प्रधानमन्त्रीका भ्रामक आश्वासन

श्रीकृष्ण अनिरुद्ध गौतम

काठमाडौँ — लोकतन्त्रप्रेमीका लागि यो पुनर्निरीक्षण, आत्मनिरीक्षणको बेला हो । गम्भीर अनुसन्धानमा लाग्नुपर्ने समय हो । संविधानमा लोकतन्त्र लेखिएकै छ भनेर ढुक्क नहुनुहोस् । ढुक्क नहुनुहोस् कि जनप्रतिनिधिहरूलाई राज्य सञ्चालन जिम्मा लगाइएकै छ भनेर ।

जुन क्षण तपाईं ढुक्क हुनुहुन्छ, त्यही क्षणबाट तपाईंको स्वतन्त्रता हरण सुरु हुन्छ । प्रणाली भत्किन, मक्किन सुरु हुन्छ । सत्तामा प्रज्ञासम्पन्न मानिस छ भने अर्कै कुरा अन्यथा मान्छे सत्तामा पुग्नासाथ के–के न भएँ भन्ठान्छ ।

विशेष गरेर यस्तो देशमा जहाँ संस्कार पुरानै हुन्छ, तर प्रणाली नयाँ । झन् त्यहाँको नेतृत्वमा प्रणालीप्रति हृदयदेखि नै सहमत नभएका पात्रहरू छन् भने प्रणालीले नयाँ संस्कार निर्माण गर्न सक्दैन । प्रणालीलाई संस्कारले नै थिचिदिन्छ । उन्नत प्रणाली तर पात्र त्यसको मर्म नबुझ्ने छन् भने अवस्था बडो विद्रूप हुन जान्छ ।

यसो भनिरहँदा तपाईका भित्री नेत्रले झल्झली नेपालको वर्तमान परिदृश्य देखिरहेका हुन सक्छन् र छ पनि त्यस्तै । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीका भाषण, सम्भाषण यथार्थमा हाँस्न मजा आउने प्रकारका हुन्छन् । उनले बोल्दैमा खासै गम्भीरतापूर्वक नलिनेहरूको संख्या दिनानुदिन वृद्धि भइरहेको छ ।

भलो चिताएर उनलाई सुझाव, परामर्श दिनु, दिन खोज्नु पनि व्यर्थ छ भन्नेहरू अन्यत्रभन्दा उनकै दलमा बढी छन् । तर यस प्रकारको परिदृश्यलाई ख्यालठट्टाका रूपमा लिनु खतरनाक हुन्छ । प्रधानमन्त्री जस्तो देशकै अत्यन्त जिम्मेवार पदमा आसिन व्यक्ति यदि हास्यकलाकार जस्तै हँसाउनमै तल्लीन रहन्छन् भने प्रणालीका लागि यो किमार्थ राम्रो संकेत होइन ।

जस्तै, प्रधानमन्त्री भन्दिन्छन्, देशमा अब कोही भोकै बस्नु पर्दैन । प्रधानमन्त्री बोल्दा तथ्य, तथ्यांक सज्जित भएर बोल्नुपर्छ । कोही पनि भोको नबस्नुपर्ने अवस्था आउन खाद्यान्नको अभाव हुनुहुँदैन । खाद्यान्न अभाव नहुन उत्पादन र आय आर्जन यथेष्ट हुनुपर्छ । उत्पादनका लागि काम गर्ने ठाउँ हुनुपर्छ, अवसर हुनुपर्छ । त्यसै भनिदिने कोही अब भोकै बस्नु पर्दैन ?

जुन देशको प्रतिव्यक्ति आय वर्षको करिब १ हजार डलर अथवा त्यसभन्दा दस–बीस डलर बढी छ अर्थात् नेपाली रुपैयाँ सरदर एक लाख दस–बीस हजार, त्यहाँ कोही भोकै बस्नु पर्दैन भनेर मजाक गरेको कि भोका मानिसलाई हँसाउन प्रयत्न गरेको ? डलरको भाउ घटबढ भइरहने हुँदा सरदर १ लाख २० हजार नै मानिलिऊँ । यसो गर्दा प्रतिव्यक्ति आय प्रतिमहिना १० हजार हुन आयो र त्यसलाई प्रतिदिनमा भाग गर्दा ३३४ रुपैयाँ हुन आउँछ ।

के यही ३ सय ३४ रुपैयाँबाट खान, बस्न, लाउन र विशेष अवसरका लागि बचत पनि गर्न पुग्छ ? सोधौं न अब कोही भोकै बस्नु पर्दैन भन्ने प्रधानमन्त्रीलाई । प्रधानमन्त्रीका नजिकै बस्ने उनका सल्लाहकारले सोधे पनि हुन्छ । बोल्न मजा आयो भन्दैमा यथार्थसँग कतैबाट मेल नखाने बोल्दा प्रधानमन्त्री संस्थाको प्रतिष्ठा बढ्छ त स्वयं प्रधानमन्त्रीले समेत भन्न सक्दैनन् ।

करिब तीन करोड जनसंख्यालाई आय समान रूपमा वितरण गर्ने हो भने त अवस्था यस्तो देखिन्छ भने वितरण कहाँ बराबर हुन्छ ? सबैलाई समान रूपमा वितरण गरिने भन्ने कम्युनिस्ट प्रथाले समेत त्यसो गर्न सकेन, उल्टै सोभियत संघमा जोसेफ स्टालिन र रोमेनियामा निकोलाई चाउसेस्कु जस्ता क्रूर तानाशाहको उत्पत्ति गराएको थियो ।

समाजवाद भन्नु होस् कि साम्यवाद कहीं पनि आय आर्जन समान रूपमा वितरण हुन सक्दैन । हुनसकेको, गर्नसकेको भए, पूर्वी युरोप र सन् १९९१ पूर्वको सोभियत संघमा त्यसको प्रयोग भएकै हो । गर्न सक्नु त परै साम्राज्य नै ढलेर धराशायी भयो । झन् आजको जस्तो बजार अर्थतन्त्रमा दौलत एक प्रतिशतका हातमा थुप्रिने, मध्यम वर्गले त्यही एक प्रतिशतको सेवा गरेर आय आर्जन गर्ने तथा निम्म वर्ग आश्रयहीन हुँदै जाने अवस्था बनिरहेको छ ।

प्रसिद्ध अमेरिकी अर्थशास्त्री जोसेफ ई स्टिग्लिज अमेरिकामै सम्पत्तिको अधिकांश हिस्सा त्यहाँको एक प्रतिशतका पासमा थुिप्रएको एवं त्यसैको स्वार्थमा अर्थतन्त्र सञ्चालित रहेको भन्छन् । अरु हुनेखाने तिनकै सेवकमा सीमित भएका र आम मानिस ऋणमा चुर्लम्म डुबेका छन् ।

सम्पन्न अमेरिकाको त्यो दशा छ भने नेपालको अवस्था के होला ? भारतकै कुरा गरौं, मुकेश अम्बानीको खर्बौंको सम्पत्तिले के बस्तरका आदिवासीको मुखमा माड लाग्छ ? थोरै मानिसका पासमा अकुत सम्पत्ति थुप्रिएको छ, धेरै मानिस अभावमा पिल्सिएका छन् र खान–लाउनसम्म पुग्ने एउटा बीचको वर्ग छ । यसलाई मध्यम वर्ग भन्ने गरिएको छ । यो वर्गका अधिकांशलाई खान–लाउन पुगेजस्तो देखिए पनि रातोदिन गोरुजस्तो जोतिएर बल्ल घरद्वार जोडजाम गरेर बसेका हुन्छन् ।

राज्य सञ्चालकहरूलाई यथार्थसँग कतै मेल नखाने उडन्ते आश्वासन दिइरहँदा मजा आउँदो हो । तर यस्ता तिलस्मी वाचाको आयु लामो हुँदैन । यसले भ्रम खडा गर्छ र भ्रमको महलमा समृद्धि भित्रिँदैन । आशा पनि यथार्थको धरातलमै उभिएर जगाउँदा मात्र सार्थक हुन्छ । अन्यथा आशा तुरुन्तै निराशा र निराशा अवशादमा परिणत हुन्छ ।

साथै कामै नगरी बस्न, खान, लाउन पाइन्छ भन्ने हिसाबले त झनै आश्वस्त पार्न खोज्नु हुँदैन । मिहिनेत बिना धनी बन्न उत्प्रेरित गरिरहँदा देशमा बढ्ने भनेको दलाली, घुसखोरी, माफियागिरी हो भन्ने कुरा प्रधानमन्त्रीकै बालुवाटारमा छर्लंग भएको छ । सत्ताधारी नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीकै महासचिव विष्णु पौडेलको नाम आठ आना जग्गासँग गाँसिएर लिलाम भइरहेको छ ।

प्रधानमन्त्री ओलीले मे १ अर्थात् मजदुर दिवसका दिन मजदुरहरूलाई हौस्याउँदै भने, देशमा मजदुरका सुखका दिन आए । उनले त्यहाँ बोल्दैमा सुख आउने होइन । के सुख सुनिश्चित गर्ने पूर्वाधार छ, देशमा ? के उद्योगहरू फस्टाएका अथवा फस्टाउने वातावरण छ ? घरेलु उत्पादन न्यून तर आयातले सय प्रतिशततर्फ ताकिरहेको अवस्थामा मजदुरहरूको रोजगार सुरक्षित हुने अवस्था छैन । यस अवस्थामा सुखका दिनको प्रत्याभूति प्रदान गर्नलाई प्रधानमन्त्री कुनै जादूगर होइनन् ।

जादू नै गरे पनि जादू भनेको वास्तविकता होइन, भ्रममात्र हो । भ्रम बाँड्दा एकछिन सुन्नलाई मधुर सुनिए पनि त्यो मजदुर घर पुग्दा डालो रित्तै देखेपछि उसको हालत के हुन्छ, यसको पूर्वानुमान गरेर यथार्थसम्मत आश्वासन दिँदा मजदुरको भलो र प्रधानमन्त्रीको मान रहन्छ । तर हौसिन्छन्, बोल्छन् । के बोल्दैछु भनेर ख्याल गर्दैनन् ।

देशमा रोजगारका अवसरको न्युनता छ । यो सर्वविदित यथार्थ हो । अवसर भएको भए देशको युवा जनशक्तिले जापान, मलेसिया, कोरिया, अरब मुलुकमा रगत–पसिना गर्नु, घरपरिवारबाट अलग्गिनुपर्ने थिएन । सरकारले श्रम सम्झौता गरेको पौरख सुनाइरहनुपर्ने थिएन । तर प्रधानमन्त्री मुखमा आयो कि कुनै कुरा रोकेर गमेर, कति तथ्यपरक छ भनेर जाँचेर बोल्दैनन् । भन्दिन्छन् ।
भनेर मात्र हुन्छ ? निश्चय नै उनी भोकै बस्नु नपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ । मन्त्रीहरू, सांसदहरूलाई आफ्नै हात जगन्नाथको अवसर प्राप्त भएको छ । जल, जमिन र वायुयान सर्वत्र माफियाकरण भइरहेको अवस्थामा भुइँफुट्टा सम्पत्ति एकातिर एकोहोरिइरहेका उदाहरण अचेल बग्रेल्ती छन् । त्यसैलाई सुखका दिन भनिएको भए, यहाँ थप केही भन्ने शब्दको अभाव हुन जान्छ ।
यसमा दुईमत छैन, ओली मनपराइएर, साँच्चै भन्ने हो भने जनताका रोज्जा प्रधानमन्त्री हुन् । हुन् नि, होइन त ! मतदाताका लागि उनी प्रधानमन्त्रीका रूपमा पूर्वघोषित जस्तै थिए र तत्कालीन एमाले–माओवादी गठबन्धनलाई दुई तिहाइ नजिक संसदीय स्थान उनकै नामका कारण प्राप्त भएको हो । तर बहुमतको त्यो पनि दुई तिहाइ छुनै लागेको मत पाएको दल, के कारण दिनानुदिन झन्–झन् आलोचित हुने अवस्था आयो ? बोली, व्यवहार, क्रियाकलाप, निर्णय, भ्रमण, व्यय गर्ने तरिका सबै आलोचित हुने भए, भइरहेका छन् । फलस्वरुप उनका कतिपय प्रशंसक नै उग्र आलोचकमा परिणत भएको अवस्था छ । यस्तो विद्रूप कतै कम्युनिस्ट विचारधारा र लोकतन्त्रबीच तालमेल नमिलेकोले पो हो कि ! प्रधानमन्त्री ओली र नेकपाले गम्भीर आत्मानुसन्धान गर्नु समीचीन देखिन्छ ।

मलाई चाहिँं पाठशालाका कारण कम्युनिस्टहरूलाई लोकतन्त्र अप्ठ्यारो भएको हो कि जस्तो लाग्छ । कहिले अगाडि चेन खुस्किन्छ, कहिले पछाडि बटन खुस्किन्छ । जति ढंग पुर्‍याउन खोजे पनि बानीबेहोरा उतै लेनिन, स्टालिनतर्फ नै चिप्लिन्छ । संस्कृतमा एउटा गजबको भनाइ छ, स्वभावस्तु प्रवर्तते अर्थात् व्यवहार स्वभावबाट नै प्रकट हुन्छ । स्वभावको निर्माण व्यक्तिको पृष्ठभूमिबाट बन्छ, त्यसमा पाठशालाको अहम् भूमिका हुन्छ । सत्ता अथवा सत्ताको सान्निध्यमा मानिस त्यसै पनि मात्तिन्छ, कतिपय त मैमत्त नै हुन्छन् । त्यसमाथि पाठशाला एउटा, व्यवस्था अर्कै भएकाले प्रधानमन्त्री र उनको टिमलाई व्यवस्थासँग सामञ्जस्य स्थापित गर्न समस्या परिरहेको हुनसक्छ ।

त्यसैले लोकतन्त्रप्रेमीहरूले वर्तमान सरकारलाई सच्याउने र प्रणालीसम्मत लिकमा हिँडाउने के उपाय छ, त्यसको गम्भीर अनुसन्धान गर्नुपर्ने र प्रभावकारी उपाय पत्ता लगाउनुपर्ने आवश्यकता छ । आवश्यकता छ, किनभने देश यही हो र यहाँ प्रचुर मात्रामा कम्युनिस्ट छन् र रहन्छन् । हाललाई भने प्रधानमन्त्रीलाई भ्रामक आश्वासन बाँड्नबाट निरुत्साहित गर्न सकियो भने पनि देशलाई धेरै ठूलो सान्त्वना हुनेछ । अन्यथा परिस्थिति अरु विद्रूप हुँदै जान सक्छ ।

प्रकाशित : वैशाख २०, २०७६ ०९:४१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अनुहार नेताको, छवि देशको

श्रीकृष्ण अनिरुद्ध गौतम

कुनै पनि देशको समकालिक सामाजिक मानक त्यो समाजको समकालीन राजनीति हो । राजनीति भन्नासाथै राजनीतिज्ञहरूको अनुहार अगाडि आउँछ । तिनैलाई हेरेर देशका बारेमा धारणा बन्छ । नेपालका बारेमा पनि तत्काल धारणा बनाउँदा यसका प्राकृतिक स्रोत–साधन र सौन्दर्य, इतिहास र विभूतिहरू, विद्वान–विदुषीहरूका तुलनामा राजनीतिज्ञहरूकै अनुहार हावी हुन्छ ।

कतिपय यस भनाइसँग असहमत हुन सक्छन् । तर हुन्छ, यस्तै । तिनैका आचरण, व्यवहारका वरिपरि देशका वर्तमानको तस्बिर बन्छ । सम्भावना छ–छैन, त्यो देखिन्छ । समृद्धिका लागि लगानी, लगानी भन्छन् नि, लगानीका लागि पत्यारलाग्दा नेता हुनुपर्छ, मुखले मात्र होइन, कामले । किनभने नेताको अनुहार नै देशको छवि हो, नेताके बोली नै देशको बोली हो ।

माथिल्लो श्रेणीमा बसेका नेता कस्ता छन्, देश त्यस्तै छ भन्ने बुझिन्छ । जस्तै– केपी शर्मा ओली, पुष्पकमल दाहाल, शेरबहादुर देउवाकै परिवृत्तमा राजनीति घुमिरहँदा देश, समाजले उनीहरूकै आचरण र चरित्र अवलम्बन गरिरहेको हुन्छ । देशमा उनीहरूकै छवि प्रतिविम्बित हुन्छ । जानेर/नजानेर, चाहेर/नचाहेर देशवासीले उनीहरूलाई नै पछ्याइरहेका हुन्छन् । पछ्याउँछन् । राजनीतिको अग्रपंक्तिको आचरण, व्यवहार कति महत्त्वपूर्ण हुन्छ, यो इतिहाससिद्ध छ । चाणक्यको दृष्टान्त दिऊँ, करिब २२ सय वर्ष पहिलाको । धननन्दको शासन रहुन्जेल, मगधको उन्नति, खुसहाली सम्भव छैन भन्ने उनको निष्कर्ष थियो । यहाँ पनि राजावंशीय शासन रहेसम्म देश उन्नत हुन सक्दैन भन्ने निष्कर्षमै पुगेका कारण गणतन्त्रको स्थापना भएको हो । गणतन्त्रको स्थापना हुनु, तर शासकीय आचरण उस्तै ?

चीनका महान दार्शनिक, चिन्तक कन्फ्युसियसले भनेका थिए, शासकको व्यक्तित्व जस्तो छ, राष्ट्र त्यस्तै बन्छ । शासकले सही आचरण गरे, राष्ट्रले स्वतः सोझो मार्ग अवलम्बन गर्छ । देश बनाउन शासकले आफ्नो आचरणबाट प्रारम्भ गर्नुपर्छ । अरूलाई सच्याएर गर्छु होइन, आफू सच्चिएर । आचरणमा प्रमुख हुन्छ, आर्थिक आचरण । राज्यको सम्पत्तिमा किफायत, फजुल खर्च बन्द । राष्ट्र–धनमाथि लुट बन्द । तब बन्छ, देश समृद्ध । ‘म सहन्नँ भ्रष्टाचार’ भनेर भाषणले गर्दा भ्रष्टाचार बन्द हुने भए, उहिल्यै गिरिजाप्रसाद कोइरालाले धेरैपटक यस्ता भाषण गरिसकेका थिए ।

भाषणले नै भ्रष्टाचार बन्द गर्ने उद्यम नेकपाकै अर्का अध्यक्ष पुष्पकमल अर्थात् प्रचण्डले समेत धेरैपटक गरिसकेका छन् । भ्रष्टाचार नै प्रगतिको सबैभन्दा ठूलो बाधक हो भनेर के देउवाले भनेका छैनन् र ! प्रधानमन्त्री भएसाथै भाषणले भ्रष्टाचारविरुद्ध बिगुल फुक्न कोही पछि परेका छैनन् । अर्थात् भ्रम नपरोस्, भ्रष्टाचारविरुद्ध युद्धको उद्घोष गर्ने ओली पहिलो प्रधानमन्त्री होइनन् ।

कन्फ्युसियसभन्दा करिब पच्चीस सय वर्षपूर्व कुरुक्षेत्रमा अर्जुनसँग संवाद गरिरहँदा महाभारतका महानायक योगेश्वर श्रीकृष्णको त्यस्तै उक्ति थियो । लोकले आफैं बाटो पहिल्याउँदैन, अग्रपंक्तिलाई पछ्याउँछ । भनिन्छ नि, यथा राजा तथा प्रजा । यहाँ राजा भनेर कुनै मुकुटधारी गजक्क लच्किँदै हिँंड्ने वंशसत्तामा आधारित प्रथाको प्रतिनिधि पात्र अर्थात् मध्ययुगीन नमुनालाई नबुझौं ।

राज्य प्रमुखलाई बुझौं । जो राज्य प्रमुख हो, उही राजन हो । जसलाई राज्यसत्ता सञ्चालन गर्ने जिम्मा लगाइएको छ, उसैलाई बुझौं । आजका मितिमा ती पात्र ओली हुन् र प्रत्यक्ष–अप्रत्यक्ष रूपमा उनकै आचरणलाई देशैले पछ्याइरहेको छ । जस्तो कि जब उनी अशोभनीय बोल्छन्, प्रमुख प्रतिपक्ष नेपाली कांग्रेसका नेताहरू उनकै बोली पछ्याउँदै घोचपेच गर्ने फ्रतिक्रिया दिन्छन् । हरेक त्रियाको फ्रतिक्रिया हुन्छ र त्रिया जस्तो हुन्छ, प्रतिक्रिया त्यस सुहाउँदो नै हुन्छ । यो विज्ञानसिद्ध सत्य हो ।
केही दिनपूर्व एउटा समाचार आयो, भोजभतेरमा मात्र ११ अर्ब खर्च । त्यसको सामाजिक सञ्जालमा कसैले प्रतिक्रिया लेख्यो, ‘हो त मन्त्रीहरू त्यतिकै रातापिरा भएका होइनन् ।’ दोहोरो–तेहोरो इन्धन खर्च लिने मन्त्री, उपत्यकामा घर भई–भई घरभाडा लिने सांसद, राष्ट्रपतिलाई डेढ अर्बको हेलिकप्टर, १८ करोडका गाडी, प्रदेश र स्थानीय तहमा भइरहेको राष्ट्र–धनको दुरुपयोगबारे औंला उठे, प्रश्न गरिए, तर कुनै प्रश्नको तर्कसंगत उत्तर आएन । उल्टै बरु गणतन्त्र, लोकतन्त्रलाई बदनाम गर्न खोजिएको भनियो । के जनताले राज्य खर्चबारे हिसाब खोज्नु बदनाम गर्नु हो ? विचलनमाथि प्रश्नउठ्दा त्यसलाई जायज सिद्ध गर्न जब मान्यवरबाटै कुतर्क गरिन्छ, विचलन नै प्रथा बन्न जान्छ र जहाँ विचलन नै प्रथा हुन्छ, त्यो राष्ट्रको नियति दुर्भाग्यपूर्ण बन्न जान्छ ।

आफूसित शब्द भण्डार छ, जति पनि उपदेश दिन सक्छु र अरूले त्यो मान्नुपर्छ भन्ने ठान्नु सभ्य, शालीन आचरण होइन । अरूलाई जोताएर आफू गफिन्छु, सुत्छु र मस्त सपना देख्छु होइन, आफैं लागिपरेर सपना साकार पार्ने हो । सपना देख्ने बेलामा देख्नुपर्छ, सपनैमात्र देखिबस्ने होइन । सपना साकार पार्न काम आफूबाट प्रारम्भ गर्नुपर्छ । काम प्रारम्भ गर्ने भनेको सर्वप्रथम आफ्ना विचलन सच्याउने र त्यसपछि मन्त्रीहरूमाथि लगाम लगाउने हो । शासनतन्त्रका यावत् अंगलाई जनमुखी बनाउने र जनताबाट आउने प्रतिक्रियालाई सुनेर जनताको मुख बन्द गर्ने होइन, सहानुभूतिपूर्वक सुन्ने र सम्बोधन गर्ने हो ।

भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलनका अग्रनायक महात्मा गान्धीले पनि कन्फ्युसियसले जस्तै सुधार आफैंबाट प्रारम्भ गर्नुपर्छ भनेर सुझाएका थिए । सुझाएका मात्र होइन, उनले हरेक सुधारको प्रयोगशाला आफ्नै व्यक्तित्वलाई बनाएका थिए । मानिस कमजोरीसहित नै हुन्छ र ती कमजोरीलाई जित्न सकिन्छ भन्ने उनको मान्यता थियो ।

नेपालमा जन्मेका गौतम बुद्धले भनेका थिए, ‘आफैं आफ्नो ज्योति बन्नुपर्छ ।’ गौतम बुद्ध नेपालमा जन्मेकोमा गर्व गर्न त्यति बेला सुहाउँछ, जब उनका उपदेश अनुकूलको व्यवहार गरिन्छ । आफ्नै तपोबल, आफ्नै एकनिष्ठसाधनाले आफ्ना इन्द्रियहरूलाई जित्न सकिन्छ भन्नेउनको निष्कर्ष थियो ।

जब मानिसले आफूले आफैंलाई जित्छ, उसका सामु जित्नुपर्ने अरू कोही हुँदैन । यस्ता अग्रनायक दृष्टान्त बन्छन् । जस्तै कि, दक्षिण अफ्रिकाका नेल्सन मन्डेला दृष्टान्त बनेका थिए । पद्धति बनाएर मात्र हुँदैन, बसाउनुपर्छ । पद्धतिलाई जीवन दर्शन बनाउनुपर्छ । त्यसका लागि नेतृत्व समर्पित हुनुपर्छ । ओलीबाट यदि त्यस्तै आशा गरिएको थियो अथवा गरिन्छ भने के त्यो गलत हो ? के यस्तो कामना गर्ने विरुद्ध प्याच्च मुख फर्काउन सुहाउँछ ?

हो पनि, राजनीतिको अग्रपंक्ति त्यसमा पनि शासक, जो राष्ट्रकै अग्रपंक्ति हो, सही भए संयन्त्र सोही अनुसारका बन्छन् । बन्न करै लाग्छ । सहयोगी त्यस्तै रोजिन्छन् । भनिन्छ नि, आफू जस्तो छ, त्यस्तै सहयोगी रोजिन्छ । शान्त, शालीन मानिसलाई शान्त शालीन नै मन पर्छ, मुखालेलाई मुखाले साथी नै मन पर्छ । आर्थिक अनुशासनमा बस्ने नेतृत्वका सामु घुस्याहाहरू त्यसै पनि छेउ पर्न सक्दैनन् । भ्रष्टहरू थर्कमान हुन्छन् । आजको नेपालमा यो कुरा धेरैलाई पत्यार लाग्दैन । किनभने त्यस्ता उदाहरणीय शासकको दर्शन गर्नबाट देश सर्वथा वञ्चित छ । ओलीसँग दुईतिहाइ बहुमत छ । यो दुईतिहाइका बलमा उनले आदर्श शासनको नजिर स्थापित गर्न सक्छन् । ओलीले आदर्श शासनको नजिर स्थापित गरून् भनेर कामना गरिनु के गलत हो ?

रचनात्मक सहयोग चाहने शासकले अर्कालाई होच्याएर बोल्नु हुँदैन । प्रधानमन्त्री जस्तो सम्मानित पदमा बसेको मानिसले व्यंग्य हानेर तृप्ति लिने होइन । यो तरिका शोभनीय होइन । किनभने यसबारे मनोवैज्ञानिक तथ्य बडो रोचक छ । यस्तो किसिमको बोलीवचन, व्यवहार भनेको अरू तल, आफू माथि छु भन्ने देखाउन खोजिएको हो । अरू निम्न आफू श्रेष्ठ छु भन्न खोजिएको हो । यसलाई आफ्नो दमित आकांक्षा अनायास निस्किएको रूपमा लिइन्छ ।

प्रकारान्तरमा यो कुण्ठाको अभिव्यक्ति हो । कतिपय अवस्थामा आफ्ना असमर्थताहरूलाई ढाकछोप गर्न पनि मानिस ठूलो पल्टिने गर्छन् । देखिरहेकै छौं, मन्त्री र तिनका सहयोगी–समर्थकहरू स्वयंलाई विशिष्ट ठान्दै आँखा नचाइरहेका हुन्छन् । अरूले सलाम ठोकून्, नमस्कार आओस् भनेर कतै अन्तै हेरेजस्तो गरिरहेका देखिन्छन् । चिने–जानेकै मानिसलाई पनि नचिने जस्तो गरेर हेर्छन् । उभ्याइ नै फरक, हिँडाइ र बोलाइ नै फरक बनाउन खोजिरहेका हुन्छन् । अर्थात् कस्ता अप्राकृतिक, रोबोटजस्ता लाग्छन् ।

मान्यता छ, राजनीति भनेको बोलेर गरिने काम हो अर्थात् बोलीमात्र रहने होइन, बोल्ने त्यो मात्र जो हुनसक्छ । नेताहरू आफैं कोदालो बोकेर बारी खन्न जाँदैनन् । जस्तै कि नेताभन्छ, बारी खन्दै छु । कार्यकर्ताले खन्छन्, तर खनेको श्रेयचाहिँ नेतालाई जान्छ । जस्तै– कांग्रेसका प्रवक्ता बोलिरहँदा उनका मुखबाट सभापति शेरबहादुर देउवाको जस्तो उच्चारण नआए पनि परन्तुमा सभापतिकै ध्वनिका रूपमा लिइन्छ ।

कांग्रेसका कार्यकर्ताहरूलाई देउवाकै छविमा देखिन्छ । कार्यकर्ताले उपद्रो गरे अपजस नेतालाई जान्छ । मन्त्रीहरूको ‘तितो बोलीवचन’ ओलीकै प्रतिध्वनि मानिन्छ । नेकपाका कार्यकर्ताको आचरण राम्रो भए, श्रेय नेतालाई जान्छ । नराम्रो भए, दोष नेताकै ठहरिन्छ र त्यहीं देश कस्तो छ भन्ने छवि देखिन्छ ।

प्रकाशित : वैशाख ६, २०७६ ०८:११
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्