शिक्षक सम्मानित भए गुणस्तर

सुनिता लामिछाने

काठमाडौँ — म सानी छँदा सुन्ने गर्थें, हाम्री छिमेकी आमै आफ्ना छोरालाई जति बेलै पढ्न कर गरिरहनुहुन्थ्यो । छोराले अटेर गरे रिसाउँदै भन्नुहुन्थ्यो, ‘पढे पढ्, नपढे नपढ् ! पढिस् भने तेरी स्वास्नी मास्टर्नी हुन्छे ।’ छोरो पढेर मास्टर बनिदिए आफ्नालागि सर्वस्व हुने आमैको आशय थियो ।

एक पुस्ता अगाडिसम्म हाम्रो गाउँ–समाजमा शिक्षक पेसा कति सम्मानित र मर्यादित थियो भन्ने यथार्थको एउटा उदाहरण हो । गाउँघर, छरछिमेकमा केही पर्दा सरसल्लाह दिने शिक्षकहरू नै हुन्थे । अहिले त्यस्तो देखिँदैन । त्यही शिक्षकले पढाएका विद्यार्थी डाक्टर, इन्जिनियर, वकिल, मन्त्री, व्यवसायी जस्ता ओहदामा पुगेका छन्, सम्मानित हुन पुगेका छन् ।

तिनलाई त्यो हैसियतसम्म पुर्‍याउने शिक्षकलाई चाहिँ प्रायः तुच्छ रूपमा हेरिन्छ । त्यति मात्र होइन, शिक्षण पेसामै रहे पनि हामीआफ्ना छोराछोरीलाई शिक्षक भनेरगर्वका साथ परिचय गराउन हिचकिचाउँछौँ । कसैले छोराछोरी के गर्छन् भनेर सोधे, अभिभावकहरू भन्ने गर्छन्, ‘खोइ, आफ्ना छोराछोरीले त केही गर्न सकेनन् ! यसो अल्झने बाटो विद्यालयमा पढाउँछन् ।’

नेल्सन मन्डेलाले भनेका छन्— शिक्षा यति महान् र शक्तिशाली हुन्छ, यसले विश्वलाई नै परिवर्तन गराउँछ । मन्डेलाको यो भनाइबाटै स्पष्ट हुन्छ, मुलुकलाई समृद्ध बनाउन विभिन्न निकाय र पक्षमध्ये शिक्षाको प्रमुख भूमिका हुने गर्छ ।

गुणस्तरीय शिक्षाका लागि त्यस ठाउँको सामाजिक र आर्थिक संरचना, विद्यार्थीको क्षमता, साधनस्रोतले प्रभाव पार्न सक्छ । त्यसमध्ये मुख्य त शिक्षालाई प्रभावकारी बनाउनमा शिक्षककै भूमिका प्रमुख रहन्छ । शिक्षकको हात सयौं कलिला बालबालिकाको भविष्यसँग जोडिने भएकाले शिक्षक आफै मजाले नखटेसम्म विद्यार्थीले गुणस्तरीय शिक्षा प्राप्त गर्न सक्दैनन् ।

भर्खरै तोते बोली बोल्दै गरेका बालबालिकालाई अभिभावकले विद्यालयको जिम्मा लगाइदिन्छन् । ती कलिला बालबालिकालाई असल नागरिक बनाउने मात्र नभएर, सिङ्गो मुलुकलाई शिक्षित बनाउने काम शिक्षकले गरेका हुन्छन् । कक्षाकोठा भित्र पसेर पढाइरहँदा शिक्षकले त्यो कक्षाकोठाको मात्र नेतृत्व गरेको हुन्न कि मुलुककै नेतृत्व गरेको हुन्छ । शिक्षकहरू स्फुर्त रूपमा अगाडि बढ्नसके मात्र शिक्षाको गुणस्तर बढ्न सक्छ । त्यसैले शिक्षणलाई महत्त्वपूर्ण र सम्मानित पेसाकारूपमा हेर्नु आवश्यक छ ।

भौतिक पूर्वाधार र आर्थिक लगानीका साथसाथै गुणस्तरीय शिक्षाका लागि ऊर्जावान् शिक्षकको खाँचो पर्छ । शिक्षकको ऊर्जा बढाउन उनीहरूलाई हौसलाको आवश्यकता पर्छ । त्यो हौसला राम्रो तलब र अन्य सरसुविधाका कारण बढ्ने गर्छ । अनि शिक्षकलाई हेर्ने हाम्रो समाजको सोचमा परिवर्तन आउनु पनि जरुरी हुन्छ ।

भविष्यमा शिक्षक बन्ने चाहना राख्ने विद्यार्थी अचेल विरलै भेटिन्छन् । उनीहरूको मस्तिष्कमै ‘शिक्षण सम्मानित पेसा होइन’ भन्ने छाप पारिएको हुन्छ । शिक्षाचाहिँ गुणस्तरीय चाहनेहरूमा यही विरोधाभास छ । राम्रो शिक्षाको अपेक्षा राख्छौं, तर कोही पनि आफ्ना केटाकेटी शिक्षक भएको हेर्न चाहँदैनौं । नमुना शिक्षाको उदाहरण दिँदा फिनल्यान्डको नाम अगाडि आउने गर्छ । फिनल्यान्ड यस्तो मुलुक हो, जहाँ शिक्षकलाई सबैभन्दा बढी सम्मान र मर्यादा दिने गरिन्छ । हामीकहाँ यही पेसा अपहेलित छ ।

नेपालका एकाधबाहेक सबैजसो सार्वजनिक विद्यालयका शिक्षकहरू पार्टीगत राजनीतिमा विभाजित छन् । कतिपय चाहिँ आफ्नो ठाउँमा खेताला शिक्षक राखेर अन्यत्र संलग्न छन् । यस्ता विद्यालय पनि छन्, जो राहत कोटा र खेताला शिक्षकमा निर्भर छन् । निजी विद्यालयमा राजनीति घुसिनहालेको भए पनि तलबका मामिलामा शिक्षकहरू प्रताडित छन् । श्रमिकलाई तोकिएको न्यूनतमभन्दा पनि कम तलबमा पढाउन शिक्षकहरू बाध्य छन् । आफ्नै भविष्यको टुंगो नभएका यस्ता शिक्षकले देश निर्माणका कर्णधार मानिने विद्यार्थीलाई के सिकाउन सक्छन् ?

गुणस्तरीय र रोजगारमूलक शिक्षाको पहिलो सर्त हो— शिक्षण पेसालाई सम्मानित अनि पहिलो रोजाइको पेसा बनाउनु । यसका लागि निजीमा पनि तलब र अन्य सरसुविधालाई आकर्षक बनाउनुपर्ने हुन्छ । यस्तो नभएकैले ‘हेल्मेट शिक्षक’को बिगबिगी भएको हो । आफू कार्यरत संस्थाले योग्यता अनुसारको सुविधा उपलब्ध गराए, कोही पनि परिवारको भरणपोषणका लागि दसतिर धाउने थिएनन् होला ।

जागिर खानुको अर्थ हो— आफ्नो भविष्यलाई ढुक्कको बनाउनु । हामीकहाँ शिक्षकका सन्दर्भमा यो सम्भव छैन । यसर्थ भोलिको समुन्नत मुलुकको आधारशिला निर्माण गर्न शिक्षणलाई सम्मानित पेसाको रूपमा विकास गर्नु अपरिहार्यता छ ।

हालसालै उच्चस्तरीय राष्ट्रिय शिक्षा आयोगले शिक्षामा सुधारका लागि प्रधानमन्त्रीसमक्ष प्रतिवेदन बुझाएको छ । त्यसमा शिक्षक र शिक्षणका आम समस्यालाई केही हदसम्म समेट्ने प्रयास गरिएको छ । ती सुझावलाई दराजमा नथन्क्याई कार्यान्वयन गर्न सकिए शिक्षा क्षेत्रमा देखिएका कमी–कमजोरी हट्दै जाने थिए ।

प्रकाशित : चैत्र ८, २०७५ ०९:३७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

जापानसँग श्रम समझदारी सोमबार

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — जापानमा नेपाली कामदार पठाउन आगामी सोमबार दुई देशबीच श्रम–समझदारी हुने टुंगो लागेको छ । समझदारीपत्रमा श्रम मन्त्रालयका सचिव र जापानी राजदूतले हस्ताक्षर गर्दै छन् ।

सरकारी संयन्त्रबाटै कामदार लैजाने गरी हुने समझदारीलाई मन्त्रिपरिषद् बैठकले पारित गरिसकेको छ ।

जापानले चैत १८ देखि विदेशी कामदार आपूर्ति गर्ने निर्णय गरेको छ । यसअघि जापान इन्टरनेसनल ट्रेनिङ कोअपरेसन अर्गनाइजेसन (जिटो) सँग सम्झौता गरी औद्योगिक प्रशिक्षार्थी पठाइँदै आएको थियो । समझदारीपछि पनि म्यानपावर कम्पनीमार्फत प्रशिक्षार्थी कामदार यथावत् पठाइनेछ ।

नेपाली कामदार श्रम भिसामा जापान जाने बाटो पहिलो पटक खुल्न लागेको हो । जापानले नेपालबाट दक्ष र अदक्ष दुवै खालको कामदार लैजाने श्रम मन्त्रालयले जनाएको छ । ‘नेपाली कामदारलाई आर्थिक शोषण र ठगीबाट मुक्त गर्न आपूर्ति प्रक्रियामा तेस्रो पक्षको संलग्नता नगर्ने सहमति भयो । अब सरकारी संयन्त्रबाट कामदारको भर्ना प्रक्रिया हुन्छ,’ मन्त्रालयका एक अधिकारीले भने, ‘वैदेशिक रोजगार विभागभित्र जापान पठाउने छुट्टै शाखा स्थापना हुनेछ ।’

जापानले बर्सेनि कति नेपाली लैजाने भन्ने निर्धारण गरिसकेको छैन । जापानी रोजगारदाताले आवश्यक कामदारको मागपत्र नेपाली दूतावासमा प्रमाणीकरण गरी जापानले तोकेको निकायमा लगेर बुझाउनुपर्ने व्यवस्था भएको ती अधिकारीले बताए ।

‘समझदारीमा कामदारको लागत खर्च समेटिएको छैन । दुई देशबीचको प्राविधिक टोलीको बैठकले टुंगो लगाउनेछ,’ उनले भने, ‘कुन–कुन शीर्षकमा कति खर्च लाग्ने हो, सबै पारदर्शी हुनुपर्छ भन्ने हाम्रो अनुरोध हो ।’

मन्त्रालयका अनुसार कामदारको तलब, व्यवसाय तथा स्वास्थ्य सुरक्षासँग सम्बन्धित विषय जापानी श्रम कानुनअनुसार हुनेछ । ‘अरू देशको जस्तो कामदारको न्यूनतम तलब तोकिनेछैन,’ ती अधिकारीले भने, ‘जापानको श्रम कानुनमै विदेशी नागरिक र जापानीबीच विभेद छैन, जति तलब जापानीले पाउने हो, त्यति नै नेपालीले पाउनेछन् ।’

समझदारीपछि सक्दो छिटो कामदार लैजान नेपाली पक्षको आग्रह छ । ‘जापानले केही तयारी गर्नुपर्नेछ । हाम्रा तर्फबाट लगभग सबै तयारी भइसक्यो,’ उनले भने, ‘छिट्टै समझदारीअनुसार कामदार पठाउनुपर्छ भन्ने हाम्रो कुरा हो ।’

जापानी भाषा प्रवीणता परीक्षण (जेएलपीटी) को चौथो तह पास भएका कामदार मात्रै जापान जान पाउनेछन् । यो भनेको आधारभूत जापानी भाषा बोल्न र पढ्न सक्नु हो । जापानले पहिलो ५ वर्षमा ३ लाख ४२ हजार दक्ष–अदक्ष विदेशी श्रमिकलाई रोजगारी दिने नीति लिएको छ ।

‘जापान नेपालीका लागि सुरक्षित र आकर्षक गन्तव्य बन्नेछ । खाडी र मलेसियाकेन्द्रित नेपालीको श्रम बजार थप फराकिलो बन्ने स्थिति देखा परेको छ,’ श्रमविज्ञ गणेश गुरुङले भने, ‘समझदारीलाई प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्न दुवै देशका संयन्त्र चुस्त हुनुपर्नेछ ।’

प्रकाशित : चैत्र ८, २०७५ ०८:४७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT