सरकारको बिग्रँदो स्वास्थ्य

किशोर नेपाल

काठमाडौँ — २०३१ तिर नेपाली कांग्रेसका संस्थापक नेता बीपी कोइराला राजनीतिक निर्वासनमा भारतको बनारस सहरमा हुनुहुन्थ्यो । उहाँ त्यहाँबाट नेपालमा चलेको राजाको सक्रिय शासन र निर्विकल्प भनिएको निर्दलीय पञ्चायत व्यवस्थाविरुद्ध आगो ओकल्दै हुनुहुन्थ्यो ।

त्यही समयमा नेपाली गायकहरूको समूह ‘राल्फा’ पूर्वी नेपालको भोजपुरमा रहेको एउटा स्कुलको आँगनबाट गाउँ गाउँ र बस्ती बस्तीका नेपालीलाई उठाउन खोज्दै थियो : गाउँ गाउँबाट उठ, बस्ती बस्तीबाट उठ ।यो देशको मुहार फेर्नलाई उठ । गीत सुन्दर थियो । शब्दावली मौलिक । मानिसको अन्तस्करणलाई छुने संगीत ।

राजा वीरेन्द्र सत्ताको शीर्षमा थिए । उनको आदेशको उल्लंघन गर्ने साहस कसैमा थिएन । उनले चाहेको भए राजनीतिक परिवर्तन त्यही समय सुरु हुन्थ्यो । राजा वीरेन्द्रले त्यो साहस गरेनन् । राजा भएकाले उनी अलिकति अनुदारवादी थिए । देखाउनैका लागि अलिकति हलुका उदारवादी छवि ओढेका थिए । यो छविको महिमा गाउने मानिसको अहिलेसम्म कमी देखिएको छैन काठमाडौंमा । उनको पुण्यप्रतापमा हुर्किनेहरूको पनि कमी छैन । उनले सन् २००० सम्म नेपाललाई एसियाली मापदण्ड पूरा भएको देशका रूपमा प्रस्तुत गर्ने धोको राखेका थिए ।
बीपीले २०३३ सालमा हिंसात्मक आन्दोलन परित्याग गर्नुभयो । उहाँले नेपाली राष्ट्रियतामाथि संकट आउन नदिन राजा र प्रजातन्त्रवादी शक्तिबीच मेलमिलापको आवश्यकता देखाउनुभयो ।

त्यतिबेला परिस्थिति त्यस्तै थियो । अफगानिस्तानमा सोभियत संघले आधिपत्य जमाएको थियो । भारत बराबर खतरनाक अवस्थामा थियो । भारतीय सत्तामा इन्दिरा गान्धी थिइन् । उनी दह्रो नेता भए पनि सुरक्षाका बिम्बहरू धमिलिएका थिए । यही बेला बीपी राष्ट्रिय एकता र मेलमिलापको नीति लिएर देशभित्र आउनुभयो । सरकारले उहाँलाई गिरफ्तार गर्‍यो । उहाँ जेल जानुभयो । देशको शासनमा राजाका गोटी बनेका पञ्चहरूले बीपीलाई फाँसी दिनुपर्ने माग गरे तर परिस्थिति बदलिँदै आयो ।

त्यो बेलासम्म राल्फाली समूह उत्तिकै जागरुक थियो । पछिल्लो समयमा जागरुकताको यो अवस्था रहेन । प्रगतिशील विचारतिर लहसिएको राल्फालाई प्रगतिशीलहरूले नै मान्यता दिएनन् । राल्फाहरू चकित परे । प्रभावशाली सांस्कृतिक समूहका रूपमा सर्वत्र मान्यता कमाउँदै गएको यो समूह बिस्तारै सेलाउँदै गयो । अहिले राल्फाको गीतबाहेक अरू सबै कुरा छिन्नभिन्न भइसकेको छ । राल्फाको गीतचाहिं अमर छ । यसले आगामी समयमा पनि नेपालीलाई जगाउने काम गर्नेछ । यसमा शंका छैन ।

बीपीको राष्ट्रिय एकता र मेलमिलाप नीतिको प्रमुख आशय देशको विकास थियो । राल्फाको आशय पनि फरक थिएन । तर देश अहिलेसम्म जहाँको तहीं छ । जनता गाउँ र बस्तीबाट उठ्न सकेका छैनन् । न त बीपीको प्रजातान्त्रिक सिद्धान्तअनुसार समाजवादका बाटामै लागेका छन् । बीपीको निधनको दस वर्षपछि देशमा संवैधानिक राजतन्त्र र बहुदलीय संसदीय व्यवस्था प्रारम्भ भएको हो । पहिलो जनआन्दोलनका क्रममा नेपाली कांग्रेसका महामन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइराला राजाले दिएको मापदण्डको नारालाई चुनौती दिँदै आफ्नो हातमा शासन आए ‘सन् २००० सम्म नेपाललाई युरोपेली मापदण्डमा पुर्‍याउने’ आश्वासन दिनुहुन्थ्यो जनतालाई । उहाँले झन्डै दस वर्ष शासन गर्नुभयो तर देश कहीं पुगेन । उहाँले कतै पुर्‍याउन सक्नुभएन ।

हामी नेपाली सबै क्षेत्रमा पछाडि परेका छौं । केटाकेटीलाई सामान्य शिक्षा दिन असहज बनेको छ । कन्या शिक्षाको त्यही हालत छ । खास गरेर गाउँ र सहर दुवैतिरका छात्राहरू विचित्र त्रासमा डुबेका छन् । गाउँमा छाउपडी नबारे जातभात काटिने खतरा छ । सहरमा बलात्कार र हत्याका घटना सामान्य बनेका छन् । जनताका छोराछोरीलाई सामान्य प्राविधिक शिक्षाको समेत प्रबन्ध छैन । मेडिकल शिक्षा टाढाकै कुरा भयो । यी पंक्ति लेखिँदै गर्दा सबै नेपालीका छोराछोरीको मेडिकल पढ्न पाउने हक स्थापित गर्न एकजना डाक्टर अनशन बसेका छन् ।

अनशन जारी रहेकै अवस्थामा सरकारले चिकित्सा स्वास्थ्य विधेयक पारित गराएको छ संसद्बाट । लामो समयपछि सत्तामा आएको कम्युनिस्ट पार्टीको सरकार पहिले अनशनमा बसेका डाक्टरको माग पूरा गर्न राजी थियो । प्रधानमन्त्री आफैंले त्यसको जिम्मा लिएका थिए । अहिले सरकार डाक्टरका मागविरुद्ध उभिएको छ । यसैलाई राजनीति भन्नुपर्ने हो कि ? कसैले केही बुझेको छ जस्तो लाग्दैन ।

नेपालीजनतालाई जागरुक नबनाई शिक्षा, स्वास्थ्य र सामाजिकक्षेत्रका विकृतिको निदान खोज्न सकिँदैन ।

यस्तो अवस्थामा देश अघि बढेका बेला हामी नेपाली समृद्धिको बाटो तय गर्दै छौं भनेर कसरी भन्नु ? हो, सरकारले भन्दै आएको छ समुन्नत नेपाली, समृद्ध नेपाल । भनेर के हुन्छ ? हल्ला गरेकै भरमा नेपाली समृद्ध हुने होइन । मानिस दलदलमा भासिएका छन् । भुईंचालोमा घर भासिएका, लडेका जनतामध्ये अझै दस प्रतिशतले घर बनाउने सरकारी सुविधा लिन सकेका छैनन् । सामान्य भौतिक सुरक्षा र दालभातको समेत पत्तो छैन । यस्तो अवस्थामा कसले भन्न सक्छ देशको विकास हुन्छ ? हो, विकासको परिकल्पना के हो ? केलाई विकास भन्ने र केलाई नभन्ने ? यसमा धेरै विषय पर्न सक्छन् । मूलभूत कुरा त फेरि पनि रोजगारी, शिक्षा र स्वास्थ्य नै हो । यसबाट को रहन सक्छ अलग ?

प्रधानमन्त्री केपी ओली नेतृत्वमा वर्तमान सरकार बनेका दिनदेखि अहिलेसम्म हल्ला खुब भएको छ । लोकतन्त्रमा हल्ला भएन भने समाज सुनसान हुन्छ । समाज सुनसान हुनुु राम्रो होइन । समाज सजग नभएको भए हामीलाई मेलम्चीको कुरा थाहा हुने थिएन । विगतको कुनै पनि सरकारका पालामा मेलम्ची यति माथिसम्म उक्लिएको थिएन विकास आयोजनाका रूपमा । सरकार औपचारिक हिसाबले मेलम्चीबाट पानी आउने दिन अनुमान गथ्र्यो । न लाग थियो न लपेट । काठमाडौंका जनताले आफ्नै जीवनको मुख्य आवश्यक तत्त्वबारे कहिल्यै सवाल–जवाफ गर्ने आवश्यकता देखेनन् । तर अहिले सरकार उत्तरदायी हुने बाध्यता खडा भएको छ ।

विकासका धेरै आयोजनाबारे हल्ला चर्किन थालेका छन् । कर्णालीमा जल–विद्युत् विकासको लाइसेन्स थामेर बसेको जीएमआरका विषयमा प्रश्न उठन थालेका छन् । जीएमआरले पैसा ल्याउने कि नल्याउने ? आयोजना बनाउने कि नबनाउने ? त्यस्तै प्रश्न तामाकोसी जल विद्युत्बारे छ । कसरी रातारात आयोजनाको मूल्य अकासियो ? कसरी यसको निर्माणको लक्ष्य पछि धकेलियो ? हो, शिक्षा, स्वास्थ्य र अरू सामाजिक क्षेत्रका विकराल विकृतिहरूले आवाज पाएका छैनन् ।

नेपाली जनतालाई जागरुक अवस्थामा नल्याई यी समस्याको निदान खोज्न सकिँदैन । नाराको एउटा कालखण्ड सकिएको छ । नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी र नेपाली कांग्रेस दुवैले यो बबन्डरलाई बुझेका छन् । राजनीतिलाई लिँडे गोरुको हैसियतबाट माथि उचाल्ने हो भने यसका उपलब्धिलाई समेट्नैपर्छ ।

अहिले त्यस्तो केही भएको छैन जसको उल्लेख मात्रैले जनता गौरवान्वित होऊन् । प्रधानमन्त्री ओली स्विट्जरल्यान्डको डावोसबाट भर्खरै फर्किएका छन् । अब उनले डा. केसीको बिग्रँदो स्वास्थ्यसँगै सरकारको बिग्रँदो स्वास्थ्यको कति हेक्का राख्नेछन् ? धेरै कुरा त्यसैमा निहित रहनेछ । प्रधानमन्त्री ओलीको बहिर्गमनमा समस्या समाधान निहित छैन, न त अर्को नेताको प्रवेशले समस्या समाधान हुनेछ । समाधानका लागि नीतिको प्रशोधन हुनुपर्छ । राज्य सञ्चालनको आधार दलको नीति हुनुपर्छ, मानिसको अवतार होइन ।

प्रकाशित : माघ १३, २०७५ ०८:३०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

हाम्रो टोलको कथा

सामयिकी
अघिल्लो साता बलात्कारीको निर्मम सिकार भएका केटीहरूप्रति श्रद्धाको मैनबत्ती बालेर माइतीघर, मण्डलाबाट फर्किंदा म सोचिरहेको थिएँ— हामीले बलात्कारको विरोध गर्दागर्दै त्यसलाई ग्लोरिफाई गरिरहेका छौं ।
किशोर नेपाल

काठमाडौँ — अचेल टोलमा राम्ररी सुत्न पनि पाइँदैन । एवोन कम्पनीको पुरानो डिजाइनको साइकल सानातिनो टिप्पर नै हो । साइकलका दायाँ–बायाँ बोरा झुन्डयाएर बिहानैदेखि खाली सिसी, पुराना कागज र फलामका टुक्राको खोजीमा हाँक लगाउँदै आउँछन् हूलका हूल मानिसहरू । उनीहरूको हाँक सुनेपछि निद्राबाट ब्युँझिनैपर्छ । ओछयानबाट उठ्नैपर्छ । यो टोलमा बस्ने प्रत्येक घरवालाको बाध्यता हो यो ।

घर–आँगनबाट यी खाली सिसीवालाहरू अर्को टोलतिर ओरालो लाग्नेबित्तिकै आलु, प्याज, बन्दा, लौका, भन्टा, परवर, खुर्सानी र करेलाको हाँक लगाउने फेरीवालको लर्को लाग्छ । लर्को देखेपछि गृहिणीहरू रमाउँछन् । उनीहरू आलु, प्याज र परवर, करेलाको भाउ लगाउन थाल्छन् । अचेल विभिन्न प्रकारका दाल पनि घरघरमा पुग्न थालेका छन् । यी शाकाहारी ‘आइटम’ बाहेक फेरीवालहरूले आम, काँक्रो र मोटा खोर्सानीको अचार, काँचो माछा पनि ल्याउने गरेका छन् । कुन दिनदेखि मासु लिने हो हजुर ? बकरेको शुद्ध मासु । कालिमाटीको तरकारी बजारमा आएजति र टिप्न भ्याएजति सबै उपभोग्य सामान बिक्री गर्छन् फेरीवालहरू ।


यी फेरीवाल नआउने हो भने टोलका मानिसले तरकारी नै खान पाउने थिएनन् । घरका पुरुष सदस्यहरू बिहान हुनेबित्तिकै चिया चुरोटको तलतल मेटाउन चियापसलतिर लाग्छन् । समयमा ठूलो परिवर्तन आएको छ । पहिलेपहिले महिलाहरू कम्मरमा बाँधिएको सारीमा ठूलो साँचोको झुत्तो झुन्डयाएर बजारतिर लाग्थे । उनीहरूको पछिपछि हातमा झोला बोकेको एउटा केटो हुन्थ्यो । अचेल महिलाहरू तरकारी बजारतिर जानै चाहँदैनन् । एक त, तरकारीको भाउ अकासिएको छ । कुनै वस्तु छोइसाध्य छैन । किन्ने त कुरै नगरौं । दोस्रो, बजार यति फोहोर छ कि त्यता जानै मन लाग्दैन । फेरीवालाले उनीहरूको पैसा पनि जोगाइदिएका छन् ।


पहिलेपहिले दूरदराज मधेसबाट आएका तरकारीवाला भैयासँग कसैले पनि तरकारी किन्दैनथे । अहिले यिनीहरू नभए भान्सा नै चल्दैन । यस्तो लाग्छ, कुनै दिन भैयाहरू तयारी दाल–भात, तरकारी बोकेर टोलका ढोका ढकढक्याउन थाल्नेछन् । टोलको मूलबाटो एक डेढ घण्टाका लागि तरकारीमय हुन्छ । फेरीवाल भैयासँग व्यवहार गर्नु गृहिणीहरूका लागि सजिलो पनि छ । उनीहरू उधारो पनि पत्याउँछन् ।


‘भैया’ शब्दले यी भैयाहरूलाई रत्तिभर पनि प्रतिक्रियात्मक बनाउँदैन । किनभने, उनीहरू नेपाली होइनन् । मधेसका नेपाली त झगडा गर्ने मुडमा आइहाल्छन, ‘को भैया ? किसका भैया ?’ दूर देहातका नेपालीहरू काठमाडौं सहरमा तरकारीको भारी साइकलमा चढाएर दुई–चार पैसा कमाउनुभन्दा घरजग्गा धरौटी राखेर ऋण काढ्छन् र रोजगारीका लागि खाडीतिर भासिन्छन् । नेपालीले बाँच्न होइन, भासिन मात्रै जानेका छन् । पहिले लाहुर जान्थे, अहिले कतार जान्छन् । जहाँ पनि भासिने, जागिरमा पनि, सम्बन्धमा पनि, परिवारमा पनि, ऋृणमा पनि । ई क्यू धेरै भएको जाति हो यो । जहिले पनि मनले सोच्छ । भन्छ— दिमागलाई रौंले छोपेको छ । टोपीले पनि छोपेको छ । दिमाग छ कि छैन ? विचार त्यसमा पनि गर्नुपर्छ ।
भारत, बिहारको बरौनी वा बेतियाबाट व्यापार गर्न आएका फेरीवाललाई कसैले भैया भनोस् कि दादा ? मतलब नै के भो र ? उल्टै, छिमेकका ‘मोटीमोटी दुल्ही सावनी’ जब भैया शब्द बोल्छन् तब फेरीवालहरू यो शब्द सुनेरै गदगद हुन्छन्, आत्मीय ‘फिल’ गर्छन् र कबीरको दोहा गुनगुनाउन थाल्छन् :
चाह मिटी चिंता मिटी मनवा बेपरवाह ।
जिसको कुछ नहीं चाहिए वह शहनशाह ।।

यीमध्ये धेरैले आफ्नो घर नेपालमा रहेको बताउँछन् । भारतमा भन्दा के होला, कसो होला । आखिर नेपालमा भारतीय पिटिने त चलन नै बसिसकेको छ । ज्यानको माया सबैलाई हुन्छ । विडम्बना के भने, तीमध्ये एक जना पनि नेपाली हुँदैनन् । धेरैले आफ्नो घर ‘गौर’ वा ‘कलिया’ बताए पनि नेपाली मधेसीको कान र जिब्रोका लागि उनीहरूले गरेका शब्दहरूको उच्चारण समावेशी हुँदैनन् ।


तरकारी बजार उठ्नेबित्तिकै टोलमा तिखो सिटीको आवाज गुन्जिन्छ । ‘फोहोर आयो फोहोर आयो’, घरपरिवारका सबै सदस्य हातमा एक एकबटा डस्टबिन लिएर घरबाहिर निस्किन्छन् । भान्साको काम गर्नेले फोहोरको निकै ठूलो पोको उचाल्नुपर्छ । चाडबाडको बेलामा टोलमा बढी नै फोहोर थुप्रिन्छ । टोलका मानिसहरू खान्छन्, खूब खान्छन् । रेस्टुराँबाट मगाएर खान्छन । खाँदो खान्छन् । त्यसपछि बाँकी रहेको खाना गल्लीको पेटीमा खुला थुपारिदिन्छन । टोलका मात्तिएका भुस्याहा कुकुरहरू त्यो खानातिर हेर्दा पनि हेर्दैनन् । फोहोर पहिले गाडामा आउँथ्यो, अचेल गाडीमा आउँछ । फोहोरको काम गर्ने सहकारीले कुन्नि कुन विदेशी दाताको सहयोगमा टिप्पर किनेको छ । एक टोल, एक टिप्पर भने पनि टिप्पर पहाडमा नुन बोक्ने खच्चडजस्तो जोतिइरहेको हुन्छ ।


अचेल नेताहरू सिंहदरबार देशका सबै गाउँ र नगरपालिकामा पुगेको छ भन्छन् । यो टोलमा भने सिंहदरबार अझसम्म आएको छैन । टोलबाट त्यस्तै तीन किलोमिटरजति पर होला साँच्चिकै सिंहदरबार । चुनाव भएको एक वर्ष भइसक्दा पनि हाम्रो टोलसम्मको तीन किलोमिटरको दूरी पनि पार गर्न सकेको छैन सिंहदरबारले ।


यो टोलका मानिसहरू अनन्तको कुरा गर्छन् । बौद्धनाथ र पशुपतिनाथको अनन्त आभाले धिपिक्क बलेको महानगरको यो टोल पहिले खाँट्टी गाउँ थियो । अनन्त माने इन्फिनिटी । यो कुन अनन्त हो ? साकार हो कि निराकार ? आकार भएको अनन्त त यही हो जहाँ कोही जन्मिँदैछ र कोही मर्दैछ । त्यो पनि भोकै । त्यो निराकारको बारेमा कसैलाई केही थाहा छैन । त्यो अनन्तका बारे मेरी श्रीमतीलाई केही थाहा होला जो हालै तीज मनाउन माइत गएकी थिइन् । मेरी आमाको तीज मनाउन माइती जाने चलन थिएन । माइती टाढा थियो । मोटर चल्ने बाटो थिएन । हुनेखानेका छोरी–बुहारी उलिनकाठ चढेर माइती जान्थे ।


मेरी आमा सिनियर थिइन् गाउँमा । उनी गाउँका सबै दिदी–बहिनी र साथीहरू बटुलेर वाग्मती जान्थिन् ऋृषि–पञ्चमीका दिन सप्तऋृषिको पूजा लगाउन । हामी केटाकेटीहरू बिहानै चिया–पाउरोटी खाएर वाग्मतीको किनारामा पुग्थ्यौं भकारी कब्जा गर्न । बिहान निकै चिसो हुन्थ्यो । वाग्मतीको निर्मल र कञ्चन पानीमा हात कठाङ्ग्रिन्थ्यो । तैपनि, हामी पौडी खेल्थ्यौं । सफा बालुवा टिलिक्क टल्किन्थे हाम्रो निधारमा । आमा राता सारीमा सजिएका महिलाको हूल बाँधेर आउँथिन् । वाग्मतीको पानीले भकारी पखाल्ने काम केटीहरूको जिम्मामा पथ्र्याे । त्यसपछि सेतो भोटो र सेतै धोतीमा सजिएका गुरुजी भकारीमा चढ्थे । उनी चामलको पीठोले अष्टमण्डल बनाउँथे र अष्टमण्डलको बीचमा श्रीयन्त्र बनाउँथे । त्यसपछि पूजा सुरु हुन्थ्यो । दर्जन महिलाहरू गोलाकार बनेर अष्टमण्डलको परिक्रमा गर्थे । धूप, दीप जल्थ्यो । विशेष नैवेद्यमा हाम्रो रुचि हुन्थ्यो । आमाहरू घर फर्केर कर्कलोको तरकारीसँग सामाको भात खान्थे । मलाई अहिलेसम्म थाहा छैन धानको कनिकाजस्तो सामा भनेको कस्तो चामल के हुन्थ्यो ?


हामी हुनेखाने वर्गमा पर्दैनौं । त्यसो भए पनि, मेरी श्रीमती गाडीमा नै आउने–जाने गर्छिन् अफिस र माइत । माइत त्यति सारो जान मन गर्दिनन् । उनी सत्य–सनातनी परिवारमा हुर्केकी नारी । उनलाई आफना बा, आमा, दिदी, बहिनी कसैको पनि एटिच्युड मन पर्दैन । उनीहरू जिन्दगीलाई सग्लो हेर्छन् । यो बांगो–टिंगो छ भन्ने बुझ्दैनन् अथवा बुझ्न चाहँदैनन् । त्यसो त, म आफैं पनि आफ्नी पत्नीसँग अलिकति झस्किन्छु र अलिकति हच्किन्छुु । उनी नारीविरुद्ध हुने कुनै पनि अन्यायको प्रतीकारात्मक आन्दोलनमा जुटेकी हुन्छिन् । उनको जागिर नै त्यही हो ।


मलाई खुसी छ, उनले उनकै रुचिअनुसारको काम पाएकी छन् । यति कुरालाई आनन्द छ कि उनी कमाउँछिन् र परिवारको आवश्यकता पूरा गर्छिन् । मुख्य कुरा, उनले काम गर्न थालेपछि घरमा बा–आमा दुवै खुसी छन् । आमा माइती नगएको धेरै भयो । बाह्र–पन्ध्र वर्षदेखि माइतीहरू पहाडबाट झरेर मधेसतिर बसाइँ सरेका छन् । पहाडमा बस्न सकिने परिस्थिति भएन । केही बढी नै काटमार भयो । जेठा मामाको घरमा ‘उनीहरू’ ले आगो लगाइदिए । सुरक्षाकर्मीले भन्यो, ‘आतंकवादीले आगो लगाइदिएका हुन् बाजे । हामी केही गर्न सक्दैनौ । केही नगर्नू भन्ने आदेश नै आएको छ माथिबाट ।’ मामा र सुरक्षाकर्मीका बीच कुराकानी हुँदाहुँदै केही पड्किएको चर्को आवाज आयो । बम, छेउको फूलछाया वस्त्र भण्डार अगाडि बम पड्किएको थियो । बम पड्किएपछिको दृश्य मुटु पगाल्ने खालको थियो । बुङ्ग धूलो उडेको थियो । आँगनमा मानिसहरू निर्वस्त्र उभिएका थिए । उनीहरूले लगाएका कपडा चिथ्राचिथ्रा भएका थिए । शरीरभरि बमका टुक्राहरू गाडिएका थिए । बिचल्ली मानिसको ।


बुहारीसँग आमाभन्दा पनि बा खुसी छन । बा रिटायर हुँदा उपसचिव थिए । त्यही साइनोले उनलाई सबैले सचिव भन्थे । बूढा मख्ख थिए— बुहारी छोरालाई टक्कर दिने अंग्रेजी वोल्छिन् । उनी चिल्लो गाडी चढेर अफिस जान्छिन् । लाख रुपैयाँ त तलब मात्रै छ उनको । आठ दस हजार आम्दानी गर्ने छोरोसँग कुनै तुलना र टक्कर हुनै सक्दैन । यसले छरछिमेकमा घरको प्रतिष्ठा ह्वात्तै बढाएको छ । ओहो, सचिव साहेबकी बुहारी त अलग्गै छिन् । टोलमा अहिलेसम्म कोही पनि देखिएको छैन उनलाई जित्ने । अस्ति मासुपसले अशोक भन्दै थियो— अंकललाई सुहाएन यो घर । अलि ‘पश’ एरियामा घर लिनुपर्‍यो । अंकल–अण्टीको आम्दानी छँदैछ । आफू अन्त बस्न गएर यो घर भाडामा लगाए पनि चल्छ । नरेले भनेपछि चल्छ । ऊ मासुको व्यापार मात्रै गर्दैन । घर–जग्गादेखि मनी लेन्डिङसम्म, उसको बिजनेस व्यापक छ । मैले सोचें, नरेले जवाफ पाउनुपर्छ । ‘नरे, मसँग गरेको कुरा सचिव साहेबसँग गर न,’ मैले भनें ।


सचिव साहेब आफ्नो पेन्सन बैंकमा थुपारेर राख्छन् र बुहारीको कमाइमा घर खर्च चलेकोमा रमाउँछन् । काँठे स्वभाव जसो गरे पनि नजाने । मलाई मन पर्दैन यस्तो कुरा । बाले अव आफूले चाहेजति खर्च गरे हुन्छ । तर, बा आफूलाई इन्फिनिटी ठान्छन् । बिहान म घरबाट निस्किनै लागेको थिएँ, बा कराइहाले— उ निस्कियो नवाव साहेब । बा सधैं कराउँछन् । मेरा लागि बिहान घरबाट निस्किनु एकप्रकारको लत भइसक्यो । चुरोटको बाक्लो कस मिलाएर कडा चिया सुरुप्प तान्दा आउने मजाबाट म आफूलाई बन्चित गर्न चाहन्नँ । आह, कति मजा आउँछ ।


अझ अहिले त दुर्गाले आफ्ना साथीहरू कुशल र अर्जुनसँग मिलेर अग्र्यानिक कफी स्टोर खोलेको छ । खोलेको त दुर्गा, कुशल र अर्जुन तीनै जना मिलेर हो । कुनै एक जना मात्रको रुचिको कारण स्टोर खुलेको होइन । एस्प्रेसो र अमेरिकानो च्वाइस हो मेरो । गर्मीको मौसममा चार–पाँच क्युब आइस हालेर लुंगा बनाउँछ दुर्गाले । त्यसको स्वाद दिव्य हुन्छ र जिब्रोमा बसिरहन्छ लामै समयसम्म ।


हामी चार–पाँच जना साथीहरू अमेरिकानो पिउँछौ । स्वाद र सन्तुष्टिका लागि । यो सोख अब हामीलाई महँगो पर्न थालेको छ । चियाभन्दा पाँच गुना महँगो । सय रुपैयाँ कप कफी । ‘बरु यतै बरिष्टाको तालिम लिएर, बिहान–बेलुका काम पनि यतै गर्ने हो कि ? त्यसो भयो भने यताको कफी खर्च यतै उठाउन सकिन्छ होला कि ? के भन्छौ साथीहरू ?’ त्यो दिन मथुराले प्रस्ताव गर्‍यो । जवाफमा हामी सबै साथीहरू गललल्ल हाँस्यौं एकसाथ । हामी हाँसेपछि अरू ग्राहकहरू पनि हाँस्न थाले । हामी हाँस्नुको कारण हामी मात्र थियौं । हामी हाँस्नु उनीहरूका लागि हाँसोको कारण बन्यो ।


जीवन निरन्तरता होइन । चाहे सद्गुरुले भनुन्, चाहे साईंरामले । मानिसको ओरिजिन वा उद्गमका बारे उनीहरूको विचार भिन्न छैन भने त्यो भक्तको गल्ती होइन । भक्त त मूर्ख हुन्छ । ऊ आफ्नो इतिहास र ज्ञानलाई सद्गुरु र साईंरामको काखमा राखेर मुस्कुराउँछ । कस्तो मूर्ख । सद्गुरु र साईंबाबा हलिउडका सिनेमा निर्माता–निर्देशक उडी अलेन होइनन् । अलेन सिधै भन्थे, मानिसहरू प्रेममा फँसे भने बर्बाद हुन्छन् । प्रेम तनाव हो । तर, सेक्सले मानिसलाई तनावमुक्त गराउँछ । पोथी र भाले, दुवैथरी मानिसले यसलाई साँचो कुरा मानेका छन् । मानिस सधैं योजनाबद्ध भएर प्रस्तुत हुन चाहन्छ । तर, त्यो सम्भव नै हुँदैन । ऊ टेन्सनको भारी बोकेर सद्गुरुको आश्रम खोज्दै भौंतारिन्छ । त्यस्तो बेलामा अलिकति सोचेर सन्त कबीरको दोहा गुनगुनाउने हो भने मानिस मगन भइहाल्छ ।


ओहो, यतिविधि बलात्कार । समाचार हेरेर, पढेर, सुनेर देशका मानिस तिलमिलाएका छन् । मानिसका साह्रा आचरणसँग, मान्यतासँग, सिद्धान्तसँग दिनहुँ बलात्कार भइरहेको देशमा नारी देहसँग बलात्कार हुनु स्वाभाविक नै हो । फूललाई फक्रिनै नदिई कोपिला अवस्थामा नै चुँडिदिएर बलात्कारी मानिस सृष्टिको संरचना नै भत्काउन चाहन्छ । दैत्यका रूपमा प्रस्तुत हुन थालेका छन् मानिसहरू । यो खतरा हो । यतिबेला सभ्यताको संक्रमण र पतन सुरु भएको छ । यति थोरै मानिस बस्ने यति सानो देशमा प्रत्यक्ष भनिएका बलात्कारका घटना यति धेरै छन् भने अप्रत्यक्ष–थाहा नपाइएका, दबाइएका, पन्छाइएका र खेदिएका घटना कति होलान् ? हाम्रो समाज आफ्नै विरुद्ध कति आततायी बनेको छ ।


अघिल्लो साता बलात्कारीको निर्मम सिकार भएका केटीहरूप्रति श्रद्धाको मैनबत्ती बालेर माइतीघर, मण्डलाबाट फर्किंदा म सोचिरहेको थिएँ— हामीले बलात्कारको विरोध गर्दागर्दै त्यसलाई ग्लोरिफाई गरिरहेका छौं । आफूलाई सुरक्षित पार्नका लागि शनिबार बिदाको दिन पारेर मण्डला आउने महानुभावहरू के अरू दिन पनि बत्ती बाल्न आउलान् ? मेरो चिन्तनको आवश्यकता थिएन त्यतिखेर । तैपनि, मनमा आइहाल्यो भने म के गरौं ? अँध्यारोलाई चिर्दै म घरतिर लागें । कोठामा मेरी पत्नी उभिएकी थिइन् स्वागतमा । उनी हटकेसबाट प्लेटमा खाना हाल्न थालिन् । म हात धुन गएँ । आएर एक गाँस मुखमा हाल्नेबित्तिकै उनले भनिन्, ‘मसँग गुड न्यूज छ हाम्रा लागि । आई एम एक्स्पेक्टिङ ।’


उनको र मेरोबीच सम्बोधन सहज थिएन । बा–आमाको अगाडि उनी मलाई ‘हजुर, बक्सियोस्’ भन्ने गर्थिन् । कोठामा हामी तिमी–तिमी । भनिन्, ‘तिमी के चाहन्छौ ? सन अर डटर ।’ डटर शब्द सुन्नेबित्तिकै म आत्तिएँ, ‘ओहो, नो । तिनीहरूले मार्छन् । मलाई रहर लागेको त छोरीकै हो । तर, बचाउने कसरी ?’


म अदृश्य भविष्यतिर संकेत गर्दै थिएँ । त्यो अदृश्य मात्र होइन, अचिन्त्य पनि थियो । मेरो प्रतिक्रियाले उनी पनि आत्तिएकी थिइन् । बलात्कारपछि मारिएका छोरीहरूका नाममा श्रध्दाञ्जलीका खातिर मैनबत्ती किन्न र सभा आयोजना गर्ने दाताकी प्रतिनिधि थिइन् उनी । अहिले उनी आमा बन्ने क्रममा छिन् । मलाई छोरी चाहिएको छ । तर, उनी जन्मिएपछि समर्थ नहुन्जेलसम्म आततायीहरूबाट कसरी जोगाउने उनलाई ? हामी निकै समय निदाएनौ । उनी केही सोचिरहेकी थिइन् ।

प्रकाशित : आश्विन १३, २०७५ ०९:२२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT