तारै आफ्नो नयाँ बार्‍हखरी संयोजन गर्दै गएको छ ।


पहिला घरमा उसिना चामलको भात पकाइन्थ्यो । अतिथि सत्कारका लागि अरवा चामल पकाइन्थ्यो । अहिले अरवाकै चलन बढेको छ । यस क्षेत्रमा उब्जिने बालीलाई तीन भागमा विभक्त गर्न सकिन्छ, जसले भान्छालाई विविधता प्रदान गथ्र्यो– अगहनी, रब्बी र भदई । मंसिर–पुसतिर हुने बालीलाई अगहनी भनिन्छ र यिनमा धान प्रमुख हो । चैत–वैशाख महिनामा तयार हुने गहुँ, चना, खेसारी, रहर, जांै, आलस, कुरथी, केराउ, मटर, सस्र्यु, राई आदिलाई रब्बी भनिन्छ । साउन–भदौतिर तयार हुने आसु, ठेलई, कोदा, मकै, कउन, सामा आदिलाई भदई भनिन्छ । यिनका अतिरिक्त गम्हरी, मुँग, मसुर, जनेर, उखु, सख्खरखण्ड आदिका बाली पनि लगाइन्छ । खेतीमा घट्दो निर्भरताले अब यो लाभ पाउने स्थिति रहेन ।


पारम्परिक भान्छाघरमा प्रयोग हुने भाँडाकुँडा पुस्तैनी विरासतमा राखिएका हुन्थे । परिवारको सदस्यको बिहानको काम हुन्थ्यो– भान्छाघर लिप्ने, भाँडाकुँडा सफा गर्ने, काठको पिँंढीमा खाने, त्यसलाई पखाल्ने । अब ग्यास, फ्रिज, प्रेसरकुकर र स्टेनलेस स्टीलका बर्तन आइसकेका छन् । संयुक्त परिवारमा आउँदै गएको विघटनले पनि भान्छाको व्यवस्थापनमा हेरफेर ल्याएको छ । रेमिटेन्स अर्थतन्त्रले झन् त्यसमा हस्तक्षेप गरेको छ ।


अर्कोतिर थालीको परिकारमा आयातित व्यञ्जनहरू पस्किएसँंगै भान्छामाथि मातृसत्ताको वर्चस्वमा रहेको श्रेणीक्रममा घटोतरी भएको छ । दुई–तीन पिंँढीका सासुबुहारी एकै भान्छामा प्राय: कमै हुन्छन् । पहिला भान्छामा रुचि नलिने पुरुषहरूले सरकारी वा गैरसरकारी सेवाबाट निवृत्त भएपछि सघाउन थालेका छन् । नयाँ पुस्तासँंगै पुरानो पुस्ताका पुरुषहरूले ‘रसोइघर’मा प्रवेश पाएका छन् । घरका सबै सदस्यले समान भोजन सामग्री पाउन थालेका छन् । भान्छाघरको दुनियाँ लोकतान्त्रिक हुँदै गएको छ । तर अहिले पनि यस्ता भान्छाघर छन्, जहाँ बिहान वा बेलुका के पकाउने निधो छैन ।


राज्यले आर्थिक र सामाजिक संरचनामा फेरबदल नगरीकन विकास खोज्ने प्रक्रिया सुरु गर्‍यो भने पिँंधका चुल्हाहरूमा आगो नबल्ने स्थिति रहिरहन्छ । जनजीवनसंँग प्रत्यक्ष सरोकार राख्ने यस्ता समस्या उठाउँदा जनताले यिनलाई सहजै बुझ्छन्, यिनको समाधानमा सक्रिय भएर जुट्छन् र आखिरमा सरकारमा उत्तरदायित्वको बोझ बढ्छ ।

प्रकाशित : आश्विन २५, २०७५ ०८:०३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT