मेयरको मनोमानी

सम्पादकीय

कुनै नागरिकले सामाजिक सञ्जालमा राज्यको कुनै पदाधिकारीलाई कुनै लाञ्छना लगाए प्रहरीले पक्राउ गर्छ । गर्ने गरेको छ । साइबर अपराध कानुन लगाएर हतकडीसमेत पहिर्‍याइदिन्छ । अपराधीका रूपमा चित्रित गर्दै प्रचार गर्छ । सामाजिक रूपमा बहिष्कृत हुनेसम्मको बदनामी गराइदिन्छ । 

इटहरीका मेयर द्वारिकलाल चौधरी

कुनै पदाधिकारीले कुनै नागरिकलाई प्रत्यक्ष ज्यानको धम्की दिँदासमेत राज्यको कानुन आकर्षित हुँदैन भने देशमा दोहोरो मापदण्ड छ भन्ने प्रस्ट हुन्छ । देशमा बाहुबली छ भन्ने पुष्टि हुन्छ । देशमा दुई थरी दण्ड विधान छ भन्ने अर्थ लाग्छ । देशमा विधिको शासन छैन, कानुनका दृष्टिमा दुई थरी नागरिक छन् भन्ने प्रकट हुन्छ ।

इटहरी उपमहानगरपालिकाका मेयर द्वारिकलाल चौधरीको मनोमानी सार्वजनिक हुन थालेको धेरै भएको छ । उनले केही दिनअघि आफ्नै कार्यालयका दुई कर्मचारीलाई पिटे । त्यसबारे सोधखोज गर्ने पत्रकारलाई झपारे र अपमान गरे । उनैले फेरि अर्का एक पत्रकार (विराट अनुपम) लाई कुटपिट गर्ने धम्की दिएका छन्, ‘तिमीले के–के लेख्न बाँकी राख्यौ ? तिम्रो नाकको हड्डी भाँच्नलाई एक करोड छुट्याएको छु । एउटा घडेरी छुट्याएको छु । अब म गुन्डागर्दीमै उत्रिएँ । तिम्रो नाकको हड्डी भाँचेर मात्रै मलाई सन्तोष हुन्छ ।’
मेयरले यस्तो धम्की आवेशमा आएर दिएको देखिँदैन । धम्कीबारे सोध्दा एक टेलिभिजन अन्तर्वार्तामा उनले भनेका छन्, ‘काँक्रो चोरलाई मुड्की सास्ती । ... लातको भूत बातले मान्दैन ।’

अरूलाई धम्क्याउनु गैरकानुनी भएको प्रश्नमा उनी उल्टो सोध्छन्, ‘जनप्रतिनिधिलाई गाली, बेइज्जती गर्न कुन पत्रकारलाई छुट छ, कुन कानुनमा छ ?’

मेयर चौधरी आफूलाई कानुनले नछुने जिकिर गर्छन् भने त्यसले देशमा कानुनी व्यवस्थाको अवस्था दर्शाउँछ । विराटनगरमा केही वर्षअघि पत्रकारमाथि भएको सांघातिक हमलाको सन्दर्भ दिँदै नेकपाकै स्थानीय नेतृत्वमा रहेका व्यक्तिबारे भन्छन्, ‘उसलाई के कारबाही भयो ?’ उनले ठीकै भनेका हुन्, हो, कारबाही भएन । छानबिन नै विश्वासिलो गरिएन । एकपल्टको अन्याय अर्कोपल्टका लागि नजिर बन्ने प्रेरणा उनले लिएका छन् ।

उनी कानुनी प्रणालीकै खिल्ली उडाउँछन् र भन्छन्, ‘कमजोरहरूले प्रहरीको सहारा लिन्छन्, अदालतको सहारा लिन्छन्, म आफैं एक्सन लिन्छु ।’ धम्की दिएकामा आफूमाथि कारबाही गर्न राज्य व्यवस्थालाई ठाडो चुनौती दिन्छन् । अरूको चरित्र हत्या गर्नेलाई कालोमसो दल्ने र जनकारबाही गर्ने सुनाउँछन् ।

स्थानीय नागरिकको अभिभावकको भूमिकामा रहनुपर्ने मेयरको यो गैरकानुनी व्यवहारको उपचार कानुनी बाटो हो । अपराध संहिताअनुसार कसैले कसैलाई होच्याउने नियतले बोली वा वचनले अपमानजनक शब्द प्रयोग गरे एक वर्षसम्म कैद वा दस हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना वा दुवै सजाय हुनेछ । यसरी धम्क्याउनु गैरकानुनी भएको उनलाई थाहा नभएको पनि होइन । तैपनि कानुनी शासनको खिलाफमा जाने उनको शक्तिको स्रोत के हो, राज्यका निकायहरू गम्भीर हुनुपर्छ ।

साथसाथै, मेयरका तर्फबाट खुला धम्की र कानुनविपरीत अभिव्यक्तिप्रति सरकारको मौनता आश्चर्यलाग्दो छ । उनीसम्बद्ध सत्तारूढ पार्टी नेकपाको मौनता विस्मयबोधक छ । प्रहरी प्रशासनको निष्क्रियता लापरवाहपूर्ण छ । उपमहानगरपालिकाका अन्य पदाधिकारीले गोलमटोल बोल्न वा निस्पृह बस्न सुहाउँदैन । उनीहरूले अविलम्ब बैठक बसी आफ्नो सम्मानित स्थानीय सरकारको मर्यादा राख्न, नगरवासीप्रति सुरक्षा र सम्मानको सञ्चार गर्न जरुरी छ । जनप्रतिनिधिको प्रमुख जिम्मेवारी जनताप्रति जवाफदेही बन्ने हो । कानुन हातमा लिएर असभ्य राज चलाउने होइन ।

मेयरले कसैको नाक भाँच्ने धम्की दिँदा मौन बस्ने उपमहानगरपालिकाले आफ्नो नाक जोगाउन सक्दैन । न पार्टीले, न सरकारले ।

प्रकाशित : जेष्ठ २३, २०७६ ०७:४०
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

छडी शिक्षा छाड

सम्पादकीय

न गुरु गोठाला हुन्, न विद्यार्थी चर्न हिँडेका गाईबस्तु । हाम्रा कतिपय शिक्षकले अझै छडी छाडेका छैनन् । विद्यालयमा अनुशासन कायम गर्ने नाममा विद्यार्थीलाई शारीरिक दण्ड दिने बानी हटेको छैन । विद्यालयहरू पूर्ण रूपमा बालमैत्री बन्न सकेका छैनन् । भयरहित सिकाइ अवधारणामै सीमित छ । 


गुरुले गल्ती गरेको रोल्पाको एउटा घटनाले सबैको आङ सिरिंग बनाइदिएको छ । रुन्टीगढी-८ मगरगोरीस्थित भानु आधारभूत विद्यालयकी एक शिक्षिकाले लट्ठीले हिर्काएर १४ विद्यार्थीको हात भाँचिदिएकी छन् । विद्यालय ढिलो आएका कक्षा एकदेखि पाँचसम्मका विद्यार्थीलाई शिक्षिका लक्ष्मी पुनले एकोहोरो सुम्ल्याएकी थिइन् ।

पाँच विद्यार्थीको नाडीको जोर्नी सुन्निएको, लिगामेन्ट च्यातिएको र हड्डी चर्किएको छ । शिक्षिका पुनलाई होलेरीस्थित इलाका प्रहरी कार्यालयले नियन्त्रणमा लिएर अनुसन्धान थालेको छ । यसअघि पनि उनले एक विद्यार्थीको कानको जाली फुटाइदिएकी थिइन् ।

यस घटनाको सन्देश हो- हाम्रा विद्यालयलाई बालमैत्री बनाउन थप विमर्श आवश्यक छ । सरकारी/गैरसरकारी प्रयास र पैरवी पुग्दो छैनन् । हाम्रा कति शिक्षक विद्यार्थीसँग कडा मिजासका साथ प्रस्तुत हुनुलाई गर्वको विषय ठान्छन् । बालबालिकालाई अंगभंग हुने गरी शारीरिक दण्ड दिन्छन् ।

संयुक्त राष्ट्रसंघ बाल कोष (युनिसेफ) द्वारा गत वर्ष जारी प्रतिवेदनअनुसार हरेक दसमध्ये आठ नेपाली बालबालिकाले अनुशासनका नाममा हिंस्रक घटना भोगेका छन्, आफ्ना बाबुआमा, शिक्षक या अभिभावकबाट । के धनी, के गरिब सबै बालबालिका उस्तै प्रभावित छन् । ७० प्रतिशतभन्दा बढी मनोवैज्ञानिक त्रासबाट पीडित छन् । ५० प्रतिशतले सामान्य दण्ड भोगेका छन् । १४ प्रतिशतले कडा किसिमकै शारीरिक सजाय पाएका छन् । केहीको त ज्यानै गएको छ ।

यस्तो सजाय पाएका बालबालिकामा गहिरो र दीर्घकालीन असर पर्छ । शारीरिक पीडा त छँदै छ, उनीहरूमा व्यावहारिक समस्या पनि देखिन्छ । संज्ञानात्मक विकास अवरुद्ध हुन्छ । सिक्ने क्षमता घट्छ । हीनताबोध र ग्लानिले सताउन थाल्छ । शिक्षकप्रति रिस, घृणा, नकारात्मक भावना पैदा हुन्छ । क्रोध, चिन्ता र भय बढाउँछ । आत्मविश्वास कम हुँदै जान्छ ।

जीवनका चुनौतीहरू सामना गर्ने ताकत गुमाउँछन् । कति त आफू तिरस्कृत भएको सम्झेर असामाजिक क्रियाकलापमा पनि सरिक हुन सक्छन् । कति रातमा तर्सने गर्छन् भने कति उदासी बन्छन् । कतिमा प्रतिशोधको भावना पलाउँछ । हिंसाको पुस्तान्तरण पनि गर्छ ।

विद्यालय छाड्ने दरमा यस्तो हिंसा पनि कारक रहेको अध्ययनहरूले देखाएका छन् । सिक्ने ठाउँमै पिटिने डर हुन्छ भने कोही किन विद्यालय जाओस् । विद्यार्थीलाई अनुशासित र मर्यादित राख्न यसरी दण्ड दिनु आपराधिक कसुर हो ।

बालबालिकाविरुद्धको हिंसा हो । संविधानको धारा ३९ ले ‘बालबालिकालाई घर, विद्यालय वा अन्य जुनसुकै स्थान र अवस्थामा शारीरिक, मानसिक वा अन्य कुनै किसिमको यातना दिन पाइने छैन’ भनेको छ । बालबालिकासम्बन्धी ऐन, २०७५ ले ‘घर तथा विद्यालय जुनसुकै स्थानमा दिइने शारीरिक वा मानसिक दण्ड या अमर्यादित व्यवहार’ लाई बालबालिकाविरुद्धको हिंसा मानेको छ ।

यस्तो कसुर गर्नेलाई ५० हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना र एक वर्षसम्म कैद हुन सक्ने व्यवस्था गरेको छ । शिक्षा नियमावलीले पनि विद्यार्थीलाई शारीरिक वा मानसिक यातना दिन नपाइने भनेको छ ।

ती शिक्षक मात्रै असल हुन् जो विद्यार्थीलाई भयले होइन, प्रेमले सिकाउन सक्छन् । विद्यार्थीमा हीन भावना होइन, आत्मविश्वास जगाउन सक्छन् । आत्मअनुशासन सिकाउन सक्छन् । विद्यार्थीलाई आफ्ना क्रियाकलापको आत्मसमीक्षा गर्न लगाउँछन् । हरेक व्यक्तिले गल्तीबाटै सिक्ने हो ।

विद्यार्थीलाई शिक्षकले प्रेमपूर्वक र तर्कसंगत ढंगले गल्तीबोध गराउन सक्नुपर्छ । यसका लागि शिक्षक साक्षर र संस्कारी हुन जरुरी छ । उनीहरू तनावमुक्त भएरमात्र कक्षाकोठामा प्रवेश गर्नुपर्छ । शिक्षकले साथी र सहयोगी बनेर सिकाउने हो, ठालु बनेर होइन ।

सभ्य, सिपालु र करुणा भएको गोठालो त लट्ठी बोक्दैन, पशु अधिकारबारे थाहा भए पनि, नभए पनि । संसार उज्यालो बनाउन हिँडेका गुरुहरूले भने कहिले लौरो छोड्ने हुन् ?

प्रकाशित : जेष्ठ २२, २०७६ १०:०७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT