छाउमुक्त समाजको काल्पनिकी

सरिता तिवारी

केही दिनअघि पश्चिम नेपालका पहाडी जिल्ला घुम्ने क्रममा म लगायत केही साथी बाजुराको सदरमुकाम मार्तडीमा थियौं । कामका सिलसिलामा मार्तडीमै रहेका बझाङका साथी खडक बोहरा थिए, हाम्रा गाइड । बाजुरा अस्पतालका डाक्टर रोहित गिरीसहित हामी बजार र आसपासका बस्तीको ‘पर्यटक’ पाराले अध्ययन गर्दै थियौं ।

बजारको सिरानमा रहेको बडीमालिका मन्दिरसम्म उक्लेर केही बेर सुस्ताएपछि हामी छोटो र घरकरेसा हुँदै ओर्लिने बाटोबाट गफिँदै तल लाग्यौं । यही क्रममा दाङकी दीपा धितालले सानो, साँघुरो एककोठे घरतिर संकेत गरिन् । एक कान्ला तल ओर्लिसकेकी थिएँ म । फर्किएँ । मसँगै अगाडि लागेका अरू साथी पनि फर्किए ।

त्यो छाउघर रहेछ । बजार छिचोलेर हिँड्दै आउँदा हामीले यस्तो कुनै ‘घर’ देखेका थिएनौं । र अपेक्षा थियो, कम्तीमा मार्तडी बजारभित्रै त यस्तो दृश्य नदेखियोस् ! सँगैको घरसँग मुस्किलले दुई मिटरको दूरीमा रहेको त्यो सानो घर टिनले बारेको, टिनैको छानो भएको थियो । भित्रपट्टि केही बोरा, काठका टुक्रा र फाल्तु चिजहरू थिए । ती सबको बीचोबीच थियो— मध्यम उचाइको मानिसलाई खुट्टा तेर्स्याएर सुत्नसम्म पनि नमिल्ने भुइँदान । त्यो कुनै पनि कोणबाट ‘ओछ्यान’ त लाग्दैनथ्यो !

सँगैको पक्की घरको पिँडीमा भर्खरै नुहाएर चिसै कपालसित बसिरहेकी एउटी युवती थिइन् । तिनको हुलियाले नै हामीले अनुमान गर्‍यौं, त्यो कोठेघरमा बस्ने तिनै हुनुपर्छ ! मार्तडी आइपुग्नै दुई दिन लाग्ने दुर्गम गाउँबाट बीएड पढ्न आएकी तिनी त्यस घरमा डेरा लिएर बस्दी रहिछन् । तिनले बताइन्— त्यो एककोठे घर तिनी एक्लै बस्न होइन, ‘छाउ’ भएका बखत घरपट्टि दिदी र तिनका छोरीहरूसमेत बस्ने प्रयोजनले बनेको हो । तिनले त्यहीँनेर अरू घरमा पनि यस्तै खाले छाउघर छन् समेत भनिन् ।

जिल्लाको सदरमुकाम, त्यो पनि बजार क्षेत्रमै छाउघर देखिनु अपेक्षित थिएन । यो चिन्ताको विषय भए पनि म त्यस्तो उल्लेख्य विस्मयमा थिइन । त्यति नै बेला मलाई राधा पौडेलको किताब ‘अ–पवित्र रगत’ को स्मरण भयो । आफ्ना अत्यन्त वैयक्तिक र केही सार्वजनिक जीवनका अनुझूतिबारे बोल्ने क्रममा ‘मन्थन चितवन’को कार्यत्रम शृङ्खलामै पनि राधाले भनेकी थिइन्, ‘छाउ बार्ने भन्ने चिज पश्चिम नेपालमा मात्रै छैन, नेपालभरि छ । विश्वभर नेपालीहरू जहाँ–जहाँ छन्, लगभग त्यहाँ–त्यहाँ छ ।’

अमेरिका र बेलायतजस्ता अत्याधुनिक समाजमा पुगेका नेपाली परिवारले पनि महिनावारीको चारदिने ‘निषेध अवधि’ कसरी लागू गरिरहेका छन् भन्ने विषयमा राधाको प्रत्यक्ष अनुभव सुन्दा म रन्थनिएकी थिएँ । उनले नेपाली महिलाले महिनावारीका क्रममा बेहोर्नुपर्ने निषेधात्मक प्रथा, परम्पराकै विषयमाथि विद्यावारिधि गरेकी छन् । र ‘सम्मानित महिनावारी’को अभियान बोकेर वर्षौंदेखि बात र आरोप सहँदै लगातार काम गरिरहेकी जुझारु कार्यकर्ता पनि हुन् उनी ।

छाउ भनेको केवल एउटा छुट्टो घरमा अरूसँग नछोइकन बस्ने अवधिमात्रै होइन, हाम्रो दिमागमा काई लागेर बसेको रोगी सोच हो, जुन मात्रात्मक रूपले पश्चिम नेपालका केही जिल्लामा अलिक बढी निषेधात्मक छ । तर यो हामी प्रायः सबैका घर–घरमा बडो सतर्कतासाथ प्रचलित छ । यो निषेध लैंगिक हिंसाको प्रायः सर्वत्र चलिरहेको एउटा विशेष रूप हो ।

यसबाट स्त्री मनोविज्ञानमा मात्रै होइन, समग्रतामै परेको लामो प्रभाव कति गहिरो र भयावह छ भनेर कुनै मिटरले नाप्न गाह्रो छ । व्यक्तिगत स्तरमै पनि यसबाट बाहिर निस्कन सजिलो त छैन, तर प्रयत्नहरू थालिएका छन् । अरूको कुरै नगरौं, हामी सचेत भनिएका मान्छेलाई समेत परम्परित छाउविरुद्ध आफ्नै घरका सदस्यलाई बुझाउन हम्मे छ । ‘नछुने’ बार्न छोडे यताका मेरा आफ्नै अनुभव पनि परिवार र समाजमा झन्डै–झन्डै ‘सांस्कृतिक अपराधी’ को स्तरमा छन् । तर जुन कुरो सरासरी अन्याय र दलन हो भन्ने थाहा छ, त्यसका विरुद्ध उभिँदा अरूका नजरमा अपराधी बन्नुपर्छ भने त्यस्तो तथाकथित ‘सांस्कृतिक अपराध’ हामीले नै गर्ने हो । यसमा घोरिएर सोच्नुपर्ने वा डराउनुपर्ने केही छैन ।


भोलिपल्ट बिहान बडीमालिका नगरपालिका उपप्रमुख कविता विष्टसित भेट जुर्‍यो । स्थानीय स्तरमा काम गर्दाका अनुभवहरू साझा गर्ने क्रममा उनले छाउगोठ मुक्त नगरपालिका निर्माणको अभियानबारे पनि बताइन् । केही वडा ‘छाउगोठ मुक्त’ घोषित भैसकेको र केही वडामा अझै समस्या रहेको भन्दै उनले ‘बडीमालिका मन्दिर मुनिको बस्तीमा अलि बढी अप्ठ्यारो परेको’ कुरो राखिन् ।

शताब्दियौं पुराना मान्यता र संस्कारमा शिरपाउ भिजेको समाजसित भावनात्मक रूपले कुम मिलाएर हिँड्नु पनि छ, त्यही समाजको मनोविज्ञानलाई बदल्ने कठोर कामहरू पनि गर्नुछ । यस्तो कुरा कति जोखिमपूर्ण हुन्छ भन्ने बयान कविता विष्टजस्ता जनप्रतिनिधिले नै गर्न सक्छन् । हामीले उनलाई केही थान हौसला र शुभेच्छा त दियौं नै, सामूहिक सचेतनाको अभियानमा आआफ्ना ठाउँबाट सहकार्य गर्ने प्रतिबद्धता पनि जाहेर गर्‍यौं ।

महिनावारी हुँदा छाउगोठमै बलात्कृत हुनुपरेका, सर्पले टोकेका, बाघले लतारेका, त्यहीँभित्र आगो तापेर सुत्दा दुःखान्त मृत्यु भएका खबरहरू सार्वजनिक भइरहँदा पछिल्लो समय जनप्रतिनिधिहरूकै नेतृत्वमा छाउघर भत्काउने अभियान चलेको पनि सुनिन थालेका छन् । यो वास्तवमै सुखद परिणामको सूचक पनि हो । यही नै नारीमाथिका सांस्कृतिक उत्पीडनको निकास हो भन्नेचाहिँ होइन ।

नेपाली महिलामाथिको ऐतिहासिक दमनको प्रतिकार र समग्र मुक्तिको प्रश्नमा ‘छाउगोठ मुक्त’ समाज निर्माणको पहल मुक्ति र स्वतन्त्रताको एउटा अवयव भने अवश्य हो । यही नै सम्पूर्ण चिज होइन, मुक्तिको आगामी लामो यात्राको थालनीचाहिँ अवश्य हो । परम्पराका नाममा महिलाको शरीर र आत्मसम्मानमाथि हुँदै आएका यस्ता असंख्य अन्याय छन्, जसलाई हामीले साहसपूर्वक चिर्दै जानु पर्नेछ ।

सुनिन्छ, सुदूर पश्चिमका कतिपय स्थानीय सरकारले छाउगोठ राख्नेलाई सेवा–सुविधाबाट वञ्चित गर्ने भन्दैछन् । यस्ता प्रयत्न सिर्जनात्मक कम र दबाबमूलक बढी देखिन्छन् । यिनले समस्यालाई समाधानोन्मुख बनाउलान् कि समुदायलाई उल्टो हठ गर्न प्रेरित गर्लान् ? यो विषयलाई तीव्र दबाबले भन्दा पनि सचेतनाका विशेष प्रयत्नले सम्बोधन गर्नुपर्ने हो कि ? खास कुरो ‘नछुने हुँदा बार्ने’ समग्र भाष्यमाथि नै ध्यान दिनुपर्ने पो हो !

छाउगोठ भत्काउनु, महिनावारीको समयमा घर बाहिर असुरक्षित रूपले बस्ने कुसंस्कारलाई मेटाउनु अवश्य पनि सुखद पहल हो, तर मूल कुरा त छाउ भन्ने चिन्तनकै उन्मूलन हो नि ! भत्काउनुपर्ने कुरो खासमा महिनावारीको रगतलाई अपवित्र मानेर ‘नछुने’ बार्नुपर्ने मिथ नै हो । महिनावारी हुँदा छोएपछि देउता रिसाउने, कुलायन बिग्रने, तिनले श्राप दिने भन्ने जुन भयावह मिथ छ, यसलाई भत्काउने पहल नगरी छाउगोठ मात्रै भत्काएर छोड्नु त्यति बुद्धिमानी कदम हो भन्ने लाग्दैन । वास्तवमा भत्काउनुपर्ने त मनको छाउ हो !


महिलाको आत्मसम्मान र मुक्तिको सवाल सामान्य सुधार होइन, आधारभूत रूपमै परिवर्तनको प्रयाससँग जोडिन्छ । हाम्रा आन्दोलन र अभियान तबमात्रै सार्थक हुन्छन्, जब हामी आन्दोलनको स्पष्ट दिशा र लक्ष्य तय गरेर अगाडि आउन तयार हुन्छौं ।

आजसम्म चलेका गलत परम्परा र संस्कारसित तार्किक रूपले नै सम्बन्धविच्छेद गरेर अगाडि नबढ्ने हो भने छाउगोठ मुक्त समाज एउटा विकासे नारामात्रै बन्ने निश्चित छ । ‘छाउ’ वा ‘नछुने’ जे भनौं, यी मूल रूपले महिलामाथि जबर्जस्त हिंसाका रूप नै हुन् । यसमा दुईमत नै छैन ।

अछाम या बाजुरामा होओस् या चितवन, काठमाडौं अथवा नेपालीहरू पुगेका अमेरिका र बेलायतमै किन नहोओस्, जस्तोसुकै रूपमा जसरीसुकै चलेको होओस्, छाउका सबै खाले रूपको उन्मूलन नै हाम्रो एजेन्डा बन्नुपर्छ । मध्य र सुदूर पश्चिममा सांस्कृतिक जटिलताको मात्रा अवश्य पनि बढी छ । त्यसैले त्यहाँ काम गर्ने तप्काले केही फरक, विशेष शैली र सचेतता अपनाउनुपर्ला ।

महिनावारीका निषेधविरुद्धकानुन (मुलुकी अपराध (संहिता) ऐन, २०७४) मै समेत व्यवस्था भइसकेको हुनाले कानुनी अभ्यासमार्फत पनि यस्ता निषेधको उपचार खोज्ने ठाउँ छँदैछ ।

हामीले भत्काउनुपर्ने छाउगोठको स्थुल विम्बमात्रै अवश्य होइन । उखेल्नुपर्ने त महिनावारीको रगतमाथि अपवित्रताको
ट्याग लाग्ने हिंसाको मूलजरो नै हो । यसका लागि क्षेत्र वा समुदाय विशेषको भित्री मनोविज्ञानमै सकारात्मक हलचल हुनेगरी परिवर्तनको पहल गरिनु जति जरुरी छ, देशका अन्य भाग र विदेशमा बस्नेहरूले समेत आफ्ना मनमा, अभ्यासमा रहेका महिनावारीका निषेधहरू मिल्काएर फाल्नु त्यति नै जरुरी छ । अन्ततः छाउमुक्तिको काल्पनिकी यावत् हिंसा र विभेदमुक्त समाजको कल्पनाको महत्त्वपूर्ण प्रस्थानविन्दु हो ।

प्रकाशित : वैशाख ३१, २०७६ ०८:०७
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

सामूहिक विवेकको रक्षार्थ

सरिता तिवारी

काठमाडाैं — केही वर्षअघि एक अग्रज लेखक/प्राध्यापकले भनेको सम्झन्छु— बिहानबिहान अखबार नपढ्नू, बुझ्नुभो ? हत्या, बलात्कार, भ्रष्टाचार... समाचारले पूरै दिनको मुड बिग्रन्छ ! अलि दिनअघि ठीक यस्तै आशयको सुझाव एकवकिल मित्रबाट पनि पाइयो  । उनले पनि ‘ब्याड न्युज’हरूले कसरी मानसिक स्वास्थ्यमा असर पारेर आयु घटाउँछन् भन्ने अर्थ्याए  ।

एकशुभचिन्तकले त दिनदिनै मेसेन्जरमा सोधेर हैरान पार्छन्— दुनियाँको ठेक्का किन लिने ? आफू आरामको जिन्दगी बाँच्ने, बस ।

हामीलाई आफ्नै मात्र सोच्नु छ । अरू मरून् कि बाँचून ।व्यक्तिवादको उत्कर्ष हो यो । भलै हामी अरूलाई रुवाएर खान्नौं होला । इमानदारीपूर्वक काम गरेर दुई छाक खान्छौं होला । यो अर्कै कुरा हो । हामीमध्ये धेरैलाई आफू र आफ्नो परिवारबाहेक कसैको सरोकार छैन । हामी बाँचेको जुगको आर्थिक व्यवस्थाले यस्तै मान्छे बनाइरहेको छ । हामी व्यवस्थाको चाबीभित्र सुहाएका खासा मनुवा भएका छौं । लेखक, प्राध्यापक, वकिल जस्ता मान्छेको त यस्तो हविगत छ भने अरूको कुरै नगरौं !

....
१० अप्रिल २०१९ मा बंगलादेशकी १८ वर्षीया छात्रा नुसरत जहाँ रफी अस्पतालको शय्याबाट कहिल्यै नउठ्ने गरी बिदा भइन् । अप्रिल ६ मा परीक्षा दिन गएकी उनलाई परीक्षा केन्द्रकै छतमा लगी मट्टीतेल छर्केर आगो लगाइएको थियो । त्यसको एक मात्र कारण थियो— आफूमाथि भएको यौन हिंसाविरुद्ध प्रहरीमा उजुर गर्ने उनको हिम्मत ।

पीडक पक्षका मानिसले उजुरी फिर्ता लिन विभिन्न तरिकाले दबाब दिए, उनी आफ्नो संकल्पमा अडिग भइरहिन् । न्यायका लागि लड्ने उनको आँटलाई परिवारले पनि दह्रो साथ दिएको थियो ।बाँकी समाजले भने उनलाई साथ दिन खास रुचि देखाएन । नुसरतका पक्षमा न न्यायको कुनै पहल गरियो, न त सडकमा विरोध प्रदर्शन । जतिसम्म लडिन्, उनी एक्लै लडिन् । लड्दालड्दै ज्यान गुमाइन् ।

त्यहाँ पनि त हुँदा हुन् त्यस्तै मानसिक शान्ति चाहिने आम ‘पब्लिक’, नागरिक समाज र बौद्धिक! नुसरतमाथि आक्रमण हुनुअघि उनको बयान बिलौना कसैले सुन्ने प्रयत्न नै गरेन । नुसरतको अन्त्येष्टिसँगै यतिखेर बंगलादेशको आम जनचेतना मूर्च्छाबाट बौरिएझैं भएको छ । यो घटनाले बंगलादेशको संसद र न्यायालयदेखि प्रधानमन्त्री शेख हसिनाको कार्यालयसम्मलाई तताएको छ ।

अपराधीलाई कारबाही गर्ने माग राख्दै उर्लिएको मानवसागर ढाका र अन्य सहरका सडकमै नअटाउने स्थिति बनेको छ । उनको ज्यान गुमेपछिको हाहाकार र प्रदर्शनीले प्रतिरोधको विशाल शक्ति त देखायो, जसले गर्दा अभियुक्तलाई सजायको घेरामा ल्याइसकिएको छ, तर त्यही भीडले उनी जिउँदै हुँदा उनको जीवन र प्रतिष्ठा रक्षाको लडाइँमा ऐक्यबद्धता किन देखाएन ?

धेरैजसोका लागि खबरहरूका भीडमा यौन हिंसा र ‘बलात्कार’ खास उल्लेख्य ‘खबर’ नै होइन । यस्ता खबर पढ्नै नपरोस् भनेर छड्किने गर्छन् धेरै । त्यसमाथि महिलामाथिको हिंसा त परम्परागत विषय हो भन्ने मानसिकता छ । यो पुरुषकेन्द्री समाजको आम प्रवृत्ति नै हो । हामी महिला पनि त्यसमै बानी परेका छौं । आफैंलाई नपरी चेत्ने हाम्रो स्वभावै छैन । अरूसित जोडिएका घटनाले हामीभित्र त्यस्तो विशेष संवेदना र सरोकार नै उमार्दैन । त्यो संवेदना उम्रन हत्या र त्यसमा पनि पनि ‘जघन्य हत्या’ हुनुपर्छ । अनि बल्ल रमिता हेर्न घटनास्थलतर्फ कुद्ने गरिन्छ !

यी पंक्ति लेखिरहँदा मोरङको पथरी चोकमा २९ वर्षीया महिला नग्न अवस्थामा मृत भेटिएको खबरमा छन् मेरा आँखा । समाचारहरूमा उनको बलात्कारपछि हत्या गरिएको हुनसक्ने भनिएको छ । यता चितवन (मेरो बसोबास रहेको जिल्ला) को माडीस्थित स्वदेश एफएमले खोलाछेउ निउरो टिपिरहेकी एउटी किशोरीको बलात्कार भएको खबर प्रसारण गरेको छ भर्खरै र अभियुक्त फरार छन् भनिएको छ । यो त्यही ठाउँ हो जहाँ दुई वर्षअघि मुख्य राजनीतिक दलहरूको ‘भोट ब्याङ्क’ रक्षा गर्ने ‘पोलिटिक्स’ मा ‘नो वन किल्ड दीपिका–दीपशीला’ नाटक मञ्चन भैसकेको छ ।

निर्मला पन्तको अबोध अनुहार बरोबर आवृत्त हुन्छ आँखामा । निर्मलाकी आमाको न्यायिक लडाइँ के हुँदै होला ? सनसनीखेज लामालामा रिपोर्ट बनाएर केसलाई दिग्भ्रमको कुइरीमण्डलमा हुत्त्याइदिने समाचार पोर्टलले खास कुरा भन्दैनन्, थाहा छ । तिनको काम भूलभुलैयामा घुमाइदिने मात्रै हो । निर्मला पन्त बलात्कार र हत्या प्रकरणमा प्रमाण नष्ट गरेको मात्रै होइन, त्यसपछिका चरणबद्ध घटनाहरूमा हतारो र दमनको बाटो पक्रिएकाले प्रहरी प्रशासनमाथि नै सन्दिग्ध प्रश्न तेर्सियो ।

वास्तविक अपराधीको संरक्षणमा राज्ययन्त्रकै जिम्मेवार मानिसहरूको संलग्नताबारे अपुष्ट आरोपले सामाजिक सञ्जालका भित्ता भरिए । त्यसपछि देशैभरबाट न्यायप्रेमी मानिस सहिष्णुता र धैर्य तोडेर बाहिर निस्कन बाध्य भए । तर, प्रधानमन्त्रीले भने— भीडले कराएर न्याय दिने होइन, न्याय त सरकारले गर्छ । अहिलेसम्म पनि निर्मलाका बलात्कारी र हत्याराहरू कारबाहीको दायरामा आएका छैनन् । देशको न्याय व्यवस्थामाथि अट्टहास गर्दै खुलेआम हिँडिरहेका छन् ।

सरकारको परिभाषाको ‘न्याय’ कस्तो हो ? कम्तीमा निर्मलाकै प्रकरणलाई नजिर बनाउन भएपनि सरकारले भन्न सक्नुपर्थ्यो— हेर, ई यस्तो हुन्छ न्याय ! किनभने यो पञ्चायतकालको ‘नमिता–सुनिता काण्ड’ होइन, देशमा बहाल लोकतान्त्रिक गणतन्त्रकालमा घटेको घटना हो । रहस्यको पोको बनाइएको यो प्रकरणमा सरकारसित हरेक अदृश्य खेललाई पर्दाफास गर्ने इच्छाशक्ति हुनु अनिवार्य थियो । तर सरकार पञ्चायती शैलीमै प्रस्तुत भयो ।

यो कुनै पनि मूल्यमा अमान्य र अक्षम्य छ । निर्मला हत्याकाण्डपछि पनि बलात्कार र जघन्य हत्याका मुटु छेडिने घटनाको सिलसिला चलिरहेको छ । निर्मलापछि श्रेया (कास्की), दुतिया (धनुषा) र रिना (मोरङ) का हत्या प्रकरणसम्म आइपुग्दा अघिल्ला दुई घटनाका अभियुक्त पत्तो लागेर तिनले सजाय भोग्दै छन् भन्नेसम्म थाहा छ। तर, सजाय घटाइने र थुनामुक्त गरिने सम्भावना पनि उत्तिकै छ । यी लगायतका प्रकरणमा न्यायसम्पादन कसरी भएको छ ? यसबारे जानकारी गराउन पनि सरकारको कुनै संवेदशील पहल र अग्रसरता देखिन्न ।

महिलाहरूको सम्मानपूर्वक बाँच्न पाउने अधिकारमाथि संकटको प्रश्न मूलतः राज्यको हो, राज्यका अङ्ग र निकायको हो । यो राज्यको क्षेत्राधिकारभित्र कुनै महिलाको बलात्कार र हत्या हुँदा त्यसमाथि कारबाही प्रक्रियाको मामिलामा सरकार कसैप्रति पनि शून्य सहनशील हुनुपर्ने हो । सरकार जिम्मेवार बनोस्, मातहतका अङ्ग र निकायले गरेका जनविरोधी, न्यायविरोधी गतिविधिमाथि कडा निगरानी र अनुसन्धान गरोस् भनेर दबाब दिन सडकमा उत्रनेलाई चुनौती दिँदै प्रधानमन्त्री ‘भीडले न्याय दिने हो ?’ भनेर गर्जिन्छन् ।

यस्तै भीडको साथ र समर्थनले, रक्तपातपूर्ण बलिदानले आएको गणतन्त्रको प्रधानमन्त्रीले न्यायको गुहार गर्नेलाई यसो भन्न मिल्थ्यो ? तर भने । सरकार जिम्मेवार हुनुको सट्टा दोषी लुक्ने दुलो खन्न थाल्छ भने जनआक्रोश त स्वाभाविक छ । तथापि, आक्रोश पोख्नेलाई पनि थाहा हुन्छ— बलात्कार र हत्या लगायतका आपराधिक घटना सरकारले गराउने होइन । सरकारले चाहँदैमा यसको अनुपात शून्यमा झरिहाल्ने पनि होइन । तर आफू मातहतकै सुरक्षा निकायमाथि प्रश्नचिह्न उठ्दासमेत सरकार यस्ता घटनामाथि पर्दा हाल्ने र दोषी लुकाउन सघाउने उद्यम गर्छ भने प्रकारान्तरले सरकार महिलामाथि हुने हिंसाको अंशियार बनेको स्पष्ट छ ।

.....


दिनभरको मुड बिग्रन्छ भनेर अखबार नपढ्न, रेडियो नसुन्न सुझाउने, पीडितमाथि न्यायको सरोकार राख्नेलाई ‘ठेकेदार’ भनेर खिज्याउने जमात आदर्शवादको आवरणमा सित्तैँको उपदेश बाँड्ने पाखण्डी प्राणी हुन् । यस्ता मानिस सबैभन्दा खतरनाक हुन्छन्। यी वास्तवमा आम जनसमुदायमा सामूहिक विवेक उमार्ने प्रस्तावका खलपात्र हुन् । लेख्नेबोल्ने गर्नासाथ कुतर्क गर्न उत्रने, नानाथरी लेबल लगाइदिने रेडिमेड वर्ग छ अर्को ।

त्यसले बलात्कार (र हत्यासमेत) पीडितको न्यायको संकथनलाई घोषित रूपले नै सत्ताविरोधी मान्छ र जहीँकहीँ पाखुरा सुर्केर लड्न आइलाग्छ । त्यसलाई पहिचान गर्न सजिलो छ । त्योसँग लडिरहनु पनि पर्दैन,उपेक्षा गर्दै अघि बढे हुन्छ । तर पहिलो वर्गका मानिसहरू त घरघरै छन् । यिनलाई उपेक्षा गर्न गाह्रो छ । यी हाम्रा काका, मामा, दाजुभाइ, पति, छोरा, मित्रगण या सहकर्मी जो पनि हुन सक्छन् ।

बंगलादेशी छोरी नुसरत जहाँका खास अपराधी दोस्रो वर्गका होइनन्,पहिलो वर्गका ‘सज्जन पुरुष तथा भद्र महिला’ हुन्, जो हरेक संकटमा मौनता साधेर, मुख सिलाएर आफ्ना दैनिक उद्यम गर्छन् । यद्यपि यी पढेलेखेका शिक्षित र तथाकथित ‘सचेत’ पनि भइटोपल्छन् । आफूजस्ता मानिसहरूले एकमुखले एकैपटक बोल्दा सोचमा, व्यवहारमा धेरै फरक पर्ने अवस्था छ भन्ने यी राम्रोसँग जान्दछन् तर ढुङ्गो बोल्ला, यी बोल्दैनन् ।

यिनलाई एकबारको जुनीको यति मोह छ, यति डर छ, त्यही डरको भित्तोमा टाँसिएर बसिरहँदा मनमस्तिष्कमा मानवता र विवेकको सन्निपात भैसकेको चाल पाउँदैनन् । ‘भद्र’, ‘आदर्श’ र कुनै कोलाहलबिनाको स्वस्थ जिन्दगी बाँचेकामा मखलेल यो वर्गले भद्रताका सबै खोल च्यातेर मानवीय दायित्व आत्मसात् गरेको दिन नुसरत जहाँजस्ता छोरीहरूमाथि कुनै आततायीले आक्रमणको आँट गर्न सक्दैन । यो शिक्षा नेपाली समाजका तथाकथित ‘भद्र’ महिला–पुरुषले पनि लिऊन् ।


प्रकाशित : वैशाख १७, २०७६ ०८:२२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT