अनुहार नेताको, छवि देशको

श्रीकृष्ण अनिरुद्ध गौतम

कुनै पनि देशको समकालिक सामाजिक मानक त्यो समाजको समकालीन राजनीति हो । राजनीति भन्नासाथै राजनीतिज्ञहरूको अनुहार अगाडि आउँछ । तिनैलाई हेरेर देशका बारेमा धारणा बन्छ । नेपालका बारेमा पनि तत्काल धारणा बनाउँदा यसका प्राकृतिक स्रोत–साधन र सौन्दर्य, इतिहास र विभूतिहरू, विद्वान–विदुषीहरूका तुलनामा राजनीतिज्ञहरूकै अनुहार हावी हुन्छ ।

कतिपय यस भनाइसँग असहमत हुन सक्छन् । तर हुन्छ, यस्तै । तिनैका आचरण, व्यवहारका वरिपरि देशका वर्तमानको तस्बिर बन्छ । सम्भावना छ–छैन, त्यो देखिन्छ । समृद्धिका लागि लगानी, लगानी भन्छन् नि, लगानीका लागि पत्यारलाग्दा नेता हुनुपर्छ, मुखले मात्र होइन, कामले । किनभने नेताको अनुहार नै देशको छवि हो, नेताके बोली नै देशको बोली हो ।

माथिल्लो श्रेणीमा बसेका नेता कस्ता छन्, देश त्यस्तै छ भन्ने बुझिन्छ । जस्तै– केपी शर्मा ओली, पुष्पकमल दाहाल, शेरबहादुर देउवाकै परिवृत्तमा राजनीति घुमिरहँदा देश, समाजले उनीहरूकै आचरण र चरित्र अवलम्बन गरिरहेको हुन्छ । देशमा उनीहरूकै छवि प्रतिविम्बित हुन्छ । जानेर/नजानेर, चाहेर/नचाहेर देशवासीले उनीहरूलाई नै पछ्याइरहेका हुन्छन् । पछ्याउँछन् । राजनीतिको अग्रपंक्तिको आचरण, व्यवहार कति महत्त्वपूर्ण हुन्छ, यो इतिहाससिद्ध छ । चाणक्यको दृष्टान्त दिऊँ, करिब २२ सय वर्ष पहिलाको । धननन्दको शासन रहुन्जेल, मगधको उन्नति, खुसहाली सम्भव छैन भन्ने उनको निष्कर्ष थियो । यहाँ पनि राजावंशीय शासन रहेसम्म देश उन्नत हुन सक्दैन भन्ने निष्कर्षमै पुगेका कारण गणतन्त्रको स्थापना भएको हो । गणतन्त्रको स्थापना हुनु, तर शासकीय आचरण उस्तै ?

चीनका महान दार्शनिक, चिन्तक कन्फ्युसियसले भनेका थिए, शासकको व्यक्तित्व जस्तो छ, राष्ट्र त्यस्तै बन्छ । शासकले सही आचरण गरे, राष्ट्रले स्वतः सोझो मार्ग अवलम्बन गर्छ । देश बनाउन शासकले आफ्नो आचरणबाट प्रारम्भ गर्नुपर्छ । अरूलाई सच्याएर गर्छु होइन, आफू सच्चिएर । आचरणमा प्रमुख हुन्छ, आर्थिक आचरण । राज्यको सम्पत्तिमा किफायत, फजुल खर्च बन्द । राष्ट्र–धनमाथि लुट बन्द । तब बन्छ, देश समृद्ध । ‘म सहन्नँ भ्रष्टाचार’ भनेर भाषणले गर्दा भ्रष्टाचार बन्द हुने भए, उहिल्यै गिरिजाप्रसाद कोइरालाले धेरैपटक यस्ता भाषण गरिसकेका थिए ।

भाषणले नै भ्रष्टाचार बन्द गर्ने उद्यम नेकपाकै अर्का अध्यक्ष पुष्पकमल अर्थात् प्रचण्डले समेत धेरैपटक गरिसकेका छन् । भ्रष्टाचार नै प्रगतिको सबैभन्दा ठूलो बाधक हो भनेर के देउवाले भनेका छैनन् र ! प्रधानमन्त्री भएसाथै भाषणले भ्रष्टाचारविरुद्ध बिगुल फुक्न कोही पछि परेका छैनन् । अर्थात् भ्रम नपरोस्, भ्रष्टाचारविरुद्ध युद्धको उद्घोष गर्ने ओली पहिलो प्रधानमन्त्री होइनन् ।

कन्फ्युसियसभन्दा करिब पच्चीस सय वर्षपूर्व कुरुक्षेत्रमा अर्जुनसँग संवाद गरिरहँदा महाभारतका महानायक योगेश्वर श्रीकृष्णको त्यस्तै उक्ति थियो । लोकले आफैं बाटो पहिल्याउँदैन, अग्रपंक्तिलाई पछ्याउँछ । भनिन्छ नि, यथा राजा तथा प्रजा । यहाँ राजा भनेर कुनै मुकुटधारी गजक्क लच्किँदै हिँंड्ने वंशसत्तामा आधारित प्रथाको प्रतिनिधि पात्र अर्थात् मध्ययुगीन नमुनालाई नबुझौं ।

राज्य प्रमुखलाई बुझौं । जो राज्य प्रमुख हो, उही राजन हो । जसलाई राज्यसत्ता सञ्चालन गर्ने जिम्मा लगाइएको छ, उसैलाई बुझौं । आजका मितिमा ती पात्र ओली हुन् र प्रत्यक्ष–अप्रत्यक्ष रूपमा उनकै आचरणलाई देशैले पछ्याइरहेको छ । जस्तो कि जब उनी अशोभनीय बोल्छन्, प्रमुख प्रतिपक्ष नेपाली कांग्रेसका नेताहरू उनकै बोली पछ्याउँदै घोचपेच गर्ने फ्रतिक्रिया दिन्छन् । हरेक त्रियाको फ्रतिक्रिया हुन्छ र त्रिया जस्तो हुन्छ, प्रतिक्रिया त्यस सुहाउँदो नै हुन्छ । यो विज्ञानसिद्ध सत्य हो ।
केही दिनपूर्व एउटा समाचार आयो, भोजभतेरमा मात्र ११ अर्ब खर्च । त्यसको सामाजिक सञ्जालमा कसैले प्रतिक्रिया लेख्यो, ‘हो त मन्त्रीहरू त्यतिकै रातापिरा भएका होइनन् ।’ दोहोरो–तेहोरो इन्धन खर्च लिने मन्त्री, उपत्यकामा घर भई–भई घरभाडा लिने सांसद, राष्ट्रपतिलाई डेढ अर्बको हेलिकप्टर, १८ करोडका गाडी, प्रदेश र स्थानीय तहमा भइरहेको राष्ट्र–धनको दुरुपयोगबारे औंला उठे, प्रश्न गरिए, तर कुनै प्रश्नको तर्कसंगत उत्तर आएन । उल्टै बरु गणतन्त्र, लोकतन्त्रलाई बदनाम गर्न खोजिएको भनियो । के जनताले राज्य खर्चबारे हिसाब खोज्नु बदनाम गर्नु हो ? विचलनमाथि प्रश्नउठ्दा त्यसलाई जायज सिद्ध गर्न जब मान्यवरबाटै कुतर्क गरिन्छ, विचलन नै प्रथा बन्न जान्छ र जहाँ विचलन नै प्रथा हुन्छ, त्यो राष्ट्रको नियति दुर्भाग्यपूर्ण बन्न जान्छ ।

आफूसित शब्द भण्डार छ, जति पनि उपदेश दिन सक्छु र अरूले त्यो मान्नुपर्छ भन्ने ठान्नु सभ्य, शालीन आचरण होइन । अरूलाई जोताएर आफू गफिन्छु, सुत्छु र मस्त सपना देख्छु होइन, आफैं लागिपरेर सपना साकार पार्ने हो । सपना देख्ने बेलामा देख्नुपर्छ, सपनैमात्र देखिबस्ने होइन । सपना साकार पार्न काम आफूबाट प्रारम्भ गर्नुपर्छ । काम प्रारम्भ गर्ने भनेको सर्वप्रथम आफ्ना विचलन सच्याउने र त्यसपछि मन्त्रीहरूमाथि लगाम लगाउने हो । शासनतन्त्रका यावत् अंगलाई जनमुखी बनाउने र जनताबाट आउने प्रतिक्रियालाई सुनेर जनताको मुख बन्द गर्ने होइन, सहानुभूतिपूर्वक सुन्ने र सम्बोधन गर्ने हो ।

भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलनका अग्रनायक महात्मा गान्धीले पनि कन्फ्युसियसले जस्तै सुधार आफैंबाट प्रारम्भ गर्नुपर्छ भनेर सुझाएका थिए । सुझाएका मात्र होइन, उनले हरेक सुधारको प्रयोगशाला आफ्नै व्यक्तित्वलाई बनाएका थिए । मानिस कमजोरीसहित नै हुन्छ र ती कमजोरीलाई जित्न सकिन्छ भन्ने उनको मान्यता थियो ।

नेपालमा जन्मेका गौतम बुद्धले भनेका थिए, ‘आफैं आफ्नो ज्योति बन्नुपर्छ ।’ गौतम बुद्ध नेपालमा जन्मेकोमा गर्व गर्न त्यति बेला सुहाउँछ, जब उनका उपदेश अनुकूलको व्यवहार गरिन्छ । आफ्नै तपोबल, आफ्नै एकनिष्ठसाधनाले आफ्ना इन्द्रियहरूलाई जित्न सकिन्छ भन्नेउनको निष्कर्ष थियो ।

जब मानिसले आफूले आफैंलाई जित्छ, उसका सामु जित्नुपर्ने अरू कोही हुँदैन । यस्ता अग्रनायक दृष्टान्त बन्छन् । जस्तै कि, दक्षिण अफ्रिकाका नेल्सन मन्डेला दृष्टान्त बनेका थिए । पद्धति बनाएर मात्र हुँदैन, बसाउनुपर्छ । पद्धतिलाई जीवन दर्शन बनाउनुपर्छ । त्यसका लागि नेतृत्व समर्पित हुनुपर्छ । ओलीबाट यदि त्यस्तै आशा गरिएको थियो अथवा गरिन्छ भने के त्यो गलत हो ? के यस्तो कामना गर्ने विरुद्ध प्याच्च मुख फर्काउन सुहाउँछ ?

हो पनि, राजनीतिको अग्रपंक्ति त्यसमा पनि शासक, जो राष्ट्रकै अग्रपंक्ति हो, सही भए संयन्त्र सोही अनुसारका बन्छन् । बन्न करै लाग्छ । सहयोगी त्यस्तै रोजिन्छन् । भनिन्छ नि, आफू जस्तो छ, त्यस्तै सहयोगी रोजिन्छ । शान्त, शालीन मानिसलाई शान्त शालीन नै मन पर्छ, मुखालेलाई मुखाले साथी नै मन पर्छ । आर्थिक अनुशासनमा बस्ने नेतृत्वका सामु घुस्याहाहरू त्यसै पनि छेउ पर्न सक्दैनन् । भ्रष्टहरू थर्कमान हुन्छन् । आजको नेपालमा यो कुरा धेरैलाई पत्यार लाग्दैन । किनभने त्यस्ता उदाहरणीय शासकको दर्शन गर्नबाट देश सर्वथा वञ्चित छ । ओलीसँग दुईतिहाइ बहुमत छ । यो दुईतिहाइका बलमा उनले आदर्श शासनको नजिर स्थापित गर्न सक्छन् । ओलीले आदर्श शासनको नजिर स्थापित गरून् भनेर कामना गरिनु के गलत हो ?

रचनात्मक सहयोग चाहने शासकले अर्कालाई होच्याएर बोल्नु हुँदैन । प्रधानमन्त्री जस्तो सम्मानित पदमा बसेको मानिसले व्यंग्य हानेर तृप्ति लिने होइन । यो तरिका शोभनीय होइन । किनभने यसबारे मनोवैज्ञानिक तथ्य बडो रोचक छ । यस्तो किसिमको बोलीवचन, व्यवहार भनेको अरू तल, आफू माथि छु भन्ने देखाउन खोजिएको हो । अरू निम्न आफू श्रेष्ठ छु भन्न खोजिएको हो । यसलाई आफ्नो दमित आकांक्षा अनायास निस्किएको रूपमा लिइन्छ ।

प्रकारान्तरमा यो कुण्ठाको अभिव्यक्ति हो । कतिपय अवस्थामा आफ्ना असमर्थताहरूलाई ढाकछोप गर्न पनि मानिस ठूलो पल्टिने गर्छन् । देखिरहेकै छौं, मन्त्री र तिनका सहयोगी–समर्थकहरू स्वयंलाई विशिष्ट ठान्दै आँखा नचाइरहेका हुन्छन् । अरूले सलाम ठोकून्, नमस्कार आओस् भनेर कतै अन्तै हेरेजस्तो गरिरहेका देखिन्छन् । चिने–जानेकै मानिसलाई पनि नचिने जस्तो गरेर हेर्छन् । उभ्याइ नै फरक, हिँडाइ र बोलाइ नै फरक बनाउन खोजिरहेका हुन्छन् । अर्थात् कस्ता अप्राकृतिक, रोबोटजस्ता लाग्छन् ।

मान्यता छ, राजनीति भनेको बोलेर गरिने काम हो अर्थात् बोलीमात्र रहने होइन, बोल्ने त्यो मात्र जो हुनसक्छ । नेताहरू आफैं कोदालो बोकेर बारी खन्न जाँदैनन् । जस्तै कि नेताभन्छ, बारी खन्दै छु । कार्यकर्ताले खन्छन्, तर खनेको श्रेयचाहिँ नेतालाई जान्छ । जस्तै– कांग्रेसका प्रवक्ता बोलिरहँदा उनका मुखबाट सभापति शेरबहादुर देउवाको जस्तो उच्चारण नआए पनि परन्तुमा सभापतिकै ध्वनिका रूपमा लिइन्छ ।

कांग्रेसका कार्यकर्ताहरूलाई देउवाकै छविमा देखिन्छ । कार्यकर्ताले उपद्रो गरे अपजस नेतालाई जान्छ । मन्त्रीहरूको ‘तितो बोलीवचन’ ओलीकै प्रतिध्वनि मानिन्छ । नेकपाका कार्यकर्ताको आचरण राम्रो भए, श्रेय नेतालाई जान्छ । नराम्रो भए, दोष नेताकै ठहरिन्छ र त्यहीं देश कस्तो छ भन्ने छवि देखिन्छ ।

प्रकाशित : वैशाख ६, २०७६ ०८:११
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कठैबरा कांग्रेस !

श्रीकृष्ण अनिरुद्ध गौतम

काठमाडौँ — प्रधानमन्त्री केपी ओली कहिलेकाहीँ साँच्चै घतलाग्दो वाणी प्रस्फुटित गर्छन्  । केही दिनपूर्व उनका श्रीमुखबाट हाल बेहाल नेपाली कांग्रेसबारे अत्यन्त सटिक टिप्पणी आयो, ‘कठैबरा कांग्रेस ! हेर्दाहेर्दै कहाँ पुग्यो !’ साँच्चै हो पनि, कांग्रेस कठैबरा नै भएको छ  ।

आफूले माया गरिने, सहानुभूति राखिने व्यक्ति, परिवार वा समूहको अवनति, दुर्गति वा ज्यादै दयालाग्दो अवस्था हुन जाँदा कठैबरा भन्ने गरिन्छ । त्यस्तो नहोस् भन्ने कामना गरिएको, सोच्दै नसोचिएको तर दुर्घटना अथवा परिबन्दवश दुःखद अवस्था उत्पन्न हुँदा, दुःखद समाचार सुन्दा अनायास निस्कने शब्द हो— कठैबरा !


कांग्रेसका लागि आजका मितिमा यो विस्मयबोधक कठैबरा अत्यन्त उपयुक्त हो । यद्यपि ओलीले जुन सन्दर्भ उल्लेख गरेर यसको प्रयोग गरे, त्यसमा उनको बुझाइ त्यति प्रस्ट छैन । पूर्वाग्रह छ । किञ्चित् दुराग्रह पनि । उनले कांग्रेसलाई माया गरेर, मनमा असीम दया जागेर कठैबरा भनेका होइनन् । त्यो निश्चय नै बिचरा कांग्रेसजनको मुटु छेड्ने प्रयोजनले गरिएको व्यंग्य थियो । यद्यपि ओलीले कांग्रेसलाई दयावश कठैबरा भनेका होइनन्, तथापि यसको समग्र अवस्थाको चित्रण गर्दा निष्कर्षस्वरूप प्राप्त हुने सार कठैबरा नै हो ।


कांग्रेसलाई लिएर ओलीको कठैबरा नेक्रवित्रम चन्दको नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीका गतिविधिमाथि सरकारद्वारा लगाइएको प्रतिबन्धप्रति कांग्रेसका कतिपय नेताविशेषको नकारात्मक टिप्पणीतर्फ लक्षित थियो । कांग्रेसले चन्द नेतृत्वको नेकपाका हिंसात्मक गतिविधिप्रति समर्थन गरिरहेको भन्ने उनको आक्षेप थियो । त्यो ओलीको निजी अनुमान र मनको मत हो । किनभने चन्दका गतिविधि के हुन्, त्यो समूहका विषयमा केकस्तो धारणा बनाउनु उचित हुन्छ भन्ने सम्बन्धमा कांग्रेसको कुनै संस्थागत धारणा छ/छैन, यसबारे कसैलाई जानकारी छैन । सम्भवतः स्वयं कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवालाई पनि के भन्दा ठीक, के भन्दा बेठीक भन्ने ज्ञान छैन ।


देउवाले एक पटक चन्दका गतिविधिमाथि सरकारले प्रतिबन्ध लगाएकोलाई उचित ठहर्‍याए, लगत्तै वार्ताद्वारा समस्या समाधान गर्नुपर्ने धारणा व्यक्त गर्न थाले । सीके राउतसँग सरकारले गरेको समझदारीबारे पनि कहिले स्वागत गर्ने र कहिले भने विखण्डनकारीसँग झुकेर राष्ट्रघात गरेको भन्नेसम्मका भनाइ आए । त्यस्तै अरू नेताले पनि आफ्नो मनमा जे आयो, त्यही बोलेका छन् । ती भनाइलाई पछ्याइसाध्य छैन । बोलीको मूल्य हुन्छ, तर धेरै बेतुका बोल्ने गरिँदा र बोली फेरिइरहँदा पार्टी निश्चित विचारधारामा नचलेर साँच्चै कठैबरा हुन पुगेको ठहर्छ ।


हुन त प्रधानमन्त्री ओली आफैं पनि धेरैजसो सन्तुलित बोल्ने गर्दैनन् । कहिलेकाहीं यस्तो प्रतीत हुन्छ, उनीसँग व्यंग्यवाण, सस्ता टिप्पणी र व्यक्तिको मानसम्मानमा आघात पर्ने खालका अशोभनीय शब्दहरूको सँगालो अर्थात् शब्दकोश नै छ । लोकतन्त्रमा निजी मत राख्न हरेक नागरिक स्वतन्त्र हुन्छ । मानिस आफ्नो राजनीतिक, सामाजिक, सांस्कृतिक पृष्ठभूमि अनुसारै आचरण गर्छ । उसले प्रयोग गर्ने शब्दावली, वाक्य संयोजन, लक्षणा–व्यञ्जना औपचारिक शिक्षाले आकारित नभएर धेरैजसो अवस्थामा सामाजिक र हुर्काइका क्रममा प्राप्त अनुभवकै देन मानिन्छन् ।


निश्चय नै ओलीले पनि संविधानमा लिपिबद्ध र प्रदत्त अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताकै हक प्रयोग गरेका हुन् । अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको अधिकतम उपभोग गर्दै ओली जहाँ जतासुकै जेसुकै बोलून्, तीमध्ये कतिपय त ध्यान दिन योग्य पनि हुँदैनन् । तर अचेल उनी देशको झन्डै दुईतिहाइ अग्लो, सबैभन्दा ठूलो पार्टीका एक अध्यक्षका साथै प्रधानमन्त्री पनि हुन् । प्रधानमन्त्रीले बोलेको नीति बोलेको मानिन्छ, सरकारको दृष्टिकोण बोलेको मानिन्छ ।


ओली सधैं अशोभनीय नै बोल्छन् भन्नेचाहिँं होइन । धेरैजसो अवसरमा अशोभनीय बोलिदिन्छन् भनेको मात्र हो । उनका कुनैकुनै कुरा साह्रै घतलाग्दा हुन्छन् र त्यस्तै घतलाग्दो हालैको कठैबरा हो । ‘कठै’ र ‘बरा’ को सन्धिबाट बनेको यो शब्द विस्मयका साथै करुणाबोधक पनि हो । विशेष गरेर तीन वर्षयता कांग्रेसमा दुर्दशा किस्ता–किस्तामा आएका छन् । संविधान आएका वर्ष सभापति र प्रधानमन्त्री सुशील कोइरालाले भद्र सहमति तोड्दै पुनः प्रधानमन्त्री पदका लागि उम्मेदवारी दिएपछि वर्तमान दुरवस्थामा आइपुग्ने मार्गचित्र बनेको हो ।


त्यसै कारण तत्कालीन माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष प्रचण्ड र एमाले अध्यक्ष ओलीले परस्पर नजिक हुने अवसर पाए, सहकार्य गरे । साथै स्मरणीय छ, त्यति बेला संविधानप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै भारतले नेपालमाथि नाकाबन्दी लगाएको थियो । तर कांग्रेसले नाकाबन्दीलाई नाकाबन्दी भन्न सकेन । कांग्रेसका नेताले भारत रिसाउँछ कि भनेर मौनव्रत धारण गर्नु उचित ठाने । भारतीय शासन–प्रशासन र तिनका एजेन्सीहरूको मनोविज्ञान के हो भने, तिनीहरू जहाँ जो सत्तामा हुन्छ, त्यसैको ‘चाकडी’ गर्छन् । दुर्भाग्यवश, कठैबरा बिचरा, भारतसँग आफ्नो नजिकको साइनो छ भन्ने कांग्रेस नेताहरूले पनि भारतीय शासकीय मनोविज्ञान बुझेका रहेनछन् !


कांग्रेसको तेह्रौं महाधिवेशनपूर्व सुशील कोइरालाको निधन भयो र महाधिवेशनमा देउवा सभापति बने । त्यसपछि उनको नेतृत्वको कांग्रेसले पहिलो घातक काम गर्‍यो— ओलीबाट प्रचण्डलाई चुँडाएर माओवादी–कांग्रेसको संयुक्त सरकार गठन अनि प्रधानमन्त्रीमा प्रचण्ड र देउवाको आलोपालो । त्यस प्रयोगलाई कतिपयले कम्युनिस्टहरूबीचको सहकार्यलाई फुटाएको भनेर स्वागत गरे । त्यसबाट प्रचण्डले दोस्रो संविधानसभामा गुमाइसकेको राजनीतिक ‘स्पेस’ पुनः प्राप्त गर्ने र आफ्नो प्रभावलाई अरू विस्तार गर्ने अवसर पाए । यसले निष्ठावान् कांग्रेसजनमा विरक्ति र जनस्तरमा कांग्रेसलाई अरू अलोकप्रिय बनायो । त्यसको प्रकटीकरण स्थानीय तहको निर्वाचनमा भयो । प्रादेशिक र केन्द्रीय तहको निर्वाचनपूर्व पार्टी एकता गर्ने गरी ओली र प्रचण्डले चुनावी गठबन्धन गरे ।


एकातिर विभिन्न दुष्प्रयोग र अर्कातिर ओली–प्रचण्ड मिलापका कारण प्रादेशिक र केन्द्रीय तहको निर्वाचनमा कांग्रेसले सर्वस्व गुमायो । पहिलो पटक भएको प्रादेशिक निर्वाचनमा हरेक प्रदेशमा लज्जाजनक पराजय बेहोर्नुपर्‍यो । केन्द्रमा एकतिहाइभन्दा कम स्थानमा चित्त बुझाउनुपर्‍यो ।


यहाँ पूर्वप्रकरणहरूको पुनरावृत्ति किनभने यतिसम्म दुर्दशा भइसक्दा पनि आफ्नो हारको यथार्थपरक समीक्षा नगर्ने, उल्टै ठालु पल्टने, खाइपाइ आएको सुविधामै रमाउने र प्रधानमन्त्री ओलीले बेलाबेला देखाएका ललीपपमै दंग पर्ने गरेका कारण हुनुपर्छ, प्रतिपक्षको न्यूनतम धर्म पालन गर्नसमेत कांग्रेसले तत्परता देखाएन, देखाइरहेको छैन । मुद्दाविशेषमा नेतैपिच्छे फरक धारणा आए पनि कांग्रेसको आधिकारिक धारणा यो हो भन्ने त हुनुपर्ने, त्यो पनि छैन !


निश्चय नै जित–हार हुन्छ । तथापि हारेको बोध हुनुपर्छ र पुनः उठ्ने उद्यम हुनुपर्छ । यति नराम्ररी नहारेको भए पनि कांग्रेस यसपूर्व पनि दुई पटक हारिसकेको हो, २०५१ को मध्यावधि निर्वाचन र २०६४ मा पहिलो संविधानसभाको निर्वाचनमा । त्यति बेला पनि सरकारमा कम्युनिस्ट नै आएका थिए । राजनीतिको केन्द्रीय भाव भने कांग्रेसमै थियो । सम्झे हुन्छ, त्यति बेला कांग्रेस सत्तामा नहुँदासमेत माग्ने होइन, दिने हैसियत राख्थ्यो । यसका शुभेच्छु, शुभचिन्तक र कार्यकर्ताको मनोबल यति साह्रो कहिल्यै गिरेको थिएन ।


लोकतन्त्रमा सधैं सत्ता पाइँदैन । प्रतिपक्षमा बस्नु पनि सानो कुरा होइन । सत्तामा घोर कम्युनिस्ट अथवा तानाशाही प्रवृत्ति भएका पात्र नै किन नबसेका होऊन्, प्रतिपक्षले संसद र सडकमा सत्तालाई आच्छु–आच्छु पार्न सक्छ । बाहिर–बाहिर आफ्ना भान्साका कार्यकर्तामाझ रमाउँदै सरकार अधिनायकवादी भयो भनेर बोली टोपल्दैमा अधिनायकवादी मनसुबा नियन्त्रित हुँदैन ।


साथै प्रतिपक्षले सरकारसँग नियुक्तिमा भाग माग्ने पनि होइन । आफ्नो पालामा नियुक्त गरेका राजदूतहरूको थमौती गरिमाग्न याचना गर्ने होइन र गर्न सुहाउँदैन। मिल्दैन संवैधानिक अंगहरूमा आफ्ना मानिस नियुक्ति गराइमाग्न भित्रभित्रै प्रार्थना गर्न । प्रतिपक्षले बोक्नुपर्छ, जनताका अजेन्डा । प्रतिपक्षले बुझ्नुपर्छ, जनताका भावना । लोकतन्त्रमा प्रतिपक्ष सत्तासँग ‘सेटिङ’ मिलाउँदै कठैबरा भएर बस्न मिल्दैन ।


कांग्रेसका एउटा महामन्त्री छन्, शशांक कोइराला। उनी सांसद पनि हुन् । नाताले उनी विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाका छोरा हुन् । कांग्रेसजन उनीबाट धेरै आशा गर्छन्, उनी शशांक भएर होइन, बीपीपुत्र भएकाले । तर संसदमा ढुंगो बोल्ला, उनी बोलेको सुनिँदैन । बाहिर भने बेला न कुबेला नानाथरीका समय र सन्दर्भ नमिल्ने मागहरू अघि सारिरहेका हुन्छन्। धेरै केरकार भयो भने त्यस्तो भनेकै होइन भनेर पन्छिन कत्ति पनि विलम्ब गर्दैनन् । साथै पद ओगटेर बस्ने र फलानाले गर्न दिएन, त्यसैले पार्टी बरबाद भयो भन्नेहरू आफ्नै वृत्तमा रुवाबासी गरेर बसेका भेटिनु सामान्यझैं भएको छ ।


त्यसैले ओलीले चाहे चन्द नेकपाका गतिविधिका सन्दर्भमा कांग्रेसलाई कठैबरा भनेका भए पनि समग्रमा समेत यसको कार्य–प्रदर्शन कठैबरा भन्नलायक नै भएको छ । कठैबरा कांग्रेस !


प्रकाशित : चैत्र २२, २०७५ ०८:४०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्